Κυριακή, 3 Δεκεμβρίου 2017

Η έννοια του χρόνου ως η “ακαθόριστη κίνηση της ύπαρξης και των γεγονότων στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, θεωρούμενη ως σύνολο”, απασχόλησε τη φιλοσοφία και την επιστήμη από την αρχαιότητα. Πώς καθορίζεται και πώς μετράται ο χρόνος; Πώς τον αντιλαμβανόμαστε και ποια είναι η σχέση του χρόνου με την ύπαρξή μας; 

Από τη διατύπωση της ειδικής θεωρίας της σχετικότητας - από τον Άλμπερτ Αϊνστάιν, το 1905 - εγκαταλείφθηκε η πεποίθηση ότι ο χρόνος είναι απόλυτος και οικουμενικός. Ο Αϊνστάιν απέδειξε ότι ο χρόνος είναι ελαστικός και συστέλλεται ή διαστέλλεται εξαιτίας της κίνησης, πάντα σε συνάρτηση με την κατάσταση κίνησης του παρατηρητή, ο οποίος έχει τη δική του προσωπική κλίμακα ροής του χρόνου. Σύμφωνα, λοιπόν, με την αρχή της σχετικότητας “η απόσταση ανάμεσα σε δύο σημεία, καθώς και το χρονικό διάστημα ανάμεσα σε δύο γεγονότα, εξαρτάται από το σύστημα αναφοράς στο οποίο γίνεται η μέτρηση. Δεν υπάρχουν δηλαδή έννοιες του απόλυτου μήκους ή απόλυτου χρόνου”

Πέρα από την πειραματική φυσική - γνώση της οποίας δεν κατέχουμε – η συστολή ή διαστολή του χρόνου έχει έμμεση αναφορά στην υποκειμενική διάστασή του, δηλαδή στην αποδοχή και στη βίωση του χρόνου από το ίδιο το άτομο. Για κάθε άνθρωπο, ο χρόνος κυλάει, τρέχει ή μένει ακίνητος, ανάλογα με τα συναισθήματά του, την προσοχή και τα κίνητρά του. Η βίωση του χρόνου σχετίζεται με την αμυγδαλή, το συγκινησιακό κέντρο του εγκεφάλου, η οποία, σε καταστάσεις φόρτισης, εκκρίνει ορμόνες, που κάνουν τη μνήμη να "χαράζει" ανεξίτηλα, με αποτέλεσμα ο χρόνος να φαίνεται πως διαστέλλεται. Αυτό, για παράδειγμα, συμβαίνει συχνά στην παιδική μας ηλικία, όταν και όλα είναι πρωτόγνωρα, οδηγώντας τη μνήμη να “γράφει” διαρκώς, δίνοντάς μας την εντύπωση ότι ορισμένες εμπειρίες μας διαρκούν περισσότερο. Αντιθέτως, σε μία ανέμελη ή ρομαντική κατάσταση, απαγκιστρωνόμαστε από την πραγματικότητα, σε μία ονειρική διάσταση, κάτι που έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια εγγραφών μνήμης και την αίσθηση συστολής του χρόνου. 

Σύγχρονος τρόπος ζωής και πυκνός πολιτικός χρόνος 

Με βάση όσα αναφέραμε παραπάνω, προκύπτει αβίαστα το ερώτημα σχετικά με το πώς αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο μέσα από τον σύγχρονο τρόπο ζωής, στη δική μας καθημερινότητα.

Σε μία σύγχρονη βιομηχανική και καταναλωτική κοινωνία, η τάση είναι τα πάντα να γίνονται πιο γρήγορα, πιο εύκολα, πιο απλά, πιο κατανοητά, πιο προβλέψιμα. Η εργασία, για όσους εργάζονται, είναι μία κακοπληρωμένη, πολύωρη, αυτοματοποιημένη, επαναλαμβανόμενη διαδικασία, χωρίς περιθώρια δημιουργικότητας. Η εκπαίδευση είναι μία τυποποιημένη μετάδοση πληροφοριών, χωρίς ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Η τροφή είναι η συχνή λήψη πρόχειρων, πλαστικών, βιομηχανοποιημένων γευμάτων. Η μουσική είναι ένα σύνολο υπεραπλουστευμένων συνθέσεων, ομοίων μεταξύ τους, με τη βαρετή επανάληψη ενός πιασάρικου σλόγκαν για ρεφραίν. Η φιλία είναι αίτημα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και “like” σε αμέτρητες φωτογραφίες δήθεν προσωπικών στιγμών, που κοινοποιούνται στους πάντες. Η αναζήτηση συντρόφου είναι application που βασίζεται σε έναν αλγόριθμο, ο οποίος συγκρίνει προσωπικά δεδομένα. Ο έρωτας αντικαθίσταται εύκολα από την εκτόνωση σε πορνογραφικές σελίδες με υλικό για όλα τα φετίχ.

Η σύνδεση της ανάπτυξης της τεχνολογίας με την προαναφερθείσα εικόνα είναι προφανής. Κι αν για τις παλαιότερες γενιές υπάρχουν μνήμες εποχών και καταστάσεων διαφορετικών, για τη γενιά των Millennials η παραπάνω περιγραφή αποτελεί τη μοναδική πραγματικότητα, μέσα στην οποία καλείται να επιβιώσει και να χαράξει το αύριο. Όπως είναι φυσικό, όμως, οι γρήγοροι ρυθμοί της καθημερινότητας παρασέρνουν στο διάβα τους τα πάντα. Δεν υπάρχει χρόνος για να ρίξει κανείς δεύτερη ματιά σε κάτι, για να το εμπεδώσει, για να το νιώσει. Τα πάντα είναι μετρήσιμα, σε χρήμα, σε λεπτά της ώρας, σε likes, σε followers, σε πελάτες, σε οπαδούς, σε πιστούς. Τίποτα πια δεν προκαλεί εντύπωση, κι αν προκαλέσει - όντας συνήθως επιτηδευμένα προκλητικό – απομυθοποιείται σε χρόνο dt.

Αν η πολιτική είναι η “συντονισμένη δράση ατόμων ή κοινωνικών ομάδων με σκοπό να πετύχουν στόχους που αφορούν το κοινωνικό σύνολο”, η πολιτική που ασκείται από τον σύγχρονο ιδιώτη, μη-πολίτη, έχει να κάνει άμεσα με τον τρόπο ζωής του και τους ρυθμούς του. Δεν υπάρχει χρόνος για μελέτη, για φιλοσοφία, για ανάπτυξη πολιτικών ιδεών, για κατανόηση, για επιχειρηματολογία, για ζύμωση, για συλλογικά εγχειρήματα. Δεν υπάρχουν βιβλία που επηρεάζουν, εμπνευσμένες ομιλίες, εποικοδομητικές συζητήσεις, διαδικασίες οργάνωσης, πνευματική καλλιέργεια, ενδυνάμωση ομαδικών δεσμών. Αυτό που υπάρχει, σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση, είναι αγανάκτηση, πόλωση και απαίτηση για γρήγορα αποτελέσματα – πολλές φορές με επίκληση στην εμφάνιση ενός μεσσία/ηγέτη από το πουθενά. Υπάρχουν επίσης viral videos, memes, γκουγκλάρισμα, τσιτάτα, αποφθέγματα, άναρθρες κραυγές, reports, blocks, Milo, franchise από το εξωτερικό, ανοργάνωτες σπασμωδικές συσπειρώσεις, ημιμάθεια και λογική “γιατί, αυτός καλύτερος είναι”;

Επιστρέφοντας στην αναφορά για την υποκειμενική διάσταση του χρόνου, μπορούμε βάσιμα να υποστηρίξουμε ότι ο σύγχρονος τρόπος ζωής μάς έχει οδηγήσει σε μία ημιμόνιμη ονειρική κατάσταση όπου τα πάντα κυλούν τόσο γρήγορα και επαναλαμβανόμενα, ώστε η μνήμη μας έχει εκπαιδευτεί να τα απορρίπτει ως ανάξια, οδηγώντας μας έτσι σε μία αίσθηση συστολής του χρόνου. Επιπροσθέτως, η ανάπτυξη των τηλεπικοινωνιών και ο καταιγισμός των πληροφοριών δίνουν το χαρακτηριστικό της πυκνότητας, γεγονότων και αποφάσεων, στο χρονικό διάστημα που φαίνεται να τρέχει. Επέρχεται, λοιπόν, φυσιολογικά ο αποπροσανατολισμός του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος, μέσα σε ένα περιβάλλον όπου ο χρόνος τρέχει αδυσώπητα, απαιτεί αποτελέσματα εδώ και τώρα.

Ποια είναι η τοποθέτησή μας για την “fast food” πολιτική; Έχουμε τη δύναμη να την αντιμετωπίσουμε και να την ανατρέψουμε ή αποτελεί το αναπόφευκτο μέλλον και οφείλουμε, εάν πραγματικά σκοπεύουμε να κάνουμε τη διαφορά, να προσαρμοστούμε στις επιταγές της; Εν τέλει, πώς αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο που μας δίνεται; Είναι με το μέρος μας ή κυλά εναντίον μας;

Το μόνο σίγουρο είναι πως ο πλανήτης δεν πρόκειται να σταματήσει για να κατέβουμε. Το μέλλον, όποια μορφή κι αν έχει, θα έρθει με εμάς ή χωρίς εμάς κι η τεχνολογία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται για να δίνει λύσεις και να δημιουργεί καινούρια προβλήματα. Οπότε, δεν χρειάζεται να τρέφουμε αυταπάτες, ούτε να στρεφόμαστε σε πρωτογονιστικές γραφικότητες ως δήθεν εναλλακτικούς τρόπους αντίδρασης. Από την άλλη πλευρά, όμως, εάν προσπαθήσουμε να αντιμετωπίσουμε αυτή τη λαίλαπα της “πολιτικής στα γρήγορα” με τους δικούς της όρους και ρυθμούς, είναι βέβαιο ότι στην πορεία θα χάσουμε την ουσία της δικής μας κοσμοθεωρίας.

Καταφεύγοντας στην πλατωνική κοσμογονία, όπως συνοψίζεται στον Τίμαιο, ο χρόνος για εμάς είναι η “κινητή εικόνα της αιωνιότητας”. Όσο κι αν τον αντιλαμβανόμαστε να κυλάει γρηγορότερα ή πιο αργά, ο ίδιος ο χρόνος είναι αιώνιος, “γεννήθηκε μαζί με τον ουρανό και αφού γεννήθηκαν μαζί, θα διαλυθούν μαζί, αν βέβαια χρειαστεί ποτέ να διαλυθούν”. Ως εκ τούτου, ο υποκειμενικός χρόνος δεν είναι στην πραγματικότητα τίποτε άλλο παρά μία επίμονη ψευδαίσθηση, ιδιαίτερα σημαντική για τον μικρόκοσμο της καθημερινότητάς μας, αλλά μηδαμινή για τον κοσμικό χώρο και χρόνο.

Αν, λοιπόν, υπάρχει ένας τρόπος για να αντιμετωπίσουμε την “πολιτική στα γρήγορα” χωρίς να αλλοτριωθούμε, αλλά και χωρίς να καταφύγουμε σε έναν αναχωρητικό και αυτιστικό ελιτισμό, αυτός περνάει μέσα από τη σύνθεση των αρχαϊκών αξιών και της εξέλιξης, μέσα από τον συμβιβασμό του Έβολα με τον Μαρινέττι, μέσα από την σύνδεση της επιστήμης, της τεχνολογίας και του παραδοσιακού κοινοτισμού. Αυτός είναι ο δικός μας αρχαιοφουτουρισμός.

του Χρήστου Καρανικόπουλου

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -