Παρασκευή, 14 Οκτωβρίου 2016

H έννοια της Ταυτότητας είναι μία αναδυόμενη έννοια στον χώρο των πολιτικών αλλά και πολιτιστικών κινημάτων. Σήμερα, έχει ταυτιστεί σε μεγάλο βαθμό με αυτό που τα συστημικά μέσα θα αποκαλούσαν “ακροδεξιό” χώρο. Δεν ήταν όμως πάντα έτσι. 

Ειδικά στις ΗΠΑ, αυτό που αποκαλούνταν Identity politics αρχικά ήταν ένα εργαλείο στα χέρια της αριστεράς, καθώς κάτω από την ομπρέλα των identity politics συσπειρώνονταν οι τακτικές διαφόρων “ομάδων” που ήθελαν να ξεχωρίζουν εντός του συνόλου του αμερικάνικου πληθυσμού. Αναφερόμαστε σε πολιτικές που είχαν να κάνουν π.χ. με τον σεξουαλικό προσανατολισμό, την γλώσσα, και την εθνικότητα. Ή ακόμη και την προτίμηση στην ανάγνωση της ιστορίας, το επάγγελμα ή και τα χόμπυ. Με λίγα λόγια, ο όρος “πολιτικές ταυτότητας” και λέξεις όπως τα “κινήματα ταυτότητας” που συνδέονται με αυτόν, σύμφωνα με την wikipedia, ήλθε στην πολιτική ορολογία το τελευταίο μέρος του 20ου αιώνα. Οι απαρχές του βρίσκονται κυρίως σε ταξικά κινήματα, φεμινιστικά κινήματα, ομοφυλοφιλικά και “διεμφυλικά” κινήματα, κινήματα ανθρώπων με ειδικές ανάγκες, εθνικά κινήματα και μετα-αποικιακά κινήματα. Τα οποία βασίζονταν κυρίως στην λογική της “επιρροής της μειοψηφίας” ανάλογα με την δυναμική αυτής και τον εργαλειακό τρόπο χρήσης της ως “μπλόκ” εντός του ευρύτερου πεδίου της πολιτικής. Υπ’ αυτή την, αρχική τους, έννοια, λοιπόν, τα κινήματα Ταυτότητας θα έπρεπε να είναι εντελώς “ξένα” ως προς τις γενικότερες θέσεις που εκφράζονται από τους αρθρογράφους αυτού εδώ του περιοδικού, οι οποίοι σε μεγάλο βαθμό δεν πιστεύουν σε αυτού του είδους τον κατακερματισμό της κοινωνίας, αλλά, αντιθέτως, σε μεγάλο βαθμό αντιμετωπίζουν το Έθνος ως το “όλον” αλλά και ταυτόχρονα ως την μονάδα μέτρησης στην πολιτική. Και όμως δεν συμβαίνει αυτό. 

Η πρώτη “γκραμσιστική” νίκη των ιδεών μας 

Σήμερα, την στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, σε ολόκληρη την Ευρώπη αλλά και σε μεγάλο βαθμό στις ΗΠΑ και γενικότερα στον Αγγλοσαξωνικό κόσμο (Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία κλπ) όλα τα κινήματα που σχετίζονται με την “Ταυτότητα” είναι κοντά στο δικό μας ιδεολογικό πλαίσιο, αν και όχι ταυτόσημα και πολλές φορές λειτουργούν ως μια υπερδομή εντός της οποίας μπορούν να συνεργαστούν διαφορετικές τάσεις με μια κοινή ατζέντα.

Αυτό δεν συνέβη τυχαία. Ήταν το αποτέλεσμα δύο διαφορετικών συνισταμένων της πολιτικής εξέλιξης.

Η πρώτη ήταν η διαφοροποίηση μίας νέας γενιάς πατριωτών, που για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στην Ευρώπη δεν ανδρώθηκε μέσα σε συνθήκες οικονομικής ανάπτυξης και σχετικής ασφάλειας, αλλά μετά τις επιθέσεις του 2001 στους δίδυμους πύργους που ακολουθήθηκαν από τις επιθέσεις στο Λονδίνο και την Μαδρίτη. Η δεύτερη συνισταμένη ήταν η πλήρης επικράτησις αυτού που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε επιθετικό πολυπολιτισμό, εντός των ίδιων πόλεων στις οποίες μεγάλωναν αυτοί οι νέοι άνθρωποι και ο οποίος δεν προωθήθηκε κατά κύριο λόγο από τις κοινότητες των “ξένων”, αλλά από τις κεντρικές κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών εθνών – κρατών. Εάν δε κανείς τολμήσει πολιτικά σε αυτές να προσθέσει και την μετατροπή της οπτικής της εξουσίας έναντι των πολιτών σε μια λογιστικού τύπου ατομικοποίηση (μόνον όσον αφορά στους ιθαγενείς) θα διαλευκάνει πιο εύκολα τις ρίζες για την ανάπτυξη των πατριωτικών κινημάτων ταυτότητας. Ας τα πάρουμε όμως ένα ένα και από την αρχή.

Η πρώτη γενιά σε κίνδυνο

Αυτό που στην Ευρώπη θα αποκαλούσαμε χώρο των δικών μας ιδεών μπορεί να ανιχνεύσει τις ρίζες του σε κάποια συγκεκριμένα πράγματα. Το πρώτο είναι η διάθεση για εθνική ολοκλήρωση. Δηλαδή, ο εθνικισμός που βασίζεται στην ενοποίηση όλων των μελών - κομματιών του Έθνους εντός ενός ενιαίου κρατικού συνόλου. Είναι η βασικότερη ιδέα του “εθνικισμού”, με την έννοια της ταύτισης των συνόρων του κρατικού μηχανισμού που αντιπροσωπεύει ένα Έθνος με την εδαφική έκταση στην οποία κατοικεί αυτό το Έθνος. Είναι ο εθνικισμός που οδήγησε στην μορφή της Ευρώπης με τα Εθνικά Κράτη, είναι ο εθνικισμός που συνέβαλλε στην κατάρρευση των αυτοκρατοριών, είναι ο εθνικισμός που οδήγησε στους Βαλκανικούς Πολέμους και στην απελευθέρωση του μεγαλύτερου μέρους του δικού μας ελληνικού κράτους. Η άλλη βάση των δικών μας ιδεών μπορεί να αναζητηθεί σε αυτό που θα ονομάζαμε “αντι-διαφωτισμό”. Το να προσπαθήσεις να ορίσεις όλο αυτό το πλέγμα κινημάτων και ιδεών που αναπτύχθηκε με αρκετές, αποκλίνουσες κάποιες φορές και σίγουρα πολλές, μορφές είναι αρκετά δύσκολο. Θα πρέπει προς χάριν του να μπορέσουμε να βγάλουμε κάποιο συμπέρασμα να αρκεστούμε ότι πρόκειται για την αντίθεση στην παντοκρατορία του υλισμού, στην πίστη ότι ο άνθρωπος έχει την δυνατότητα να κατανοήσει την σχέση αιτίας - αιτιατού όχι μόνον στις επιστήμες, αλλά ακόμη και σε ζητήματα ανθρωπίνων σχέσεων, οργάνωσης της κοινωνίας και γενικότερα στα πάντα. Στο πλαίσιο αυτής της διαμάχης θα μπορούσαμε για πρώτη φορά να εντοπίσουμε και το ζήτημα της “Ταυτότητας” καθώς, επί της ουσίας, η υλιστική αντιμετώπιση του κόσμου θεωρεί ότι ο άνθρωπος γεννιέται ως Tabula Rasa, δίχως κανένα στοιχείο που να τον προσδιορίζει ως κάτι συγκεκριμένο. Αποτέλεσμα αυτής της άποψης είναι και τα σημερινά άκρα των διαφόρων προοδευτικών που πιστεύουν ότι ούτε ακόμη και το φύλο δεν είναι “hardwired” στον άνθρωπο όταν γεννιέται και, αντιθέτως, είναι κάτι στο οποίο “εκπαιδεύεται” από το περιβάλλον του.

Φυσικά, φιλοσοφικές και ιδεολογικές ρίζες υπάρχουν πολλές περισσότερες και θα μπορούσε κανείς να τις αναλύει επ’ άπειρον παραθέτοντας όχι μόνον εκατοντάδες συγγραφείς αλλά και χιλιάδες παραπομπές σε γραμμές και κεφάλαια βιβλίων τους που ενισχύουν αυτές τις βάσεις. Δεν είναι σκοπός του άρθρου όμως αυτή η ανάλυση. Αλλά αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να αναπτύξουμε την διαφοροποίηση στις συνθήκες της πολιτικής έκφρασης του εθνικισμού στην σημερινή εποχή σε σχέση με το παρελθόν. Στο παρελθόν, λοιπόν, οι ευρωπαϊκοί εθνικισμοί είτε συγκρούονταν μεταξύ τους, σε περιπτώσεις απόπειρας επικυριαρχίας του ενός Έθνους έναντι ενός άλλου, είτε συγκρούονταν πολιτικά εντός των εθνών-κρατών για την κατάληψη της εξουσίας. Ποτέ στο παρελθόν - με εξαίρεση ίσως την περίοδο του πρώιμου μεσαίωνα με το χτύπημα της πανώλης και των εξωευρωπαίκών εισβολών εντός αυτής - δεν βρέθηκε το σύνολο των ευρωπαϊκών εθνών να αντιμετωπίζει ένα τόσο τεράστιο πρόβλημα επιβίωσης. Ποιό είναι αυτό; Η πιθανότητα που αρχίζει να προβάλλει στον ορίζοντα της αντικατάστασης των Ευρωπαϊκών Εθνών από ανθρώπους που προέρχονται από την Αφρική και την Ασία. Και εάν όχι η πλήρης τους αντικατάσταση τουλάχιστον η διόγκωση του φαινομένου στον βαθμό που οι ιθαγενείς θα αναγκαστούν να παραχωρήσουν μέρος του μονοπωλίου της πολιτικής δύναμης που είχαν εντός των εθνών-κρατών στους νέους τους συγκατοίκους. Και δεν είναι μόνον εκεί το ζήτημα αλλά και στο γεγονός ότι οι νεοεισερχόμενοι επιβάλλουν το δικό τους πολιτιστικό ήθος και σύνολο στις γειτονιές των πόλεων της Ευρώπης.

Πρόκειται για μια νέα κατάσταση. Ο πολυπολιτισμός, όχι πλέον ως θεωρία την οποία μπορεί κάποιος να αντιμάχεται στο πεδίο των ιδεών αλλά ως πραγματικότητα σε αυτό που αποκαλείται Δυτική Ευρώπη, δημιούργησε νέα δεδομένα στους στόχους αυτού που αποκαλούμε εθνικισμό. Στο παρελθόν, οι αμοιβαίες μετακινήσεις πληθυσμών, οι πολεμικές συγκρούσεις και η αφομοιωτική δύναμη συγκεκριμένων πολιτισμών είχαν δημιουργήσει σχεδόν απόλυτα ομοιογενείς κοινωνίες. Τώρα, όμως, αυτό δεν υπάρχει πια. Έτσι, ως κεντρικό θέμα του εθνικισμού πλέον προβάλλει η επανακατάληψη των πόλεων της Ευρώπης, ο αγώνας δηλαδή δεν γίνεται μόνον για το ζήτημα της πολιτικής εξουσίας, αλλά κάτι πολύ πιο άμεσο. Δεν έχουμε όμως μια απλοϊκού τύπου αντιπαράθεση “ιθαγενών” και “εποίκων”, όσο και εάν αυτό θα ήθελε να πιστεύει κανείς. Γιατί εκτός από το γεγονός των “πολυπολιτισμικών” και τελικά φυλετικά και πολιτισμικά οριοθετημένων πόλεων υπάρχει και η σχεδόν πεντηκονταετής επικυριαρχία της αριστεράς και του μεταμοντέρνου ατομικισμού, όπως αυτός εκφράζεται από την “συμβατική δεξιά”, αυτούς που πολύ εύστοχα δηλαδή στην Αμερική ονόμασαν ως cuckservatives. Στο πλαίσιο του μεταπολεμικού κόσμου και οι δύο αυτές δυνάμεις έθεσαν ως κύριο στόχο τους, ως προϋπόθεση για την επικυριαρχία τους, την αποδόμηση της εθνικής και φυλετικής ταυτότητας των Ευρωπαίων.

Η Ταυτότητα ως πολιτικό αντικείμενο αλλά και υποκείμενο

Η δική μας “Νίκη” στο πολιτικό πεδίο, ο σφετερισμός εάν θέλετε του όρου της “Ταυτότητας” βασίστηκε σε μία μόνο παράμετρο. Ότι αυτό που για την αριστερά αποτελούσε ένα προσωρινό, ανακυκλώσιμο πεδίο συσπείρωσης οπαδών, από την πλευρά μας έγινε τόσο πολιτικό αντικείμενο όσο και πολιτικό υποκείμενο. Από την μία πλευρά, η υπεράσπιση, η διάσωση και η εγγύηση της συνέχειας της Ταυτότητάς μας (που είναι το σύνολο χαρακτηριστικών τόσο πολιτιστικών όσο και πνευματικών αλλά και βιολογικών) είναι ένας σκοπός ο οποίος όχι μόνο καλύπτει ένα μεγάλο μέρος της ατζέντας των πατριωτών, εθνικιστών και δεξιών αλλά και αποτελεί ένα σύγχρονο και άμεσο πολιτικό μήνυμα. Και, ταυτόχρονα, το “κοινό” το οποίο κινητοποιείται, το κοινό στο οποίο απευθύνεται αυτό το κάλεσμα είναι αυτό το οποίο ορίζεται από ακριβώς αυτή την Ταυτότητα. Με απλά λόγια, στις πολυπολιτισμικές και μεταμοντέρνες κοινωνίες, όπως η Αμερική, ή στις πολυπολιτισμικοποιούμενες, όπως το μεγαλύτερο μέρος της Δυτικής και Νότιας Ευρώπης, η Ταυτότητα αναδεικνύεται σε “πυρηνικό όπλο” που επιτρέπει το rebranding ιδεών που προέρχονται από την αυγή του χρόνου.

Ξεπερνώντας τους –ισμούς, όχι ως ιδέες αλλά ως διαχωριστικές γραμμές και ως πολιτικά όρια, τα Κινήματα της Ταυτότητας, είτε αυτά είναι πολιτικά κόμματα που το ομολογούν είτε όχι, είτε είναι οργανώσεις ή ο,τιδήποτε άλλο, μπορούν να ξεδιπλωθούν ως οργανισμοί που εκφέρουν σύγχρονο πολιτικό λόγο που ταυτίζεται με την ομάδα που θέλουν να εκπροσωπήσουν. Ομάδα η οποία δυνητικά φτάνει να αγκαλιάσει όλους τους ιθαγενείς πληθυσμούς. Υπ’ αυτή την έννοια, η εμμονή σε δογματικές π.χ. οικονομικές θεωρίες καθίσταται μη απαραίτητη καθώς η κύρια γραμμή που πρέπει να παρουσιάσει ο οποιοσδήποτε οργανισμός είναι το τι συμφέρει την ομάδα την οποία εκπροσωπεί.

Δεν πρόκειται φυσικά για το “τέλος των ιδεολογιών” όπως κάποιοι μηδενιστές ονειρεύονται θέλοντας να μεταθέσουν τα πάντα σε γεωπολιτικές συγκρούσεις παραδείγματος χάριν. Αλλά είναι μια εξαιρετική ευκαιρία για το χτίσιμο συμμαχιών και την δημιουργία ενός ευρύτατου πολιτικού χώρου που εκτείνεται σε ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Φυσικά, για να επιτύχει αυτή η στρατηγική χρειάζεται κάτι πολύ σημαντικό. Την επιθετική διάθεση των οργανισμών αυτών ενάντια στους υπόλοιπους οργανισμούς, οι οποίοι θα πρέπει να ταυτιστούν με τα συμφέροντα τα οποία πραγματικά εξυπηρετούν. Είτε αυτά είναι συμφέροντα “ιδεολογικά”, είτε επιχειρηματικά, είτε αλλότριων προς την ομάδα στην οποία απευθύνονται εθνικών ή πολιτισμικών ή και φυλετικών ομάδων.

του Δημήτρη Παπαγεωργίου
δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Patria, τεύχος 47

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -