Πέμπτη, 6 Αυγούστου 2015

Ερώτηση: Παρά τις επανειλημμένες υποσχέσεις των πολιτικών, τόσο από τη δεξιά όσο και από την αριστερά, τίποτα δεν φαίνεται να σταματά την αύξηση της ανεργίας. Είναι κάτι το αναπόφευκτο; 

Απάντηση: Επισήμως, υπάρχουν 3,5 εκατομμύρια άνεργοι στη Γαλλία, πράγμα που σημαίνει ότι το ποσοστό ανεργίας ανέρχεται σήμερα στο 10,3%. Αυτός ο αριθμός, όμως, διαφέρει ανάλογα με το πώς υπολογίζεται. Οι επίσημες στατιστικές λαμβάνουν υπόψη μόνο την κατηγορία “Α”, δηλαδή εκείνους που είναι άνεργοι και οι οποίοι ενεργά ψάχνουν για δουλειά, αφήνοντας έξω τις κατηγορίες “Β”, “Γ”, “Δ” και "E", δηλαδή εκείνους που ψάχνουν για δουλειά μολονότι έχουν κάποια μειωμένη δραστηριότητα εργασίας τον τελευταίο καιρό, όσους έχουν σταματήσει να ψάχνουν για δουλειά αλλά εξακολουθούν να είναι άνεργοι, εκείνους που είναι καταρτιζόμενοι, εκείνους που έχουν “επιδοτούμενες συμβάσεις” και τα λοιπά. Όταν προσθέσουμε μαζί όλες αυτές τις κατηγορίες, το πραγματικό ποσοστό ανεργίας φτάνει στο 21,1% (πάνω από το διπλάσιο του επίσημου αριθμού). Αν αναφερόμαστε στο συνολικό ποσοστό του ανενεργού πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, τότε καταλήγουμε στο 35,8%. Επιπλέον, εάν πρόκειται να λάβουμε υπόψη αυτούς με ανασφαλείς θέσεις εργασίας, με εργασία μερικών ωρών ή με βραχυπρόθεσμες θέσεις, τότε ο αριθμός αυτός συνεχίζει να αυξάνεται. 

Αναμφίβολα, οι αλλαγές στην ανεργία εξαρτώνται από τις επίσημες πολιτικές, αλλά μόνο σε κάποιο βαθμό. Η σημερινή ανεργία δεν είναι πλέον κυκλική, αλλά κυρίως διαρθρωτική, κάτι που πολλοί δεν έχουν ακόμη κατανοήσει πλήρως. Αυτό σημαίνει ότι η εργασία γίνεται σπάνιο αγαθό. Οι θέσεις εργασίας που έχουν χαθεί όλο και λιγότερο αντικαθίστανται από νέες θέσεις εργασίας. Φυσικά, η επέκταση του τομέα των υπηρεσιών είναι πραγματική, αλλά ο τομέας των υπηρεσιών δεν δημιουργεί κεφάλαιο. Επιπλέον, σε είκοσι χρόνια από τώρα, σχεδόν το ήμισυ αυτών των θέσεων εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών θα αντικατασταθούν από δικτυωμένα μηχανήματα. Το να φανταζόμαστε, λοιπόν, ότι κάποια μέρα θα επιστρέψουμε στην πλήρη απασχόληση είναι μία ψευδαίσθηση. 

Ε: Υπάρχουν άνθρωποι που ζουν για να δουλεύουν και άλλοι που εργάζονται για να ζήσουν. Αυτοί που αρνούνται να χάσουν τη ζωή τους προκειμένου να κερδίσουν περισσότερα δεν είναι φορείς κάποιας προγονικής σοφίας; Αποτελεί πραγματικά η εργασία μία αξία από μόνη της; 

Α: Αυτό που πρέπει να επισημανθεί είναι ότι αυτό που αποκαλούμε “εργασία” σήμερα δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την παραγωγική δραστηριότητα των περασμένων αιώνων, δηλαδή τον απλό “μεταβολισμό” της φύσης. Η εργασία δεν είναι συνώνυμο της δραστηριότητας, ούτε της απασχόλησης. Η σχεδόν καθολική εξάπλωση της μισθωτής εργασίας αποτέλεσε μία επανάσταση στην οποία οι μάζες παρέμεναν εχθρικές για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο λόγος γι' αυτό είναι ότι είχαν συνηθίσει στην κατανάλωση των καρπών της δικής τους εργασίας μόνο και ποτέ δεν είδαν την εργασία ως μέσο για την απόκτηση της παραγωγής των άλλων ή, με άλλα λόγια, δεν εργάζονταν για να αγοράσουν τα αποτελέσματα της εργασίας των άλλων. 

Η έννοια της εργασίας έχει διπλή διάσταση: Αντιπροσωπεύει τόσο την συγκεκριμένη εργασία (τον σκοπό του “μεταβολισμού”) όσο και την αφηρημένη εργασία (την ενέργεια και τον χρόνο που δαπανάται). Στο καπιταλιστικό σύστημα, αυτό που μετράει μόνο είναι η αφηρημένη εργασία, επειδή αυτό το είδος της εργασίας - αδιαφορώντας για το περιεχόμενό της και για τα προϊόντα για τα οποία παρέχει ένα μέτρο σύγκρισης - είναι ο μοναδικός παράγοντας που μετατρέπεται σε χρήμα, αποκτώντας έτσι έναν διαμεσολαβητικό ρόλο σε μία νέα μορφή κοινωνικής αλληλεξάρτησης. Αυτό σημαίνει ότι σε μία κοινωνία όπου το εμπόρευμα είναι η βασική δομική κατηγορία, η εργασία παύει να διανέμεται κοινωνικά από τις παραδοσιακές δομές εξουσίας. Στον καπιταλισμό, η εργασία αποτελεί η ίδια την κυρίαρχη μορφή των κοινωνικών σχέσεων. Τα υποπροϊόντα της (εμπόρευμα, κεφάλαιο) συνιστούν ταυτόχρονα προϊόντα συγκεκριμένης εργασίας και αντικειμενοποιημένες μορφές κοινωνικής διαμεσολάβησης. Ως εκ τούτου, η εργασία παύει να είναι ένα μέσο: Γίνεται αυτοσκοπός. 

Στον καπιταλισμό, η αξία δημιουργείται από τον χρόνο εργασίας και αντιπροσωπεύει την κυρίαρχη μορφή του πλούτου. Συσσώρευση κεφαλαίου σημαίνει συσσώρευση του προϊόντος του χρόνου που δαπανάται από το ανθρώπινο δυναμικό. Αυτός είναι ο λόγος που τα τεράστια κέρδη της παραγωγικότητας που δημιουργείται από το καπιταλιστικό σύστημα δεν έχουν καταλήξει σε σημαντική μείωση του χρόνου εργασίας, όπως θα αναμενόταν. Αντίθετα, με βάση τις τάσεις της απεριόριστης επέκτασης, το σύστημα συνεχίζει να επιβάλλει περισσότερη δουλειά. Και ακριβώς σ' αυτό το σημείο μπορούμε να παρατηρήσουμε τις θεμελιώδεις αντιφάσεις του. Από τη μια μεριά, ο καπιταλισμός επιδιώκει την επέκταση των ωρών εργασίας, δεδομένου ότι μόνο μέσα από τους ανθρώπους που εργάζονται όλο και περισσότερο μπορεί να επιτύχει τη συσσώρευση κεφαλαίου. Από την άλλη μεριά, η αύξηση της παραγωγικότητας επιτρέπει την παραγωγή όλο και περισσότερων αγαθών με όλο και μικρότερο εργατικό δυναμικό. Αυτό καθιστά την παραγωγή υλικού πλούτου όλο και πιο ανεξάρτητη από τον χρόνο που δαπανάται για την εργασία. Από την άποψη αυτή, οι άνεργοι έχουν ήδη γίνει περιττοί άνθρωποι. 

Ε: Είναι γνωστό ότι είσαι εργασιομανής. Σου λείπει ποτέ το να κάθεσαι και να βλέπεις απλά το γρασίδι να μεγαλώνει χαϊδεύοντας τις γάτες σου; 

Α: Δουλεύω 80 με 90 ώρες την εβδομάδα μόνο και μόνο επειδή μου αρέσει να κάνω αυτό που κάνω. Αυτό δεν με κάνει ειδήμονα της ιδεολογίας της εργασίας, μάλλον το αντίθετο. Στη Γένεση (3: 17-19) η εργασία απεικονίζεται ως συνέπεια της αμαρτίας των πρωτόπλαστων. Ο δε Απόστολος Παύλος γράφει προς τους Θεσσαλονικείς: “Ει τις ου θέλει εργάζεσθαι, μηδέ εσθιέτω”. Αυτή η ηθικολογική και τιμωρητική θεωρία της εργασίας είναι εξίσου ξένη για μένα όπως και η προτεσταντική λυτρωτική ηθική της εργασίας ή η εξύμνηση της αξίας της εργασίας από ολοκληρωτικά καθεστώτα. Ναι, έχω επίγνωση του γεγονότος ότι η λέξη “travail” (εργασία) προέρχεται από το λατινικό tripalium, μια λέξη που χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να οριστεί ένα όργανο βασανιστηρίων. Ως εκ τούτου, προσπαθώ να κάνω θυσίες για τις απαιτήσεις του “ελεύθερου χρόνου”, ο οποίος είναι “ελεύθερος” επειδή είναι απαλλαγμένος από την εργασία. 

Μετάφραση/απόδοση, για το Ιδεάπολις, του Χρήστου Καρανικόπουλου 

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -