Πέμπτη, 23 Φεβρουαρίου 2017

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μετάφραση της συνέντευξης του Γάλλου διανοητή Alain de Benoist στον Nicolas Gauthier, από το ηλεκτρονικό περιοδικό Boulevard Voltaire Website, στις 13 Σεπτεμβρίου 2015. Η μετάφραση έγινε από τον Μ. Σ. για το Ιδεάπολις, από την αγγλική μετάφραση της Ann Sterzinger

NG: Η κινεζική παράδοση μάς αναφέρει ότι το χρήμα είναι καλός υπηρέτης αλλά κακός αφέντης. Δεν εξαρτάται από το πώς το χρησιμοποιείς; Και, έτσι κι αλλιώς, δεν το χρειάζονται όλοι; 

AdB: Χρειαζόμαστε επίσης χαρτί τουαλέτας καθημερινώς, αλλά δεν το θεωρούμε ιερό! Οι άνθρωποι που φαντάζονται ότι το χρήμα είναι “ουδέτερο” είναι οι ίδιοι που θεωρούν ότι η γλώσσα δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα σύστημα επικοινωνίας (όταν η κύρια λειτουργία της είναι να ενσταλάξει μια αντίληψη του κόσμου) και ότι η τεχνολογία είναι καλή ή κακή αναλόγως του πώς την χρησιμοποιούμε (ενώ, στην πραγματικότητα, ανεξαρτήτως του τρόπου που θα την χρησιμοποιήσεις, σε κάνει να σχετίζεσαι με τον κόσμο σύμφωνα με τους όρους της). 

Απογυμνωμένο στην ουσία του, το χρήμα μπορεί να οριστεί ως το παγκόσμιο ισοδύναμο. Είναι αυτό που μας επιτρέπει να μειώσουμε τα πάντα σε μια ποσότητα, δηλαδή σε ένα αντίτιμο. Δείχνει τον τρόπο με τον οποίο τα πάντα μπορούν να θεωρηθούν παρόμοια με οτιδήποτε άλλο. Από την άλλη πλευρά, το χρήμα είναι ένας κοινωνικός διαμεσολαβητής, κατά τον οποίο η ατομική ελευθερία ταυτίζεται με την αντικειμενοποίηση των σχέσεων της ανταλλαγής (δηλαδή, το άτομο προβάλλει τον εαυτό του πάνω στα χρηματικά οφέλη του), όπως ο Georg Simmel κατέδειξε αποτελεσματικά στη “Φιλοσοφία του χρήματος”. Το ίδιο το νόμισμα δεν είναι ποτέ απλά ένα νόμισμα. Το ευρώ, για παράδειγμα, είναι επίσης μία λεπτή μορφή διακυβέρνησης: Ρευστοποιώντας τα εργατικά κέρδη του τελευταίου αιώνα, καθιστά τους εργάτες ένα είδος εμπορεύματος. 

Οι άνθρωποι βροντοφωνάζουν εναντίον του χρήματος σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ιστορία, από την αριστοτελική κριτική της χρηματιστικής - που είναι η συσσώρευση του χρήματος ως αυτοσκοπός - μέχρι τον Πάπα Φραγκίσκο, ο οποίος κατήγγειλε το “φετίχ του χρήματος” και την “δικτατορία της απροσώπου οικονομίας”. Δεν έγραψε ο Θωμάς Ακινάτης ότι “η εργασία, αν το δει κανείς, είναι λίγο ντροπή” (Summa Theologica)

NG: Αλλά η “κυριαρχία του χρήματος”, τι σημαίνει ακριβώς; 

AdB: Η κυριαρχία του χρήματος είναι η μετατροπή κάθε πράγματος στο νομισματικό του ισοδύναμο, δηλαδή στο αντίτιμό του. Είναι επίσης η αντικατάσταση του αγνού πλούτου, που προσφέρεται από τη φύση, σε εμπορικό πλούτο. Τέλος, είναι η σύσταση ενός κόσμου όπου όλοι οι πρακτικοί σκοποί θεωρούνται ανταλλάξιμοι, ένας κόσμος που αποσπάται από τον σκοπό του για να επικεντρωθεί στον εξορθολογισμό των μέσων. Όλα αυτά συμβαίνουν στο όνομα των “νόμων της αγοράς”

Η αγορά, με τη σύγχρονη έννοια του όρου, προφανώς δεν έχει καμία σχέση με τις παλιές αγορές των χωριών. Περιγράφει ένα σύστημα που υποτίθεται ότι είναι αυτορυθμιζόμενο, το οποίο όμως στην πραγματικότητα είναι ενσωματωμένο στην ιστορία και έχει καταστεί το παράδειγμα όλων των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων, δημοσίων και ιδιωτικών: Υπάρχει μια αγορά του γάμου, μια πολιτική αγορά, μια αγορά για την υγεία και ούτω καθεξής. 

Οι ιδρυτές του οικονομικού φιλελευθερισμού (Adam Smith, Quesnay, Mandeville κλπ.) μάς διαβεβαιώνουν ότι η αγορά είναι η φυσική μορφή συναλλαγών, δεδομένου ότι ο άνθρωπος είναι ουσιαστικά ένας homo economicus (οικονομικός άνθρωπος), που πάντα αναζητά την προσωπική ωφέλεια (το βέλτιστο υλικό συμφέρον του). Με άλλα λόγια, είναι ένας αυτόνομος, ορθολογικός παράγοντας, του οποίου η κάθε πράξη υπακούει στην λογική της αγοράς. Έτσι, η κοινωνική αρετή είναι αναξιόπιστη και τα προσωπικά πάθη υποτίθεται ότι υποστηρίζουν το γενικό καλό (αυτή είναι η ιδέα της “φυσικής αρμονίας του εγωισμού” υπό την επίδραση του “αοράτου χεριού” του “ελευθέρου και θεμιτού ανταγωνισμού”, το νέο είδωλο της Οικονομίας). Τίποτα δεν πρέπει να επιτρέπεται να εμποδίζει την αναζήτηση του κέρδους. Η οικονομική δραστηριότητα δικαιολογεί την υπερβολή και γίνεται ο μοναδικός σκοπός της ύπαρξής μας. 

Μ’ αυτό ως αφετηρία, δεν είναι δύσκολο να κατανοήσουμε πώς ο καπιταλισμός έχει διεισδύσει σε κάθε πτυχή της ζωής μας και την υπέταξε στον κανόνα του “πάντοτε περισσότερο”: Καθιστώντας το εμπόρευμα ως άπειρο κάνει τις επιθυμίες μας άπειρες και αμέσως τις μετατρέπει σε ανάγκες. Το χρήμα χρησιμεύει για την παραγωγή αγαθών, τα οποία παράγουν ακόμη περισσότερα χρήματα. Η ανταλλακτική αξία είναι πιο σημαντική από την αξία που λαμβάνουμε χρησιμοποιώντας οτιδήποτε και ο “νόμος της αγοράς” επιβάλλεται παντού: Υπάρχει μια αγορά για τους αθλητές, μια αγορά για την σύγχρονη τέχνη, μια αγορά ακινήτων, μια αγορά εργασίας, μια αγορά για εσωτερικά όργανα, για βλαστικά κύτταρα, για έμβρυα, για παρένθετες μητέρες και ούτω καθεξής. Και οι χωρικοί, που με την σειρά τους γίνονται αγρότες - στη συνέχεια μετατρέπονται σε “παραγωγούς γεωργικών προΐόντων” - δεν είναι οι τελευταίοι που έπεσαν θύματα αυτού του νόμου του κέρδους, που δεν τους αφήνει με τίποτα, παρά μόνο με το καθήκον της ανατροπής. 

NG: Ο καπιταλισμός ήταν κυρίως βιομηχανικός. Δεν έχει γίνει σήμερα κατά βάση χρηματοοικονομικός; Δεν είναι η αιτία που, για να παραφράσουμε το Βατικανό, μετατρεπόμαστε από μια αγορά της οικονομίας σε μία αγορά της κοινωνίας; 

AdB: Στο πρόσφατο βιβλίο του, What Money Can't Buy (Τι δεν μπορούν να αγοράσουν τα χρήματα), o Michael Sandel εξετάζει μια κοινωνία όπου ό,τι ήταν έξω από τους κανόνες της αγοράς (γη, τέχνη, πολιτισμός, διαπροσωπικές σχέσεις) τώρα είναι υποχείριό της. Παραθέτει συγκεκριμένα παραδείγματα περιπτώσεων όπου καταβάλλονται χρήματα σε ανέργους για να σταθούν σε ουρά στην θέση κάποιου άλλου, προσφέρονται χρηματικά κίνητρα από την κοινωνική ασφάλιση σε καπνιστές για να σταματήσουν το κάπνισμα ή σε υπέρβαρους για να χάσουν βάρος (ανεπιτυχώς και στις δύο περιπτώσεις), σε μαθητές για να γίνουν καλύτεροι στο σχολείο και, τέλος, αναφέρει την περίπτωση φυλακών στην Καλιφόρνια όπου οι κατάδικοι δύνανται να πληρώσουν για να έχουν καλύτερα κελιά. Θέτοντας αυτά τα παράξενα, αλλά θεμελιώδη, ερωτήματα που φέρνει στην επιφάνεια η εξάπλωση της αγοράς σε όλες τις πτυχές της ζωής, ο Sandel καταλήγει ότι, δεδομένου πως το χρήμα μεσολαβεί σε όλες τις κοινωνικές συναλλαγές, τα οικονομικά κίνητρα μπορούν να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που περιμέναμε, εφόσον το χρήμα διαβρώνει την αξία των “εμπορευμάτων” (π.χ. πληρώνοντας ένα παιδί για να πάει στο σχολείο κατατρώγεται η ίδια η ιδέα της εκπαίδευσης). 

Μια κοινωνία που δεν αποτελείται πλέον από τίποτα άλλο παρά νομικές συμβάσεις και συναλλαγές της αγοράς απλά δεν είναι βιώσιμη, επειδή οι συμβάσεις και οι συναλλαγές δεν είναι ποτέ αρκετές από μόνες τους και ως εκ τούτου δεν δύνανται ποτέ να είναι το θεμέλιο για μια κοινωνία. Αν το σύστημα ζει από το χρήμα, θα πεθάνει από το χρήμα και θα το διαπιστώσουμε πολύ σύντομα. 

Διαβάστε επίσης: Το χρήμα - του Alain De Benoist

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -