Πέμπτη, 17 Μαρτίου 2016

Υπάρχει ένα νέο μοντέλο κοινωνίας. Ας το ονομάσουμε Μετριοκρατία: Ο κανόνας του μέτριου, ο θρίαμβος του συρμού επί της ουσίας. 

Σε μια Μετριοκρατία, η πραγματική πολιτιστική πρόοδος είναι αδύνατη, διότι απαιτεί συνθήκες που δεν είναι συμβατές με τη δέσμευση στην ισότητα. Δεν υπάρχει χώρος για γνήσιους καινοτόμους, γιατί κανείς δεν επιτρέπεται να πιστεύει πως είναι ξεχωριστός. Παρ’ όλα αυτά, η Μετριοκρατία διατηρεί μια πολιτιστική ελίτ, για να επικυρώσει τον υποκατάστατο πολιτισμό της και για να τον προστατεύσει από την κριτική. 

Μια Μετριοκρατία ζει από το πολιτιστικό κεφάλαιο που έχει συσσωρευτεί στο παρελθόν, ανακυκλώνοντας διαρκώς τα παλαιά προϊόντα, ως παρωδία. Η ψευδαίσθηση της πολιτιστικής ευμάρειας διατηρείται έχοντας θεσμούς με τα ίδια ονόματα με τους παλαιούς (πανεπιστήμια, φιλοσοφία, θέατρο) και κάποια ελαφρά ομοιότητα με τους πρωτότυπους. 

Η Μετριοκρατία δεν ασχολείται με την ποιότητα ή το περιεχόμενο του πολιτισμού, αλλά ενδιαφέρεται έως κάποιο βαθμό για το “φαίνεσθαι”. Δεν ενδιαφέρεται να έχει πραγματική τέχνη ή πραγματική εκπαίδευση, αλλά θέλει να είναι σε θέση να ισχυρίζεται ότι έχουμε τέχνη και ότι υπάρχει άφθονη παιδεία. Στόχος της είναι να επαναπροσδιορίσει τις υφιστάμενες δραστηριότητες στο σημείο όπου καθίσταται αδύνατο να παραπονεθείς ότι δεν υπάρχουν πλέον. 

Η Μετριοκρατία έχει δύο προσεγγίσεις για τον μετασχηματισμό του πολιτισμού: Την υπεραπλούστευση, η οποία περιλαμβάνει την εκτράχυνση και την υποτίμηση του αντικειμένου, στο σημείο που το αποτέλεσμα είναι περισσότερο θολό παρά διαφωτιστικό και την ωραιοποίηση, η οποία περιλαμβάνει την κάλυψη του τετριμμένου και του κενού με ακατάληπτη ορολογία και τεχνική, προκειμένου να κρυφτεί η κενότητά του. Συχνά συνδυάζονται και οι δύο προσεγγίσεις, με αποτέλεσμα ένα προϊόν χαμηλής ποιότητας λουστραρισμένο με εσωτερική πολυπλοκότητα. 

* * * * * 

Η βαθύτερη ηθική της Μετριοκρατίας δεν είναι προφανής, διότι δεν είναι ίδια με αυτό που πρεσβεύει. Αυτό που ισχυρίζεται ότι επιβραβεύει πάνω απ’ όλα είναι η δικαιοσύνη, συνήθως εκλαμβανόμενη από την άποψη της ισότητας. Αλλά μια Μετριοκρατία ποτέ δεν είναι ιδιαίτερα ισόνομη, όσο κι αν εφαρμόζει φαινομενικά εξισωτικές πολιτικές. Μια Μετριοκρατική κοινωνία είναι τόσο ιεραρχική όσο και κάθε άλλη. Η Μετριοκρατία επιδιώκει την κοινωνικοποίηση παρά την ισότητα. Αυτό που θέλει δεν είναι να είναι όλοι “ίσοι”, αλλά να είναι εξίσου υπόλογοι στο “συλλογικό”. Επιθυμεί να αποκαταστήσει την κοινωνική ομάδα στο προσκήνιο (φυλή, έθνος, παγκόσμιο χωριό), μετά από μια παύση στη διάρκεια της οποίας το άτομο έγινε ακοινωνικό. 

Στον κόσμο της Μετριοκρατίας τίποτα δεν έχει αξία, εκτός από την επιβεβαίωση της υπεροχής των κοινωνικών αξιών. Αυτή η αποφασιστικότητα να τεθεί το “κοινωνικό ζήτημα” πρώτο, σημαίνει ότι μια σειρά από άλλα πράγματα θυσιάζονται, π.χ. ελευθερίες, προστασία της ιδιωτικής ζωής, πραγματική πολυμορφία. Μερικές φορές οι θυσίες αναγνωρίζονται, αλλά πιο συχνά περνάνε “ξώφαλτσα”. Η κύρια ανταμοιβή γι’ αυτές τις θυσίες είναι η υποτιθέμενη “καλοσύνη” της Μετριοκρατίας: Mια κοινωνία που νοιάζεται και είναι δίκαιη και στην οποία υπάρχουν περισσότερες πολιτιστικές ευκαιρίες για όλους. Αλλά, στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει καθόλου φροντίδα ή δικαιοσύνη σε μια Μετριοκρατική κοινωνία. Ούτε πραγματική ευκαιρία. Τα ελκυστικά χαρακτηριστικά της Μετριοκρατίας είναι απατηλά. 

Το κύριο χαρακτηριστικό της Μετριοκρατικής ηθικής είναι η ανεντιμότητα. Η Μετριοκρατία τονίζει τη σημασία ενός πράγματος ενώ δημιουργεί το αντίθετό του. Μερικές φορές αυτή η ανεντιμότητα είναι κρυμμένη. Αλλά, όπως και στο “1984” του Orwell, η ικανότητα της Μετριοκρατίας να διαχειρίζεται τις αντιφάσεις της είναι επίσης μέρος της δύναμής της. 

Αναπόσπαστο μέρος της Μετριοκρατίας είναι μια νέα “εικόνα” του ατόμου. Το πρότυπο του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος έχει απελευθερωθεί από τους μύθους της θρησκείας και φωτίζεται από τις ανακαλύψεις της βιολογίας και της ψυχιατρικής. Σύμφωνα με το νέο πρότυπο, το άτομο είναι κάτι περισσότερο από ένα σύνολο φυσιολογίας, που κυβερνιέται από λαγνεία και απληστία. Αν έχει ποιότητες που δεν συλλαμβάνονται εξ’ ολοκλήρου με μηχανιστικές εξηγήσεις, αποδίδονται στην ύπαρξή του ως κοινωνικό ζώο και στο ότι έχει μια πολιτιστική κληρονομιά που καθορίζεται από την ανατροφή του. 

Κατά ειρωνικό τρόπο, αυτή η αλλαγή στην εικόνα του ατόμου συνδέεται με ό,τι στην Μετριοκρατία ονομάζεται “ατομικισμός”, ένα ήθος που υποτίθεται ότι σχετίζεται με τη μείωση του σεβασμού στις παραδοσιακές πηγές εξουσίας. Ο όρος “ατομικισμός” είναι παραπλανητικός, δεδομένου ότι αυτό που στην πραγματικότητα μειώνεται είναι ο σεβασμός για όλα τα άτομα. Μια Μετριοκρατία γνωρίζει ότι ο καθένας με μια ενδεχόμενη απαίτηση για σημαντικότητα είναι απλώς άνθρωπος, και ως εκ τούτου προβλέψιμος και κάπως ευκαταφρόνητος. 

Αυτός ο ψευδο-ατομικισμός, ένα κρίσιμο χαρακτηριστικό της Μετριοκρατίας, απεικονίζει την Μετριοκρατική τακτική τού να φαίνεται ότι υποστηρίζει το αντίθετο της πραγματικής της ατζέντας, μια στρατηγική η οποία βοηθά στην παραπλάνηση των πιθανών επικριτών. Στην πραγματικότητα, η Μετριοκρατία είναι κατά, δεν είναι υπέρ, του ατόμου. Ενθαρρύνει τους ανθρώπους να κάνουν επιλογές μόνο στο βαθμό που οι επιλογές αυτές είναι ασήμαντες. 

* * * * * 

Μια Μετριοκρατία φαίνεται να έχει ξεπεράσει τα πάντα. Οι πολίτες της τα έχουν δει όλα και τα έχουν κάνει όλα. Ξέρουν ότι τα πάντα έχουν καταγραφεί, ότι όλα έχουν εξηγηθεί και περιοριστεί. Δεν υπάρχουν σημαντικά μυστήρια ανεξιχνίαστα. Δεν υπάρχουν αρχές που αξίζει να αγωνιστεί κανείς γι’ αυτές. Όλα έχουν αποδομηθεί και απομυθοποιηθεί. 

Αυτή η αίσθηση του συνολικού σκεπτικισμού είναι όμως κάπως απατηλή. Η Μετριοκρατία μπορεί να φαίνεται ότι ευνοεί την απομυθοποίηση, αλλά είναι μια εξαιρετικά επιλεκτική απομυθοποίηση. Υπάρχουν πολλά πράγματα απέναντι στα οποία οι πολίτες μιας Μετριοκρατίας δεν είναι δύσπιστοι, αλλά τα έχουν δογματικά αποδεχθεί. Πιστεύουν ότι η επιστήμη εξηγεί, όχι απλώς προβλέπει, και ότι αυτό είναι το μόνο πράγμα που κάνει, ότι η δημόσια εκπαίδευση είναι καλή ιδέα, ότι όλοι κινούνται από το σεξ, ότι λιγότερη ανισότητα είναι καλύτερη απ’ ότι περισσότερη, ότι η αναδιανομή είναι ηθικά αξιοθαύμαστη, ότι η πίστη στην εθνική ανωτερότητα είναι κακή. 

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει μια αίσθηση κατά την οποία τίποτα δεν είναι πραγματικά αρκετά σημαντικό σε μια Μετριοκρατία για να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Τα πάντα είναι ευέλικτα, ενδεχόμενα, υπόκεινται σε σκοπιμότητες. Μια ηθική εντολή μπορεί να φαίνεται ακλόνητη (π.χ. κανείς δεν πρέπει να είναι αγενής για άλλες φυλές, ή να μεταχειρίζεται τις γυναίκες σαν κινητή περιουσία), αλλά δεν θα πρέπει να εκπλαγεί κανείς αν κατάφωρες παραβιάσεις, σε ένα κατάλληλο πλαίσιο, γίνονται ανεκτές με ηρεμία. Είναι όλα μέρος του Μετριοκρατικού μηνύματος: Η κοινωνία είναι ελεύθερη να απαγορεύσει ή να επιτρέψει όσο αυθαίρετα επιθυμεί. Ο ρόλος του ατόμου δεν είναι να αμφισβητήσει, αλλά να υπακούσει. 

Η ανοχή των διπλών προτύπων είναι ζωτικής σημασίας για την Μετριοκρατία. Μεγάλο μέρος της ιδεολογίας της συγκρούεται τόσο απροκάλυπτα με την κοινή λογική σε σημείο που η μάζα το αγνοεί χαρωπά, ή το θεωρεί κάτι όχι περισσότερο από λόγια. Το γεγονός ότι η μάζα δεν λαμβάνει τη σοφία με το ιδανικό επίπεδο ενθουσιασμού γίνεται αποδεκτό ως αναπόφευκτο. Τα μέλη της διανόησης, από την άλλη πλευρά, είναι υποχρεωμένα να (και το κάνουν) λαμβάνουν την Μετριοκρατική ιδεολογία πολύ σοβαρά. Αν αποτύχουν, είναι πιθανό να απορριφθούν από τις θέσεις τους και να απειληθεί η επιβίωσή τους. Αυτό δείχνει ότι είναι κυρίως οι διανοούμενοι αυτοί στους οποίους απευθύνεται η ιδεολογία της Μετριοκρατίας. 

 * * * * * 

Τα βασικά χαρακτηριστικά του πολιτισμού σε μία Μετριοκρατία είναι η βλοσυρότητα, η πλήξη και η ανεντιμότητα. Η υψηλή κουλτούρα της Μετριοκρατίας είναι καταθλιπτική, κενή και επιτηδευμένη. Η λαϊκή της κουλτούρα είναι άσχημη, επιθετική και υποβαθμισμένη. 

Αν η πολιτιστική υποβάθμιση αναγνωρίζεται σε μία Μετριοκρατία, κατηγορείται γι’ αυτήν η εμπορευματοποίηση. Ο ισχυρισμός είναι ότι κατά κάποιο τρόπο τα πολιτιστικά προϊόντα είναι εμπορεύσιμα περισσότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν, κάτι το οποίο είναι προσχηματικό. Ο πολιτισμός ανέκαθεν αγοράζονταν και πωλούνταν και δεν θα είχε παραχθεί καθόλου αν κάποιος δεν είχε πληρώσει γι’ αυτό. 

Αυτό που είναι διαφορετικό σε μία Μετριοκρατική αγορά για τον πολιτισμό είναι ότι η αγοραστική δύναμη είναι στα χέρια της καταναλωτικής μάζας και του κράτους και όχι σε εκείνα μιας μικρής ελίτ. Ως εκ τούτου, τα χαρακτηριστικά της επικρατούσας κουλτούρας θα αντικατοπτρίζουν τις προτιμήσεις της μάζας, καθώς και τις ιδεολογικές προτιμήσεις της πολιτικής τάξης, παρά της αστικής τάξης. Αυτό το σημείο, δηλαδή η ενδυνάμωση της μάζας και του συλλογικού, η οποία οδηγεί την πολιτιστική αλλαγή σε μία Μετριοκρατία, είναι ιδεολογικά δυσάρεστο και, ως εκ τούτου, καταστέλλεται. Είναι πιο βολικό να κατηγορηθεί η αγορά, καθώς αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δικαιολογήσει την παρέμβαση. 

Ένας τρόπος για να αντιληφθούμε τον πολιτισμό σε μία Μετριοκρατία είναι να εξετάσουμε την απαίτηση ότι τα πάντα θα πρέπει να καθορίζονται συλλογικά. Είναι σαφές ότι μεγάλο μέρος του πολιτιστικού τοπίου που κληρονόμησε η κοινωνία δεν ήταν αποτέλεσμα συλλογικών συσκέψεων, αλλά ατομικών αποφάσεών που διευκολύνονταν από την άνιση κατανομή των πόρων. Με άλλα λόγια, από την πλευρά της συλλογικής άποψης, η πολιτιστική μας εξέλιξη ήταν τυχαία και ακούσια. 

Από τη στιγμή που θα περάσουμε σε ένα μοντέλο ισότητας, τίθεται το ερώτημα, τι είναι αυτό που θέλει η συλλογική βούληση; Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι θέλει απλώς περισσότερα από τα πολιτιστικά προϊόντα που θεωρεί τώρα ως δεδομένα και χρειάζεται μόνο να συνθέσει στο μυαλό της πώς να τα πάρει. (Χρειάζεται να έχουμε αγορές; Πρέπει να επιτρέψουμε την ανισότητα; Πόση ανισότητα;) Αλλά η Μετριοκρατία μπορεί να γίνει ευκολότερα κατανοητή αν υιοθετήσουμε την υπόθεση ότι η μάζα δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τον πολιτισμό και είναι έτοιμη να τον θυσιάσει για χάρη του ηθικού στόχου της επανα-υποταγής του ατόμου στην κοινωνία. 

 Μετάφραση/απόδοση για το Ιδεάπολις, του Δ. Κ.

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -