Κυριακή, 23 Ιουλίου 2017

Η αρχιτεκτονική αποτελεί βασικό μέτωπο στον πόλεμο της ελίτ για τη διάβρωση της παράδοσης και την καθιέρωση ενός παγκόσμιου μονοπολιτισμού, από το οικιακό επίπεδο έως τα δημόσια κτίρια και τους χώρους. Ό,τι και να πιστεύει κανείς για τον Φουκώ, ένα σημείο της μελέτης του για τον πανοπτισμό, στο έργο του “Επιτήρηση και Τιμωρία”, είναι το κλειδί για την κατανόηση της παραπάνω θέσης: Οι χώροι που καταλαμβάνουμε διαμορφώνουν τους χώρους μέσα μας. 

Ένα από αυτά που κάνει η αρχιτεκτονική είναι η κωδικοποίηση και η άσκηση της εξουσίας – και η εξουσία μπορεί, προφανώς, να ασκηθεί με διαφορετικούς τρόπους και για διαφορετικούς σκοπούς. Ας δούμε ορισμένα παραδείγματα: 

Πρώτ' απ' όλα, όποιος επισκέπτεται το παρεκκλήσι της Καπέλα Σιστίνα μπορεί να νοικιάσει καροτσάκια με καθρέπτες τοποθετημένους έτσι ώστε να μπορεί να παρατηρήσει τη ζωγραφική της οροφής χωρίς να τεντώνει το κεφάλι όλη την ώρα. Αυτό, όμως, μπορεί να θεωρηθεί ότι διακόπτει την επιδιωκόμενη επίδραση της αίθουσας. Καθώς γυρίζουμε τα κεφάλια μας πίσω, το σαγόνι χαλαρώνει και πέφτει, αφήνοντάς μας με ανοιχτό στόμα καθώς κοιτάζουμε προς τα πάνω. Ο σχεδιασμός της αίθουσας και η τοποθέτηση των τοιχογραφιών, σ' αυτόν τον μεγαλοπρεπή τόπο λατρείας, αποτελεί θρίαμβο της εξουσίας, καθώς μας αναγκάζει σε μία μηχανική αντίδραση, η οποία μιμείται την έκφραση του προσώπου που ερμηνεύουμε ως συναισθηματική αντίδραση του δέους. Το κτήριο ασκεί φυσική δύναμη επάνω μας, κάνοντάς μας να φαίνεται πως αντιδρούμε απέναντί του με έναν συγκεκριμένο και αρμόζοντα τρόπο. 

Περνώντας σε ένα διαφορετικό παράδειγμα άσκησης εξουσίας, μελέτες έχουν αποδείξει ότι η πυκνή στέγαση έχει αρνητική επίδραση στην αναπαραγωγή των Λευκών (και όχι τόσο αρνητική ή και καθόλου στις άλλες φυλετικές ομάδες). Στην αγορά κατοικιών στο Λονδίνο προσφέρονται πλέον δωμάτια σε διαμερίσματα στο μέγεθος σκυλόσπιτων, 40% μικρότερα από ένα μέτριο δωμάτιο ξενοδοχείου. Η ώθηση για ολοένα μεγαλύτερα κέρδη από τις κατασκευαστικές εταιρείες αποτελεί, προφανώς, έναν παράγοντα, αλλά μπορούμε επίσης να ισχυριστούμε ότι η εγχώρια αρχιτεκτονική στη Δύση έχει στρατευτεί στο πρόγραμμα δημογραφικής αντικατάστασης, ασκώντας άμεση και αρνητική επίδραση στις αναπαραγωγικές συνήθειες μίας συγκεκριμένης φυλετικής ομάδας. 

Ο βασικός ρόλος της αρχιτεκτονικής, ως μηχανισμού εξουσίας σε μια υγιή κοινωνία, θα έπρεπε να είναι η κωδικοποίηση της ταυτότητας του πολιτισμού ενός λαού και η μετάδοσή της μέσω των γενεών για τη διατήρηση της τάξης. Άρα, η αρχιτεκτονική, όπως υπήρξε, βοηθούσε στην ενδυνάμωση της ταυτότητας και στη διατήρηση της ομοιογένειας. 

Έτσι, η λογική επέκταση της ιδέας ότι οι χώροι που καταλαμβάνουμε διαμορφώνουν τους χώρους μέσα μας είναι ότι υπάρχει μία αίσθηση αμοιβαιότητας και οι χώροι που καταλαμβάνουμε διαμορφώνονται επίσης από, ή αντικατοπτρίζουν, τους εσωτερικούς μας χώρους - τουλάχιστον σύμφωνα με την λαϊκή κουλτούρα και τα τεχνουργήματά της. Εάν κάποιος βλέπει τηλεόραση ή κοιτάζει έναν πίνακα ζωγραφικής, για παράδειγμα, περιμένει να δει πρόσωπα σαν το δικό του, πρόσωπα με τα οποία ταυτίζεται. Ο πολιτισμός είναι σαν ένας καθρέπτης: Περιμένεις να δεις την αντανάκλαση του εαυτού σου σ' αυτόν και γι' αυτόν τον λόγο πραγματοποιείται μία προσπάθεια να τερματιστεί αυτό σε όλες τις τέχνες. 

Η αρχιτεκτονική μάς θυμίζει ποιοί ήταν οι πρόγονοί μας, σε τί πίστευαν και, επομένως, ποιοί είμαστε εμείς, ποιά είναι η κληρονομιά μας - της οποίας είμαστε θεματοφύλακες – και τί πρέπει να κάνουμε για να την συνεχίσουμε. Μέσα από την αρχιτεκτονική μάς προκαλούν να συνεχίσουμε να οικοδομούμε έναν κόσμο ο οποίος θα αντικατοπτρίζει εμάς και τα παιδιά μας. 

Το DNA του πολιτισμού, ακόμη και της φυλής, κωδικοποιείται σε κτίρια, τα οποία υποδεικνύουν ιστορικές εποχές. Στη Βρετανία, οι ξεχωριστές φάσεις του αρχιτεκτονικού ρυθμού επιτρέπουν σε κάποιον να περπατήσει μέσα στις πόλεις και να διαπιστώσει την ιστορία τους, την εξέλιξή τους. Οι δημόσιες πλατείες είχαν μια βαθιά αίσθηση νοήματος, μέσα από αρχιτεκτονική που είχε ιστορίες για να πει, και ήταν γεμάτες από μνημεία και αγάλματα που δόξαζαν τους σπουδαίους γιους και τις κόρες του πολιτισμού μας. Τώρα, τέτοια πράγματα δίνουν τη θέση τους στην αφηρημένη βιομηχανική τέχνη. 

Η σήψη, πιθανώς, άρχισε στην Εδουαρδιανή εποχή. Ο Εδουάρδος ο VII ήταν βασιλιάς για μόλις δέκα χρόνια, αλλά ένα ξεχωριστό αρχιτεκτονικό ύφος ονομάστηκε από αυτόν. Ο διάδοχός του, ο Γεώργιος ο V, είδε τη βασιλεία του να συμπίπτει με την άνοδο του μοντερνισμού. 

Προχωρώντας, εκτός από όλα τα παραπάνω, η αρχιτεκτονική μπορεί να χρησιμεύσει ευρύτερα ως εκδήλωση της βαθύτερης πνευματικής ζωής της ανθρωπότητας και της ταυτότητάς μας ως μίας σταθερής όψης της φύσης. 

Από την αρχαιότητα έως πρόσφατα, οι αρχιτέκτονες σχεδίαζαν κτίρια που ενσωματώνουν το μαθηματικό υπόβαθρο της αντικειμενικής ομορφιάς, σύμφωνα με την Ιερή Γεωμετρία και ιδιαίτερα με τη Χρυσή Τομή. Οι κατασκευές αυτές – όπως ο Παρθενώνας, η Παναγία των Παρισίων, τα Γεωργιανά κτίρια – ήταν, συνεπώς, δεμένες αρμονικά στην έμφυτη αισθητική τάξη του φυσικού κόσμου και χρησίμευαν ως πλαίσια για τα ανθρώπινα σώματα, τα οποία έχουν τις δικές τους αναλογίες που καθορίζονται από τη Χρυσή Τομή και αποτελούν με τη σειρά τους πλαίσια για το Πνεύμα. Σε κατάλληλα σχεδιασμένα κτίρια, υπάρχει μια αίσθηση κατά την οποία, ακόμη και βαθιά μέσα στην πόλη, διατηρούμε τη σχέση μας με τη φύση και μας υπενθυμίζεται η θέση μας στη μεγάλη αλυσίδα της Χρυσής Σπείρας. 

Η σύγχρονη αρχιτεκτονική επιδιώκει να μειώσει τη σχέση μας με τις παραδόσεις και τους προγόνους μας και, κυρίως, τη σχέση με τον φυσικό κόσμο και τους υπερβατικούς νόμους. Τί είναι μια ανθρωπότητα που απομακρύνεται από τον πολιτισμό και τη φύση; Θέλουμε κτίρια που μας πλαισιώνουν ως υπερήφανους κληρονόμους των ευγενών πολιτισμών και παραδόσεων των προγόνων μας και ευρύτερα ως αδιαίρετα συστατικά στη μεγάλη και φαινομενικά θεία τάξη της φύσης; Ή μήπως θέλουμε να είμαστε ανιστορικές ανταλλάξιμες μονάδες εργασίας, έτοιμες να αναμειχθούν στα αυθαίρετα σύνορα οποιασδήποτε οικονομικής ζώνης; 

Σ' αυτό το σημείο αποδεικνύεται ζωτικής σημασίας η ύπαρξη ενός υγιούς αμοιβαίου κυκλώματος εσωτερικής και εξωτερικής διαμόρφωσης μέσω της αρχιτεκτονικής. Η διάσπαση αυτού του κυκλώματος μπορεί να δώσει ένα βασικό πλεονέκτημα στη διεξαγωγή του πολιτιστικού πολέμου, κάνοντας έναν λαό να ξεχάσει ποιος είναι σε κάθε επίπεδο, έτοιμος να διαμορφωθεί σύμφωνα με τις επιθυμίες άλλων. Αντικατοπτρίζοντας μία ψευδή ταυτότητα για αρκετό χρονικό διάστημα, αυτή θα αρχίσει να ισχυροποιείται. 

Μπορεί, όμως, να υπάρχει λόγος να είμαστε αισιόδοξοι. Ο Νικόλαος Πέβσνερ, αναφερόμενος στη θέρμη της Βικτωριανής εποχής για την κατασκευή εκκλησιών, παρατήρησε ότι αυτό δεν είχε να κάνει τόσο με τη δύναμη του χριστιανισμού, όσο με την ανησυχία των Βικτωριανών για το μέλλον, σε μια κοινωνία που όλο και περισσότερο κυριαρχείται από τον καταναλωτισμό και την άνοδο των ναών του καπιταλισμού – δηλαδή τα εμπορικά κέντρα και τις στοές. Αυτή η ανησυχία έδωσε την ώθηση στην αρχιτεκτονική ώστε να προσπαθήσει να ακυρώσει την επερχόμενη εξουσία του καταναλωτισμού. 

Μήπως μπορεί να γίνει μία παρόμοια ανάγνωση για την τρέχουσα θέρμη της επικρατούσας αρχιτεκτονικής τάσης να καταστρέφει τα υπάρχοντα κτίρια και να τα αντικαθιστά με αυτές τις ιδιόμορφες μονοπολιτισμικές κατασκευές; Μήπως αυτό αντικατοπτρίζει τον φόβο ότι καθώς ξετυλίγεται η ατζέντα της παγκοσμιοποίησης όλο και περισσότεροι θα απορρίπτουν το ψεύτικο αφήγημά της; 

Είναι καιρός να επαναφέρουμε το κύκλωμα και να αρχίσουμε ξανά να οικοδομούμε για την αιωνιότητα, με τις πολλές έννοιες της λέξης. Έτσι ώστε, την επόμενη φορά που θα παρατηρούμε την ζωγραφική στην οροφή ενός κτιρίου να θυμόμαστε γιατί το στόμα μας μένει ανοιχτό. 

Μετάφραση/απόδοση, για το Ιδεάπολις, της Ε.Π.

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -