Κυριακή, 23 Αυγούστου 2015

Στον πρόλογο του βιβλίου του, Amusing Ourselves to Death, ο Αμερικανός συγγραφέας Neil Postman ανέπτυξε τη θέση ότι ήταν ο Άλντους Χάξλεϋ, και όχι ο Τζορτζ Όργουελ, που προέβλεψε με μεγαλύτερη ακρίβεια τις δοκιμασίες του μέλλοντος. Ο Όργουελ, σύμφωνα με τον Postman, φοβόταν αυτούς που θα μας στερούσαν την πληροφόρηση, αντιθέτως ο Χάξλεϋ φοβόταν αυτούς που θα μας έδιναν τόσες πολλές πληροφορίες οι οποίες τελικά θα μας οδηγούσαν στην παθητικότητα και στον εγωισμό. Οι πιθανές συνέπειες αυτών των προγνώσεων ήταν, κατ’ ανάγκη, αποκλίνουσες. Ο Όργουελ φοβόταν ότι η αλήθεια θα έμενε κρυφή, ενώ ο Χάξλεϋ φοβόταν ότι η αλήθεια θα πνιγόταν σε μία θάλασσα άσχετων πληροφοριών. Στις αρχές του 21ου αιώνα, είναι δύσκολο να βρούμε αντεπιχειρήματα ενάντια στην υπόθεση του Χάξλεϋ. Το “1984” μπορεί να μνημονεύεται συχνά από τους επικριτές της διαφθοράς και του ολοκληρωτισμού, αλλά προβλέπει ένα σκηνικό ασκητικό και λιτό, που δεν έχει μεγάλη σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα. Για την ακρίβεια, η παρούσα κατάσταση είναι σχεδόν η αντίστροφη από αυτή που φαντάστηκε ο Όργουελ. Το 2015, η διέγερση είναι καθημερινή και υπάρχει παντού. Η πληροφόρηση είναι φθηνή αλλά η αλήθεια είναι μία πολυτέλεια, όχι γι’ αυτόν με τις διασυνδέσεις αλλά για τον οξύνου. 

Εάν οι άνθρωποι έδειχναν κατά κανόνα προδιάθεση στην υπομονή και στην λογική, τότε δεν θα υπήρχε μεγάλη ανησυχία. Η ιδέα ότι ένα μέσο μέλος του εκλογικού σώματος διαθέτει όση ανθρώπινη γνώση χρειάζεται για να πάρει τις αποφάσεις του είναι καθησυχαστική. Όμως, ο άνθρωπος έχει ελαττώματα, πολύ εύκολα αποσπάται η προσοχή του και η ευθυκρισία του περιορίζεται από τα αισθήματά του και τις επιθυμίες του. Στον “Θαυμαστό καινούριο κόσμο”, ο Χάξλεϋ αναφέρει ότι “μία αδιάφορη αλήθεια μπορεί να επισκιαστεί από ένα συναρπαστικό ψεύδος”, ιδιαίτερα σε περιστάσεις όπου η αλήθεια διαδίδεται από ένα μέσο το οποίο δεν ενδιαφέρεται για την αλήθεια ή το ψέμα, αλλά για το εξωπραγματικό και το άσχετο. Όταν αναφερόμαστε στο διαδίκτυο και στις συνέπειές του φανταζόμαστε ότι αναπόφευκτα θα επικρατήσει η λογική. Συχνά, όμως, φανταζόμαστε μάταια. Έχουμε απελευθερωθεί ή μήπως έχουμε πνιγεί; 

Λέγεται ότι η υπεροχή της εποχής του διαδικτύου είναι ότι ο καθένας μπορεί να εκφραστεί και να ακουστεί. Αλλά πρέπει να αναφέρουμε ότι το κύριο ελάττωμα της εποχής του διαδικτύου είναι επίσης ότι ο οποιοσδήποτε μπορεί να εκφραστεί και να ακουστεί. Εάν κάποιος επιθυμεί μπορεί να βρει στο διαδίκτυο τα έργα του Μαρξ και του Καντ, τις ιδέες του Σμιθ και του Κέυνς, το Σύνταγμα, τους Αρχαίους Κλασσικούς Φιλοσόφους και ακόμα περισσότερα και μάλιστα δωρεάν. Οι ημέρες που η πρόσβαση σε όλα αυτά ήταν περιορισμένη και κοστοβόρα έχουν περάσει. Κι όμως, μαζί με όλα αυτά τα ιστορικά, νομικά και επιστημονικά αριστουργήματα, κυκλοφορούν ένα σωρό ανοησίες, οι οποίες τυλίγονται γύρω τους σαν τον κισσό, κάνοντας δύσκολη την ανίχνευσή τους από έναν άπειρο και απαίδευτο αναγνώστη. Το διαδίκτυο είναι μία σύγχρονη εικονική βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, η οποία, όμως, έχει αποτύχει να κρατήσει μακριά τους απατεώνες. Φανταστείτε μία δημοτική δανειστική βιβλιοθήκη η οποία έχει αντικαταστήσει ένα μεγάλο μέρος των βιβλίων της με κακέκτυπα, τα οποία βρίσκονται διάσπαρτα μαζί με τα πρωτότυπα έργα. Αυτό είναι το διαδίκτυο. 

Υπάρχει ένας απλός λόγος που πολλοί χρήστες του διαδικτύου ξοδεύουν τον χρόνο τους κάνοντας επεξεργασία φωτογραφιών, δημιουργώντας ψευδείς παραθέσεις δηλώσεων και διασπείροντας ψεύδη γενικότερα: Το κόλπο πιάνει. Στον Μαρκ Τουαίην, στον Τσόρτσιλ, στον Λίνκολν, στον Ουάσιγκτον, στον Όσκαρ Ουάιλντ και σε πολλούς άλλους έχουν αποδοθεί χαρακτηριστικά, πράξεις και αποφθέγματα με τα οποία δεν είχαν καμία σχέση, αλλά τώρα θεωρούνται δικά τους. Το ίδιο, φυσικά, συμβαίνει και με σύγχρονες προσωπικότητες. 

Οι συνέπειες αυτής της εξαπάτησης είναι πολλαπλές. Στις μέρες μας, οι πολιτικές εκστρατείες ξοδεύουν ένα μεγάλο μέρος του χρόνου τους για να ανατρέψουν εξόφθαλμα ψεύδη τα οποία γίνονται viral εν ριπή οφθαλμού επειδή τα κουμπιά “retweet”, “share” και “αποστολή” είναι τόσο εύκολα προσβάσιμα. Οι πολιτικές συζητήσεις, εν τω μεταξύ, γίνονται όλο και λιγότερο χρήσιμες: Όταν οι άνθρωποι αποκτήσουν τόσες πολλές πληροφορίες από δημοφιλή memes και επιλεκτικά σχόλια γιατί να ψάξουν περισσότερο; Στην παγίδα αυτή, εξάλλου, πέφτουν πολλοί, ακόμα και πολιτικοί ή δημοσιογράφοι. 

Αν το διαδίκτυο είναι ο οδηγός μας, τότε το απόφθεγμα “ένα ψέμα έχει γυρίσει τον μισό κόσμο μέχρι η αλήθεια να βάλει τα παντελόνια της” ανήκει ταυτόχρονα στον Μαρκ Τουαίην και στον Ουίνστον Τσόρτσιλ. Όποιος από τους δύο και να το είπε στην πραγματικότητα, αυτό το αξίωμα είναι δύο φορές πιο αληθινό στην εποχή του Facebook και του Twitter απ’ ότι ήταν τον προηγούμενο αιώνα. Σήμερα, η άμεση διαθεσιμότητα των διασυνδεδεμένων εργαλείων δημοσίευσης επιτρέπει σχεδόν στον οποιονδήποτε να σχεδιάσει μια μεγάλη φάρσα και να ξεφύγει. Ακριβώς όπως ο Στάλιν “γνώριζε” κατά βάθος ότι οι κουλάκοι υπονόμευαν το ένδοξο κοινωνικό πείραμά του κι έτσι αισθάνθηκε άνετα κατασκευάζοντας τις απαραίτητες αποδείξεις, έτσι και οι σύγχρονοι μπουρδολόγοι του διαδικτύου θεωρούν θεμιτό το να παρουσιάζουν ψευδή στοιχεία για να εξασφαλίσουν αναγνώστες. 

Συνομωσιολόγοι όλων των ειδών, ανερμάτιστοι δήθεν ειδικοί όλων των επιστημονικών πεδίων, πολιτικοί “σωτήρες”, απλά trolls ή και έμμισθοι διαμορφωτές γνώμης - όλες αυτές οι ομάδες έχουν πλέον ένα μέσο με το οποίο μπορούν να γεμίσουν τις τρύπες στις θεωρίες τους και να πείσουν το κοινό για την αλήθεια που ξέρουν πως είναι κάπου εκεί έξω, αλλά δεν μπορούν να την τεκμηριώσουν με τα συνήθη μέσα. Το να έχει κάποιος ένα μόντεμ και έναν φορητό υπολογιστή στις μέρες μας είναι σαν να έχει ένα μαγικό ραβδί, με το οποίο μπορεί να φέρει τον κόσμο πιο κοντά στις προκαταλήψεις και στις ιδεοληψίες του και να αλλάξει την ιστορία. 

Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο Όσκαρ Ουάιλντ φέρεται να ανταποκρίθηκε σε ένα πνευματώδες σχόλιο από τον ζωγράφο James Whistler λέγοντας “μακάρι να το είχα πει εγώ αυτό”. Ο Whistler, ο οποίος ήταν πεπεισμένος ότι ο Ουάιλντ σημείωνε τα ανέκδοτα και τα αστεία του για να τα χρησιμοποιήσει μετά ο ίδιος, απάντησε καυστικά: “Δεν πειράζει, Όσκαρ, θα το έχεις πει”. Πόσο λίγα ήξερε… 

Ελεύθερη μετάφραση, προσαρμογή και απόδοση 
του Χρήστου Καρανικόπουλου

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -