Πέμπτη, 16 Ιουνίου 2016

Όταν αναφερόμαστε σήμερα στην Κελτική τέχνη επικαλούμαστε την τέχνη η οποία χαρακτήρισε τους ανθρώπους εκείνους, γνωστούς ως αρχαίους Κέλτες, που καταγράφηκαν από τους κλασσικούς ιστορικούς στις βόρειες Άλπεις τον 5ο αιώνα π.Χ και κατά τη διάρκεια των επόμενων αιώνων επέκτειναν την επικράτειά τους στο Νότο και Νοτιοανατολικά. Αυτό το κίνημα τέχνης επεκτάθηκε στη Βρετανία και στην Ιρλανδία μετά τον εκχριστιανισμό τους στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα. 

Η Κελτική τέχνη δίνει την εντύπωση ότι είναι η καλλιτεχνική έκφραση όλων των ομιλούντων την Κελτική γλώσσα λαών. Η τέχνη, όμως, των αρχαίων Κελτών ήταν το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας αναζήτησης της απεικόνισης και της έκφρασης ιδεών κοινών στους Κέλτες από την απαρχή τους. 

Ο αρχαιολόγος και ιστορικός Venceslas Kruta, συγγραφέας του βιβλίου Celtic Art, εξηγεί την προέλευση της Κελτικής τέχνης: 

Βλέπουμε πολλούς σταυρούς και δράκους στην Κελτική Τέχνη, ποια είναι τα κοινά τους σημεία; 

Με μία πρώτη ματιά, πολύ λίγα. Ωστόσο, οι Κέλτες πίστευαν ότι ήταν θεμελιώδη στοιχεία ενός πολύπλοκου αλλά αρμονικού συστήματος, το οποίο εξέφραζε τη δική τους κατανόηση για το σύμπαν. Το βασικό γνώρισμα είναι η έννοια του κέντρου, μία θεμελιώδης αντίληψη των Αρχαίων Κελτών. Είναι το σημείο όπου υποτίθεται πως βρίσκεται ο κοσμικός άξονας, θεωρούμενος ως δέντρο - κατά προτίμηση βελανιδιά, η οποία φέρει ιξό - του οποίου τα κλαδιά στηρίζουν τον θόλο του ουρανού και οι ρίζες φτάνουν στον κάτω κόσμο. Μ’ αυτόν τον τρόπο συνδέονται οι τρεις κόσμοι: Ο επουράνιος, ο επίγειος και ο κάτω κόσμος. 

Η παρουσίαση ενός κόσμου καθορισμένου από τέσσερα σημεία ενωμένα στο κέντρο είναι από τα συχνότερα θέματα της Κελτικής Τέχνης. Σωστά; 

Ακριβώς, από τον 5ο αιώνα π.Χ. Το απλούστερο σχήμα του, ένας κύκλος ενωμένος με έναν σταυρό να προεξέχει, απεικονιζόταν σε επίπεδα κουτάλια, τα οποία πιθανότερα χρησιμοποιούνταν για τελετουργικούς σκοπούς, πολλά από τα οποία έχουν βρεθεί στην Ιρλανδία. Το μέσον τους είναι κάποιες φορές τρυπημένο, υποδηλώνοντας τη χρήση τους κατά την διάρκεια σπονδών. Αυτή η συσχέτιση του σταυρού, υποδεικνύοντας τις τέσσερις κύριες κατευθύνσεις, και του κύκλου, συμβολίζοντας τα όρια της περιοχής που περικλείουν το κεντρικό σημείο, δεν έχει μόνο την αξία του χώρου αλλά και την αξία του χρόνου. Ο χώρος καθορίζεται από το ηλιακό ταξίδι και ο χρόνος δεν μπορεί να διαχωριστεί: Τα τέσσερα άκρα του σταυρού δηλώνουν τα τέσσερα καθημερινά γεγονότα της πορείας του ηλίου, από την ανατολή στη δύση, αλλά και τις ετήσιες ηλιακές καταστάσεις, τα ηλιοστάσια και τις ισημερίες. 

Και όσον αφορά τους δράκους; 

Το σύμβολο ενός ζεύγους δράκων, που υπάρχει στην ήπειρό μας από τον 6ο αιώνα π.Χ, διακοσμούσε πολλά όπλα, κυρίως τα θηκάρια σπαθιών των πολεμιστών του 4ου και 3ου αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με αναφορές της Ουαλικής μυθολογίας, τέτοιοι δράκοι κοσμούσαν και το Εξκάλιμπερ, το θρυλικό σπαθί του βασιλιά Αρθούρου. Η μάχη ανάμεσα στους δύο δράκους παρουσιάζεται με τον πλέον παραστατικό τρόπο στο κάλυμμα/κορυφή ενός αξιοσημείωτου τεχνουργήματος, του τελετουργικού σκεύους που βρέθηκε στο Brno. Ένα αριστούργημα Κελτικής τέχνης συνδεδεμένο με τη γιορτή της έναρξης της “λαμπρής περιόδου” (σημ. μτφρ. Beltane festival – η αντίστοιχη Κελτική πρωτομαγιά)

Τι άλλες απεικονίσεις έχουμε; 

Έχουν ανακαλυφθεί πολλά μνημεία, τα οποία αντιπροσωπεύουν τον φερόμενο κοσμικό άξονα, διαφορετικά για κάθε κοινότητα. Αυτού του είδους τα μνημεία είναι γνωστά με το ελληνικό όνομα “ομφαλός” και έχουν το σχήμα μίας στήλης διακοσμημένης και στις τέσσερις πλευρές της. Η αρχαιότερη - η στήλη του Pfalzfeld στη Ρηνανία, του 5ου αιώνα π.Χ - και η νεότερη - η Ιρλανδική στήλη του Turoe, πιθανώς του 1ου αιώνα π.Χ - απεικονίζουν την εξέλιξη αυτής της έννοιας: Από την αναπαράσταση της θεότητας, που φέρει ιξό και επαναλαμβάνεται σε κάθε πλευρά, σε διαφορετικές παραστάσεις, που αντιστοιχούν στον θόλο του ουρανού και στις τέσσερις βασικές κατευθύνσεις. 

Οπότε αυτό έχει να κάνει με την προσπάθεια των Κελτών να επιβάλλουν κάποιου είδους τάξη στον κόσμο; 

Τα αρχαία Κελτικά έργα τέχνης δεν είναι φτιαγμένα από δανεικές ή τυχαίες ανακαλύψεις αλλά αποτελούν την έκφραση ενός εξαιρετικά δομημένου συστήματος με βάση την ιδέα τους για την παγκόσμια τάξη και την χωρική και χρονική κατανόησή της. Η δυναμική του πλευρά είναι θεμελιώδης. Οι ρίζες του είναι αρχαίες και τα γενικά γνωρίσματά του είναι κοινά και στους ηπειρωτικούς και στους νησιωτικούς Κελτικούς λαούς. Αυτά τα στοιχεία αποτελούν τη βάση της πολιτισμικής τους ομοιογένειας. 

Και, τέλος, πως εισέρχεται ο Ιρλανδικός Χριστιανικός Σταυρός σε όλο αυτό; 

Το τελικό βήμα της συμβολικής αναπαράστασης είναι ο Ιρλανδικός Χριστιανικός Σταυρός, κατά την οποία το μοτίβο είναι τοποθετημένο κάθετα. Η παράσταση του Χριστού είναι στο κέντρο - γινόμενος έτσι ο συνδετικός άξονας μεταξύ ουράνιου, επίγειου και κάτω κόσμου. Ωστόσο, σε ορισμένους σταυρούς, ηλιακά μοτίβα απεικονίζονται αντί του Χριστού. Ακόμα και το ζεύγος των δράκων, στην ετήσια διαμάχη τους, μπορεί να βρεθεί σε κάποιους. Μία τέτοια περίπτωση είναι ο σταυρός του Gallen Priory, όπου οι δράκοι τυλίγονται γύρω από ένα μοτίβο που μοιάζει με καμπυλόγραμμη σβάστικα. Αυτό επιβεβαιώνει ότι το συγκεκριμένο σχήμα του Ιρλανδικού Σταυρού είναι το αποτέλεσμα της επαναχρησιμοποίησης της παλαιάς θέασης του κόσμου στην Χριστιανική εικονογραφία. Τίποτα από αυτά δεν είναι ασυνήθιστο, από τη στιγμή που η έννοια της προέλευσης ήταν απολύτως ταιριαστή με το Χριστιανικό δόγμα. Στην Ιρλανδία, η εικόνα του Σταυρού έχει απομακρυνθεί από την προφανή παγανιστική οπτική και προσαρμόστηκε στην Χριστιανική άποψη για να εξυπηρετήσει καλύτερα τη νέα θρησκεία. 

Μετάφραση, για το Ιδεάπολις, του Α. Β.
Πηγή

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -