Κυριακή, 22 Οκτωβρίου 2017

Μπορούμε να μιλήσουμε άραγε για “εθνικισμό αλά καρτ”; Μπορούμε να αγνοήσουμε - έχοντας ως βάση της κοσμοθέασής μας την απαράβατη αξία του αυτόβουλου Έθνους - τη διακήρυξη των Καταλανών πως θέλουν την ανεξαρτησία τους; Είναι για εμάς, ως Έλληνες εθνικιστές, σύμφωνο λογικά και συναισθηματικά να ταχθούμε - εφόσον επιδιώκουμε να τοποθετούμαστε με βάση την ιδεολογία μας, ιδεαλιστικά και ρομαντικά - ως υποστηρικτές κάποιας πλευράς; Δηλώνουμε τη στήριξή μας στο κυρίαρχο Ισπανικό κράτος ή υποστηρίζουμε την απόφαση του Καταλανικού Έθνους ν’ αναζητήσει αυτόνομα τη θέση του στην Ευρώπη; 

Η ιστορική ανάλυση της περιόδου που οδήγησε στην ενοποίηση της Ισπανίας θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ξεχωριστό άρθρο από μόνη της. Οι γάμοι μεταξύ των ευγενών της Ιβηρικής οδήγησαν εν τέλει σε ένα καθεστώς που ενείχε το σπόρο της σημερινής αναταραχής, καθώς οι διάφορες περιοχές ενώθηκαν διατηρώντας σε μεγάλο βαθμό τα κατάλοιπα της φεουδαρχικής κοινωνίας. Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα πως ο Βασιλιάς της Ισπανίας, έχοντας ενώσει στο πρόσωπό του το Στέμμα της Καστίλης, της Αραγονίας και της Καταλονίας, διατηρούσε ακόμα αρκετούς από τους περιορισμούς που υπήρχαν σε κάθε περιοχή πριν την ένωση αυτή. Έτσι, η Καταλονία, που μέχρι την Αναγέννηση ήταν μια ναυτική, πλούσια εμπορική περιοχή, με τους εγχώριους φεουδάρχες να συμμετέχουν ενεργά στη διακυβέρνηση, είχε σημαντικούς περιορισμούς στη στρατολόγηση ανδρών για τον Ισπανικό Στρατό. Ως αντίβαρο, περιοχές όπως η Καστίλη και η Ανδαλουσία συνεισέφεραν με πολύ μεγαλύτερους αριθμούς στρατεύσιμων, με συνακόλουθη μείωση του πληθυσμού, καθώς η Ισπανική Αυτοκρατορία κατέστη θαλασσοκρατορία και οδηγούνταν στην εποποιία της κατάκτησης της Λατινικής Αμερικής. 

Όπως κάθε νόμισμα έχει δύο όψεις - και ιστορικό αντίστοιχο μπορεί να βρεθεί στην πορεία της αρχαίας Ελλάδος μετά την εποποιία του Μεγάλου Αλεξάνδρου - ο χρυσός που εισέρρεε στα βασιλικά θησαυροφυλάκια από την Αμερική καθυστέρησε έμμεσα την ανάπτυξη των μητροπολιτικών εδαφών. Η Ισπανία, αποδυναμωμένη από τους πολέμους και από την πληθυσμιακή αιμορραγία προς τις νέες της αποικίες, περιέπεσε στη δίνη της ροής προς τα κάτω, μη δυνάμενη να ακολουθήσει κατά πόδας τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη της εποχής. Μέσα σε αυτή την πορεία, η Καταλονία δεν διατηρούσε κάτι που να την ξεχωρίζει, παρά μόνο στις αρχές του 20ου αιώνα, όντας λιμάνι, άρχισε να παίρνει την ανιούσα, γινόμενη και το επίκεντρο της τότε απαρχής της βιομηχανοποίησης της χώρας. Οι μαρξιστικές και αναρχικές ιδέες που βρήκαν πρόσφορο έδαφος εξάπλωσης, αλλά και η “Καταλανική αναγέννηση”, σε συνδυασμό με την απουσία συμμετοχής Καταλανών πολιτικών στις κυβερνήσεις της Μαδρίτης, απομάκρυναν μεγάλο μέρος της τοπικής ελίτ από την κεντρική διοίκηση και πυροδότησαν σκέψεις αρχικά γι’ αυτονομία και αργότερα για ανεξαρτησία. 

Η σχεδόν συλλογική συμπαράταξη της Βαρκελώνης με το πλευρό των ηττημένων του Ισπανικού Εμφυλίου - καθιστάμενη μάλιστα επίκεντρο των Τροτσκιστών και των Αναρχικών - συνετέλεσε, κατά τη διακυβέρνηση του Φράνκο, στην αποστέρηση των όποιων αυτοδιοικητικών προνομίων είχαν επιτύχει οι Καταλανοί. Ως αντιστάθμισμα, από τη δεκαετία του 1960 και έπειτα, έγιναν πολλές επενδύσεις στην περιοχή, με σκοπό τον κατευνασμό των αντιδράσεων, έχοντας ως αποτέλεσμα τη σημαντική οικονομική ανάπτυξη, τόσο ένεκα της βιομηχανίας, όσο και του τουρισμού, που αναδείχθηκε σε κινητήριο μοχλό της τοπικής οικονομίας, καθιστώντας την Καταλονία ως την πλουσιότερη περιοχή της Ισπανίας. 

Η έκρηξη της οικονομικής κρίσης του 2008, έκανε το χάσμα ακόμα μεγαλύτερο. Ως η πιο πλούσια επαρχία, το μερίδιο της Καταλονίας στον κοινό προϋπολογισμό της Ισπανίας ήταν το σημαντικότερο, ενώ η επακόλουθη πολιτική κρίση οδήγησε τους πολίτες να ενισχύσουν τα αυτονομιστικά κόμματα, μεταθέτοντας το βάρος της κρίσης στην ανικανότητα της κεντρικής κυβέρνησης. Έως εκείνη τη στιγμή, τα αυτονομιστικά κόμματα, εκμεταλλευόμενα τους εκλογικούς συσχετισμούς, είχαν κατορθώσει να επιτύχουν μεγάλα ποσοστά αυτονομίας για την Καταλονία. Η επαρχία είχε δικό της σύστημα υγείας, δικό της σύστημα εκπαίδευσης και δυνατότητα αυτοδιαχείρισης των εσόδων σε μεγάλο βαθμό. Αυτό όμως, απ’ ότι φαίνεται, δεν στάθηκε αρκετό για τους υποστηρικτές της απόσχισης, που μονόπλευρα οδήγησαν την περιοχή σε δημοψήφισμα με ερώτημα την ανεξαρτησία ή όχι. 

Το ερώτημα αν οι πράξεις της Καταλανικής Κυβέρνησης είναι σύμφωνες με τον νόμο και το Ισπανικό Σύνταγμα, δεν θα έπρεπε να μας απασχολεί καθόλου. Πέραν των φωνών από αυτόκλητους “υπερασπιστές της νομιμότητας”, η ρεαλιστική προσέγγιση των πραγμάτων γνωρίζει πολύ καλά πως μια απόσχιση είναι πράξη επαναστατική και, ως εκ τούτου, γεννά δίκαιο. Το ουσιαστικό ερώτημα σε αυτή την περίπτωση είναι αν γινόμαστε μάρτυρες ενός λαού που επιδιώκει την ανεξαρτησία του. 

Και η απάντηση είναι ένα εμφανέστατο Όχι. 

Η αίσθηση διάκρισης μεταξύ Καταλανών και Ισπανών εδράζεται σε ιστορικά δεδομένα μεν, αλλά δεν δικαιολογεί επ’ ουδενί τον χαρακτηρισμό τους ως ξεχωριστού Έθνους. Τα Καταλανικά είναι μια διάλεκτος των Ισπανικών, ενώ η Καταλονία και η Αραγονία ακολούθησαν κοινή πορεία με τις υπόλοιπες περιοχές της Ισπανίας προς την ενοποίηση. Ακόμα και σήμερα, τα κόμματα που υποστηρίζουν την ανεξαρτησία της περιοχής έχουν το 47% των εδρών του κοινοβουλίου, απέχοντας αρκετά από το να εκπροσωπούν την πλειοψηφία των Καταλανών. Το δε αίτημα για ανεξαρτησία προέρχεται κατά κύριο λόγο από τις ισχυρά οικονομικές τάξεις, που αντιδρούν στην ανακατανομή του πλούτου από την περιοχή τους προς τις φτωχότερες περιοχές της Ισπανίας. 

Δεν είναι αποκλειστικά ισπανικό και καταλανικό φαινόμενο αυτό. Αντίθετα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν εμφανιστεί αρκετά ανάλογα κινήματα, κατά κύριο λόγο σε πλούσιες περιοχές, που επιδιώκουν να περιοριστεί ο κεντρικός κρατικός έλεγχος - άσχετα αν είναι πρόθυμοι να τον αντικαταστήσουν με τον υπερεθνικό των Βρυξελλών. Ο οικονομοκεντρισμός, που έχει επιβληθεί ως επικρατούσα λογική, είναι φυσικό να οδηγήσει σε ανάλογες σκέψεις και δράσεις από μερίδα ανθρώπων που προτάσσουν την οικονομική τους ευμάρεια από τις συλλογικές ανάγκες. Θα μπορούσαμε όμως να το καταδικάσουμε αυτό εξ ορισμού; Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε πως ο οικονομικός παράγοντας υπήρξε πάντα ένα σημαντικό στοιχείο, ίσως εκείνο που έγειρε την πλάστιγγα σε εξεγέρσεις και επαναστάσεις, συντελώντας ακόμα και στη διαδικασία της εθνογένεσης. Μήπως άλλωστε ήταν ξεχωριστό έθνος οι συμμετέχοντες στην Αμερική Επανάσταση από τους αντιπάλους τους Άγγλους; Αυτό που αποτέλεσε, όμως, αφορμή για τους εκπροσώπους των 13 πολιτειών ώστε να ανακηρύξουν την ανεξαρτησία τους ήταν η, κατά την άποψή τους, υπερφορολόγησή τους. Και εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι ένα σημαντικό κομμάτι των κατοίκων των 13 πολιτειών παρέμεναν πιστοί στο Στέμμα, χωρίς εν τέλει να κατορθώσουν να συνεισφέρουν αποτελεσματικά στην αποσόβηση της αποκοπής από την πατρίδα Μεγάλη Βρετανία. 

Η αντίδραση της Ισπανικής κυβέρνησης, αλλά και οι ογκώδεις διαδηλώσεις, τόσο στην Βαρκελώνη όσο και σε άλλες μεγάλες ισπανικές πόλεις, προς υποστήριξη της διατήρησης της ακεραιότητας του Ισπανικού κράτους, δείχνουν πως η ανεξαρτητοποίηση της Καταλονίας δεν θα είναι μια εύκολη μονομερής ενέργεια. Άλλωστε, για τον μέσο Ισπανό, η αυξημένη αυτονομία της έχει κερδηθεί μέσω εκβιασμών, μέσω συνεχόμενων προστριβών και χωρίς να έχει δοθεί οτιδήποτε ως αντάλλαγμα. Το δημοψήφισμα και οι περαιτέρω κινήσεις των αποσχιστών ως τώρα έχουν εκληφθεί μάλλον ως πρόκληση από την πλειοψηφία των Ισπανών, η δε επιμονή της Καταλονικής κυβέρνησης να διεξαγάγει το δημοψήφισμα, παρά τις αντίθετες αποφάσεις του ανωτάτου δικαστικού συμβουλίου, θα μπορούσε να παρομοιαστεί με αντίδραση ενός κακομαθημένου παιδιού. 

Αμφιλεγόμενη η στάση και της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε αυτό το ζήτημα, καθώς από επίσημα χείλη διευκρινίστηκε πως μια ανεξάρτητη Καταλονία δεν θα αποτελέσει ντε φάκτο μέλος της ΕΕ, κάτι που πιθανότατα έπαιξε το ρόλο του στην επαμφοτερίζουσα στάση του Καταλανού πρωθυπουργού. Η ΕΕ έχει ανακηρύξει τον Εθνικισμό ως κυρίαρχο αντίπαλό της στην πραγματικότητα, αλλά ταυτόχρονα έχει υπάρξει από διαλλακτική έως ένθερμα υποστηρικτική αυτών που αποκαλούνται και “μικροεθνικισμοί”. Περιπτώσεις όπως της Καταλονίας ή άλλων περιοχών ή μικρών πληθυσμιακών ομάδων, έχουν δεχθεί βοήθεια από τα επίσημα όργανα της Κομισιόν, χρηματοδότηση, αλλά και δημόσιο βήμα μέσω του οποίου μπορούν να εκφράσουν τα πραγματικά ή φαντασιακά τους αιτήματα. Ως υπερεθνικός οργανισμός, σε μεγάλο βαθμό ενισχύει αυτές τις φυγόκεντρες δυνάμεις, διατηρώντας όμως όλες αυτές τις ομάδες κάτω από τον ενωσιακό μανδύα. Άλλωστε, ένα κυρίαρχο και δυναμικό έθνος-κράτος μπορεί πιο δύσκολα να ελεγχθεί και να καθοδηγηθεί από τις γραφειοκρατικές νομενκλατούρες των Βρυξελλών, των οποίων ο ρόλος θα αναβαθμιστεί και η δύναμη θα αυξηθεί αν βρεθούν να προΐστανται μιας ομοσπονδίας περιφερειών, που καμία δεν θα είναι αρκετά δυνατή μόνη της, ώστε να τους αντιταχθεί. 

Εν τέλει, ίσως θα είναι χρήσιμη μια μικρή αναφορά και στο ενδεχόμενο ανάλογων κινήσεων και στο Ελληνικό Κράτος. Με μόλις προ ημερών την υπερψήφιση στο Κοινοβούλιο του άρθρου για την Τουρκική Ένωση Ξάνθης, και με το Τουρκικό προξενείο να σκορπά ανενόχλητο την προπαγάνδα του στους μουσουλμάνους της περιοχής - ενώ η χώρα δεν λέει να ξεφύγει από την οικονομική κρίση και οι Τουρκικές τράπεζες αποτελούν το μακρύ χέρι της γείτονος χώρας σε ελληνικό έδαφος - η διεθνής και ευρωπαϊκή παροχή νομιμοποίησης στο δημοψήφισμα της Καταλονίας και η ενδεχόμενη αναγνώριση ανεξαρτησίας θα δημιουργούσαν ένα δεδικασμένο πολύ αρνητικό για το ελληνικό εθνικό συμφέρον. Μέχρι στιγμής, μια ανάλογη προοπτική εξέλιξης δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα κι αυτό είναι μόνο θετικό για το Ελληνικό κράτος. 

Οι εξελίξεις δίνουν κίνηση με ραγδαίους ρυθμούς και η κατάσταση μεταμορφώνεται καθημερινά. Η κατάληξή της ακόμα είναι αβέβαιη. Κι ως Εθνικιστές, αναγνωρίζουμε την αιώνια εντροπία της κίνησης, την αποδοχή της θνησιμότητας και της μετεξέλιξης των πάντων, συμπεριλαμβανομένων και των Εθνών. Το τι μας επιφυλάσσει το μέλλον είναι ακόμα άγνωστο. Ίσως αναπτύσσεται η προϊσπανική ταυτότητα της Καταλονίας, ίσως γεννάται ένα νέο καταλανικό έθνος, ίσως το έθνος αυτό έχει γίνει πια ένα με το ισπανικό, όπως κάποτε η Βουργουνδία έγινε κομμάτι της Γαλλίας. Εν τέλει όμως, οι Εθνικιστές, στηρίζουμε εκείνους που παλεύουν η χώρα τους να παραμείνει ενωμένη, με σεβασμό στα ποτάμια αίματος που έχυσαν οι πρόγονοί τους για να κατορθώσουν αυτή την ενοποίηση. Δεν θα μπορούσαμε να συνταχθούμε στο πλευρό ενός οικονομοκεντρικά γεννημένου μικροεθνικισμού, ούτε και να αγνοήσουμε την μαρξιστογενή προέλευσή του - ακόμα και αν καλύπτεται από τον μανδύα της αυτοδιάθεσης. 

Οι χρυσοκόκκινες σημαίες που θ’ ανεμίσουμε θα έχουν επάνω τον αετό και θα εμπνέονται από το πνεύμα ενός σκληροτράχηλου μεσογειακού έθνους, που δεν θ’ αφήσει εύκολα μια δράκα καλομαθημένων μεγαλοαστών να καλυφθεί πίσω από μια ψευδεπίγραφη ταυτότητα. 

του Παναγιώτη Λουκά

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -