Κυριακή, 12 Ιουνίου 2016

Είναι ευρέως γνωστό και παραδεκτό πως για το κεφάλαιο μία περίοδος οικονομικής κρίσης αποτελεί ευκαιρία. Δημιουργεί νέες ανάγκες, ανοίγει νέες αγορές, “διορθώνει” ανοίγματα και θέσεις, οδηγεί σταδιακά σε ένα νέο μοίρασμα της τράπουλας, έστω κι αν αυτή είναι σημαδεμένη. Αλλά και σε πολιτικό επίπεδο, μία περίοδος κρίσης, ιδιαίτερα εάν είναι παρατεταμένη, οδηγεί σε μία ριζοσπαστικοποίηση της πολιτικής σκέψης και δράσης, με στόχο την αλλαγή που θα φέρει την ανάκαμψη. Οι λαϊκές μάζες αρχίζουν να αμφισβητούν, προβληματίζονται, αναθεωρούν και αναπροσαρμόζουν τη θέση τους απέναντι στις κατεστημένες ιδέες και πολιτικές, πάντα σύμφωνα με το μορφωτικό και γνωστικό επίπεδό τους. 

Η σύνδεση, λοιπόν, της οικονομικής κατάστασης με τη ριζοσπαστικοποίηση ενός - μεγαλύτερου ή μικρότερου - κομματιού του λαού, ως πολιτικού υποκειμένου, είναι προφανής και υπάρχουν πάμπολλα ιστορικά παραδείγματα για να την επιβεβαιώσουν. Λαμβάνοντας υπόψη τη γενικότερη οικονομική, κοινωνική και πολιτική κατάσταση που επικρατεί στην πατρίδα μας (και όχι μόνο) τα τελευταία χρόνια, διαπιστώνουμε εύκολα ότι, όπως είναι φυσιολογικό, έχουν αναπτυχθεί διάφορες ριζοσπαστικές ιδέες και κινήσεις, από όλα τα μέρη του πολιτικού φάσματος, ως εναλλακτικές στο status quo. Η υπόθεση της ανόδου του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία και η ραγδαία εκλογική άνοδος της Χρυσής Αυγής, κατά δεύτερο λόγο, αποτελούν case studies με πανευρωπαϊκό, αν όχι παγκόσμιο, ενδιαφέρον. Όμως, παρά τις υψηλές προσδοκίες, ακόμα και από ιδεολογικούς αντιπάλους, η πραγματικότητα δείχνει πως οι ριζοσπάστες της Αριστεράς και της Δεξιάς που ανέρχονται στο προσκήνιο, όχι μόνο έχουν αποτύχει να εκπονήσουν και να εφαρμόσουν ένα ρηξικέλευθο πολιτικό πρόγραμμα, αλλά, αντιθέτως, έχουν προσαρμοστεί και εναρμονιστεί πλήρως στις επιταγές του συστήματος της κρίσης, διατηρώντας, στην καλύτερη περίπτωση, τον ρόλο των “διαμαρτυρομένων”. 

Το ζητούμενο, λοιπόν, είναι να μελετήσουμε και να κατανοήσουμε γιατί, ενώ το σύστημα του οικονομικού και κοινωνικού φιλελευθερισμού - της ελεύθερης παγκόσμιας αγοράς - φαίνεται να έχει φτάσει στα όριά του, οι ριζοσπαστικές δυνάμεις αδυνατούν να αξιοποιήσουν το κλίμα της αγανάκτησης, να πείσουν, να επιβληθούν και να οδηγήσουν σε ένα νέο διαφορετικό μέλλον. Με άλλα λόγια, να εντοπίσουμε και να αναδείξουμε εκείνα τα ποιοτικά στοιχεία που συγκροτούν τη ριζοσπαστική υπεροχή απέναντι στο τέλμα της παλαιάς τάξης και είναι απαραίτητα για την επικράτηση και την εγκαθίδρυση μίας νέας τάξης. 

Καταρχήν, με τον όρο “ριζοσπαστισμός” εννοούμε “την τάση για ριζικές αλλαγές στο πολιτικό σύστημα ή τους κοινωνικούς θεσμούς” (Ελληνικό Λεξικό, Τεγόπουλος – Φυτράκης, 1997). Η ριζοσπαστική σκέψη είναι ταυτόχρονα θεμελιώδης και ακραία. Δεν χαρακτηρίζεται από τη μετριοπάθεια, αλλά φτάνει στον πυρήνα του ζητήματος και έχει ως στόχο την πλήρη ή θεμελιώδη λύση. Ως εκ τούτου, τους καθοριστικότερους παράγοντες για την ανάδειξη της ριζοσπαστικής υπεροχής αποτελούν το περιεχόμενο των ριζοσπαστικών ιδεών καθ' αυτό, καθώς και οι λειτουργικές δομές των ριζοσπαστικών κινήσεων. Άρα, λοιπόν, οι φορείς των ριζοσπαστικών ιδεών και οι ριζοσπάστες ακτιβιστές οφείλουν να έχουν ξεκαθαρίσει ορισμένα βασικά ζητήματα πάνω σ' αυτούς τους τομείς, για να προχωρήσουν στο επόμενο βήμα. 

Η υπεροχή των ιδεών 

Σε ό,τι αφορά στο περιεχόμενο ή στην ουσία των ιδεών, στην ανάπτυξή τους, στη διάχυσή τους και, αργότερα, στην εφαρμογή τους, ο ριζοσπάστης έχει να αντιμετωπίσει απέναντί του τους εκφραστές και απολογητές του status quo, οι οποίοι κατέχουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα: Το κύρος και την τεχνοκρατική και επιστημονική αρτιότητα, είτε αυτά είναι πραγματικά είτε συντηρούνται και διογκώνονται τεχνηέντως από το υπάρχον ακαδημαϊκό σύστημα και τα ΜΜΕ. Αν και η εξάπλωση της χρήσης του διαδικτύου έχει συντελέσει τα μέγιστα στη δυνατότητα διάδοσης των ριζοσπαστικών ιδεών, παραμένει το ερώτημα εάν οι πομποί των ριζοσπαστικών ιδεών πείθουν πραγματικά με το λόγο τους, το όραμά τους, το πρόγραμμά τους και, κυρίως, με το παράδειγμά τους ή εάν οι προσωρινές επιτυχίες τους έχουν να κάνουν περισσότερο με την αποτυχία των αντιπάλων και το κοινωνικό κλίμα της εποχής παρά με τις δικές τους δεξιότητες. 

Πιο συγκεκριμένα, απέναντι στους οικονομολόγους και στους πολιτικούς επιστήμονες των επιμελητηρίων και της κομματικής μισθοδοσίας και μετά από τόσα χρόνια ύφεσης και εθνοδιαλυτικών επιλογών, ποιος φορέας μπόρεσε να εκπονήσει ένα εφαρμόσιμο και εμπεριστατωμένο εναλλακτικό σχέδιο για την αναπροσαρμογή των σχέσεων και των κανόνων στην Ε.Ε. και στην Ο.Ν.Ε.; Αναφερόμαστε σε ένα σχέδιο ρεαλιστικό, επιστημονικό, με αναλογιστική μελέτη και εφικτούς στόχους. Σ' αυτό που θα απευθυνθεί στον άνεργο και στον χειμαζώμενο μισθωτό ή επιχειρηματία και θα μιλήσει στο μυαλό του, όχι μόνο στο θυμικό. Δεν αναφερόμαστε σε ακόμα μία ελπιδοφόρα βάρκα για ταξίδι σε άγνωστα νερά, όχι επειδή μας φοβίζει το ταξίδι, αλλά επειδή χρειάζονται γνώσεις ναυπηγικής για την κατασκευή της, γνώσεις γεωγραφίας για τη χάραξη της πορείας και γνώσεις πλοήγησης. Άρα, λοιπόν, ο ριζοσπάστης υποχρεούται να έχει γνώση γι' αυτό που πρεσβεύει και για το πώς θα το υλοποιήσει. Η υπεροχή των ιδεών του αναδεικνύεται μόνο μέσα από την υπεροχή της δικής του πνευματικής και φυσικής παρουσίας. Σε διαφορετική περίπτωση είναι απλώς ένας ουτοπιστής τσαρλατάνος. 

Όταν αναφερόμαστε στην υπεροχή των ιδεών, δεν αναφερόμαστε σε προσωπικά μανιφέστο αυτόκλητων σωτήρων και γκουρού, που ακροβατούν με τη γραφικότητα ιδεολογικοποιώντας ιδιωτικές μανίες. Δεν αναφερόμαστε στην ανακύκλωση αγκυλωτικών ιδεοληψιών και στείρας συνθηματολογίας, ούτε, βέβαια, σε προσπάθειες αναβίωσης παρελθόντων μοντέλων και ιδεολογιών, εν είδει νεκρανάστασης. Ο ριζοσπαστισμός υπερέχει όταν είναι πρωτότυπος, απτός, βιωματικός, συγκεκριμένος και ολοκληρωμένος. Όταν είναι κινηματικός και γέννημα δημιουργικής σύνθεσης. Όταν έχει κριτική ικανότητα και δυνατότητα αντίληψης της σφαιρικής εικόνας. Ο ριζοσπαστισμός υπερέχει, επειδή είναι το σπέρμα του χθες, ο παλμός του σήμερα και το όραμα του αύριο. Δεν δύναται να ανθίσει ως παρωχημένο κακέκτυπο ούτε πρόκειται ποτέ να επιτύχει ως αποσπασματική απεικόνιση μίας θολής φαντασίωσης. 

Όπως μπορεί να παρατηρήσει ο αναγνώστης, ηθελημένα, έως τώρα, δεν έχει προσδιοριστεί ο ριζοσπαστισμός με συγκεκριμένους πολιτικοϊδεολογικούς επιθετικούς προσδιορισμούς. Δεν αναφερόμαστε αποκλειστικά στον ριζοσπαστισμό της Δεξιάς ή της Αριστεράς, στον εθνικιστικό ριζοσπαστισμό ή στον διεθνιστικό ριζοσπαστισμό. Κι αυτό όχι επειδή δεν αναγνωρίζεται ότι η ιδεολογική αφετηρία αποτελεί τον καταλυτικό παράγοντα για την ποιοτική διαμόρφωση του περιεχομένου των ιδεών, αλλά επειδή η υπέρβαση διαχωρισμών ιστορικής - και όχι ουσιαστικής - φύσεως αποτελεί τη φιλοσοφική λίθο για την ανάδειξη της ριζοσπαστικής υπεροχής. Το κατά πόσο, βέβαια, αυτή η υπέρβαση είναι εφικτή και υπό ποιους όρους, αποτελεί ένα μεγάλο ζήτημα από μόνο του, που δεν μπορεί να εξαντληθεί σ' αυτές τις γραμμές και ούτε πρόκειται να το θίξουμε. Αυτό, όμως, που πρέπει να υπογραμμιστεί είναι πως ο ριζοσπαστισμός χάνει την υπεροχή και τη δυναμική του όταν προσεγγίζει και προσεταιρίζεται φορείς παλαιών αντιλήψεων σε μια προσπάθεια για απόκτηση πρόσκαιρης δύναμης και αμφιλεγόμενου κύρους. Μ' αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο δεν πετυχαίνει το επιθυμητό αποτέλεσμα, αλλά είναι καταδικασμένος να διαιωνίζει αποτυχημένες νοοτροπίες και πρακτικές χάνοντας τον προσανατολισμό του. Ο ριζοσπάστης δεν ακολουθεί σημαίες ευκαιρίας. Υψώνει σημαία πειρατική και ακολουθεί τη δική του ρότα ενάντια στο ρεύμα. 

Η υπεροχή στην πράξη 

Οι ιδέες υπάρχουν για να ωριμάζουν και να εφαρμόζονται, για να μετουσιώνονται σε πράξεις. Για να παίρνουν μορφή και να εξελίσσονται. Σε αντίθετη περίπτωση, σαπίζουν σε εφιαλτικά όνειρα και χαμένες προσδοκίες. Η λυδία λίθος της υπεροχής των ριζοσπαστικών ιδεών είναι η συνέπεια λόγου και έργων των φορέων τους. Ακριβώς, όμως, επειδή, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, ο ριζοσπαστισμός έχει ως στόχο τη θεμελιώδη αλλαγή, η ριζοσπαστική δράση οφείλει να είναι αντίστοιχη και να στέκεται στο ύψος των περιστάσεων. Ως εκ τούτου, η ριζοσπαστική πολιτική δράση δεν είναι η καθυστερημένη ή, έστω, ενστικτώδης αντίδραση. Δεν είναι επίδειξη δυναμικής ή διαμαρτυρία. Δεν έχει να κάνει με το θέαμα, αλλά με την ουσία. Πρέπει να είναι πρωτότυπη και να βρίσκεται ένα βήμα, αν όχι περισσότερα, εμπρός. Πρέπει να είναι συνθετική και δημιουργική ως μία προβολή του οράματος του μέλλοντος στο παρόν, ως η διαμορφωτική δύναμη της ευτοπίας στην επικράτεια του εφήμερου. Με πιο απλά λόγια, πρέπει να είναι δράση και όχι αντίδραση. 

Άρα, λοιπόν, ο ριζοσπάστης δεν αρκεί να είναι φανατικός ή προσηλωμένος ακτιβιστής. Πόσο μάλλον όταν αυτός ο φανατισμός και η προσήλωση διαστρεβλώνονται σε Ιακωβινισμό, σε στείρο δογματισμό και καθιστούν το άτομο αποπροσανατολισμένο Ζηλωτή. Η υπεροχή του ριζοσπάστη, μεταξύ άλλων, έγκειται στην πλήρη συνείδηση της αποστολής του και στην αίσθηση της ευθύνης ότι για να διεκδικεί τον τίτλο του γκρεμιστή πρέπει να αποδείξει πως είναι ο χτίστης. Σε αντίθετη περίπτωση, δεν είναι τίποτα περισσότερο από αυτοκαταστροφικός αντιδραστικός. 

Η ριζοσπαστική υπεροχή δεν είναι σχήμα λόγου. Δεν είναι ένας ακόμη πιασάρικος φιλολογικός τίτλος, κενός περιεχομένου. Δεν είναι ένα ακόμα σλόγκαν διαδικτυακού μιμιδίου. Δεν απευθύνεται σε ομάδες θεραπείας, σε κουρασμένους ή σε παντογνώστες. Η ριζοσπαστική υπεροχή δεν είναι αφηρημένη, δεν είναι ουτοπική χίμαιρα ούτε ευσεβής πόθος. Η ανάδειξή της αποτελεί την απαραίτητη επαναστατική συνθήκη. Η ύπαρξή της αμφισβητεί με τον πιο σαφή τρόπο το πνεύμα της ισότητας και βροντοφωνάζει: Διεκδικούμε ένα καλύτερο μέλλον γιατί το αξίζουμε. Γιατί μπορούμε! 

Η ριζοσπαστική υπεροχή δεν είναι μονοδιάστατη, μοιάζει περισσότερο με ένα παζλ που αποκαλύπτεται σιγά σιγά και κάθε κομμάτι του οδηγεί σε ένα άλλο. Ως εκ τούτου, για να αναδειχθεί, σφυρηλατείται μέσα από τον αγώνα, την προσφορά και την αυτοβελτίωση. Χτίζεται, δεν εξαγοράζεται. Απαιτεί χρόνο, υπομονή και επιμονή. Είναι η σπορά, το φύτεμα, απέναντι στην κουλτούρα του σούπερ μάρκετ. Πάντα θα είναι πιο εύκολο και γρήγορο να αρπάξεις το προϊόν από το ράφι... 

του Χρήστου Καρανικόπουλου

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -