Κυριακή, 19 Ιουλίου 2015

Οι αντιδράσεις του πολιτικού προσωπικού και των πολιτών σε Ελλάδα και Ευρώπη μπροστά στις ραγδαίες - όμως αναμενόμενες - εξελίξεις των τελευταίων δύο εβδομάδων θυμίζουν τον πανικό ενός απροετοίμαστου φοιτητή μπροστά στο γραπτό των εξετάσεων. Πράγμα σύνηθες μεν, ανεπίτρεπτο δε. Ιδιαίτερα μάλιστα όταν κανείς γνωρίζει εκ των προτέρων ότι από τις αποφάσεις, την προετοιμασία και την απόδοσή του κρίνεται το μέλλον του. 

Σε ένα παλαιότερο κείμενο, μετά την παράταση του δανειακού προγράμματος στα τέλη Φεβρουαρίου, είχα γράψει ότι “αυτό που κατάφερε η κυβέρνηση της αριστεράς ήταν να κερδίσει χρόνο, επικυρώνοντας τη δανειακή σύμβαση μαζί με όλες τις δεσμεύσεις της και μεταθέτοντας απλώς το πρόβλημα της ολοκλήρωσης του δανειακού προγράμματος για το καλοκαίρι” (1). Τί ακριβώς έκανε η κυβέρνηση το τετράμηνο που μεσολάβησε; Μήπως εκπόνησε κάποιο σχέδιο συντεταγμένης και όσο το δυνατόν ομαλής εξόδου από το ευρώ πεπεισμένη ότι δεν υπάρχει μέλλον στην ευρωζώνη; Η απάντηση είναι: Όχι! Ακόμη και αν ορισμένα στελέχη της κυβέρνησης, όπως αποκαλύφθηκε εκ των υστέρων, είχαν μία τέτοια κρυφή ατζέντα, σε καμία περίπτωση δεν εξετάστηκε αυτό το ενδεχόμενο σοβαρά και όπως πρέπει. Μήπως προσπάθησε να εξαντλήσει τα περιθώρια των διαπραγματεύσεων δημιουργώντας κλίμα εμπιστοσύνης, καλλιεργώντας συμμαχίες και διαμορφώνοντας ένα πρόγραμμα που θα υπόσχονταν μία βιώσιμη λύση εντός της ευρωζώνης; Η απάντηση, εκ του αποτελέσματος, είναι επίσης: Όχι! 

Αυτό που έκανε η κυβέρνηση ήταν να χτίζει κομματικό κράτος στο εσωτερικό (διορισμοί ημετέρων, άνοιγμα ΕΡΤ, αντικατάσταση περιφερειακών διευθυντών εκπαίδευσης, φωτογραφική διάταξη αποφυλάκισης Ξηρού και, κυρίως, τροποποίηση του Κώδικα Ιθαγένειας) και να στέλνει στο εξωτερικό τον απίθανο Βαρουφάκη για να κάνει επίδειξη δημιουργικής ασάφειας ενεργώντας, όπως κατηγορείται ανοιχτά πλέον, αυτοβούλως και ύποπτα. Όταν αντιλήφθηκε η κυβέρνηση ότι αυτή η τακτική οδηγεί σε αδιέξοδο άλλαξε τη διαπραγματευτική ομάδα, αλλά ήταν πλέον αργά. Ούτε καν το χαρτί του δημοψηφίσματος δεν λειτούργησε, καταλήγοντας σε φθηνή μπλόφα απόγνωσης και ύστατη προσπάθεια πολιτικής επιβίωσης. Έτσι, το “υπερήφανο” ΟΧΙ μετατράπηκε εύκολα σε ΝΑΙ ΣΕ ΟΛΑ, δικαιώνοντας ορισμένους που καλούσαν σε συνειδητή αποχή (2) και αδειάζοντας όλους όσους έπεσαν στην παγίδα του διχασμού και των τακτικισμών. 

Το αποτέλεσμα αυτών των άγαρμπων τακτικισμών του ΣΥΡΙΖΑ, με μοναδικό στόχο να κερδίσει χρόνο για να εδραιωθεί στο εσωτερικό χωρίς να έχει καν ξεκαθαρίσει σε εσωκομματικό επίπεδο εάν επιθυμεί την παραμονή ή όχι στην ευρωζώνη, ήταν η άτακτη υποχώρηση μπροστά στο ενδεχόμενο του Grexit και της επίπονης απαλλαγής από τη βολική μέγγενη της δανειακής εξάρτησης, η οποία οδήγησε στην οδυνηρή συμφωνία της Συνόδου Κορυφής. Και όλα αυτά με τις τράπεζες κλειστές, με capital controls και με την αγορά να βρίσκεται σε παρατεταμένο κώμα. Για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, βέβαια, πρέπει να τονίσουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ απλώς ακολούθησε την πεπατημένη πολιτική σαράντα ετών μεταπολίτευσης. Τα δεδομένα, όμως, έχουν πλέον αλλάξει ριζικά και οι απαιτήσεις, αλλά και οι προσδοκίες, ήταν διαφορετικές. 

Κι αν η πολυδιαφημισμένη “πρώτη αριστερή κυβέρνηση” κατάφερε να αυτοδιαψευστεί σε χρόνο ρεκόρ, να ανακόψει τον ερχομό της ελπίδας που ευαγγελιζόταν και να αντιμετωπίζει κρίση ταυτότητας και συνοχής μπροστά στις ευθύνες της, έχοντας πλέον αμφίβολο μέλλον, καλό θα ήταν να δούμε και τα αδιέξοδα και τους τακτικισμούς της Ε.Ε., η οποία είναι συνυπεύθυνη γι' αυτή την κατάσταση που βιώνουμε χρόνια τώρα: 

Καταρχήν, η προσπάθεια της Ε.Ε. για τη δημιουργία ενός γραφειοκρατικού υπερκράτους με την εφαρμογή ενιαίας πολιτικής ήταν καταδικασμένη από την αρχή και όσο προχωρά το εγχείρημα της ενοποίησης τα προβλήματα αντί να αμβλύνονται οξύνονται. Οι διαφορετικές προτεραιότητες και ανάγκες των ευρωπαϊκών κρατών παραμερίστηκαν για κάτι παραπάνω από μία δεκαετία – όσο έτρεχαν οι επιδοτήσεις και υπήρχε μία κάποια σταθερότητα στην οικονομία – όμως η πρώτη μεγάλη οικονομική κρίση τις έφερε στην επιφάνεια με τον πιο εμφατικό τρόπο. Η ευρωζώνη είναι μία προκρούστεια κλίνη όπου χώρες με τελείως διαφορετική οργάνωση, νοοτροπία και γεωπολιτική θέση καλούνται να εφαρμόσουν, μεταξύ άλλων, κοινό δημοσιονομικό πρόγραμμα, κοινή αγροτική πολιτική και κοινή μεταναστευτική πολιτική. Είναι προφανές, όμως, πως για ορισμένες χώρες, όπως η Ελλάδα, η προσαρμογή αυτών των καίριων πολιτικών αποφάσεων σε αποτελέσματα διαπραγματεύσεων με χώρες με τελείως διαφορετικά συμφέροντα αποτελεί κορυφαίο ζήτημα, που είναι σε θέση να καθορίσει την ίδια την ύπαρξη του έθνους. 

Επιπροσθέτως, η Ε.Ε. αντί να κατανοήσει το δομικό της αδιέξοδο και να αναθεωρήσει προς μία λιγότερο κεντρομόλο πολιτική συνεχίζει ακάθεκτη να παίρνει αποφάσεις που εντείνουν τα προβλήματα: α) Αδυνατεί να απογαλακτιστεί πολιτικά και οικονομικά από τις Η.Π.Α και να προσεγγίσει τη Ρωσία, αλλάζοντας έτσι το status quo παγκοσμίως και ενισχύοντας αποφασιστικά τον ρόλο και τη θέση της, εις βάρος όμως της υφισταμένης γερμανικής ηγεμονίας στο εσωτερικό της, η οποία αποτελεί τροχοπέδη για την αναγκαία μετεξέλιξη της Ένωσης. β) Διατηρεί μία φιλελεύθερη αντιευρωπαϊκή μεταναστευτική και κοινωνική πολιτική, η οποία μεταβάλλει σταθερά τον φυλετικό και πολιτιστικό κορμό της Ευρώπης. γ) Διαιωνίζει μία οικονομική πολιτική ύφεσης και λιτότητας με αποκλειστικό σκοπό τη διάσωση του τραπεζικού συστήματος από τα δικά του δομικά προβλήματα, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τη συμπίεση του βιοτικού επιπέδου των Ευρωπαίων. 

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι και σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο απουσιάζει ένα συγκεκριμένο στρατηγικό όραμα και πλάνο για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της εποχής. Η χρηματοοικονομική κερδοσκοπία έχει φτάσει τα όριά της και το υπερσυσσωρευμένο κεφάλαιο είναι αναγκασμένο να βρει νέες διεξόδους μέσω συγκρούσεων οδηγώντας τον οικονομικό φιλελευθερισμό στο σημείο καμπής (3). Μπροστά σ' αυτό το αδιέξοδο, η Ε.Ε. ως ένωση τεχνοκρατών και γραφειοκρατών, αρκείται στον ρόλο του θεματοφύλακα του κόσμου που χάνεται προσπαθώντας να καθυστερήσει το αναπόφευκτο. Ένας άχαρος ρόλος που βρίσκεται τελείως έξω από την ευρωπαϊκή ψυχή. 

Από εδώ και πέρα τι; 

Η συμφωνία της Συνόδου Κορυφής είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει πολύ σύντομα σε νέο αδιέξοδο διότι πολύ απλά είναι ανεφάρμοστη. Δεν υπάρχει ούτε κυβέρνηση – συμμαχιών ή τεχνοκρατών – που να μπορέσει να την εφαρμόσει διατηρώντας την κοινωνική ειρήνη, ούτε δυνατότητα εκ μέρους της χειμαζόμενης παραγωγικής τάξης ώστε να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις μετά την καταστροφική τελευταία πενταετία. Έτσι, λοιπόν, θα αναγκαστούμε να ξαναζήσουμε τον εφιάλτη των ενδιάμεσων αξιολογήσεων του νέου μνημονίου πριν την εκταμίευση κάθε δόσης, μόνο που αυτή τη φορά τα πράγματα έχουν σφίξει πολύ περισσότερο και φαντάζει αρκετά πιθανό το ενδεχόμενο να ξαναβρεθούμε σε αδιέξοδο πολύ σύντομα, ακόμα και στο επόμενο τρίμηνο ή εξάμηνο. Και μετά από τις τελευταίες εξελίξεις, φάνηκε ξεκάθαρα ότι δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική από το Grexit.

Σ' αυτό το σημείο πρέπει να αναφερθούμε σε δύο παραμέτρους με ιδιαίτερη βαρύτητα σχετικά με το άμεσο μέλλον: Καταρχάς, θα αποδειχτεί καθοριστική η, σταδιακή αλλά σταθερή, μεταστροφή της άποψης των Ελλήνων για την Ε.Ε., η οποία σαφέστατα και δεν απολαμβάνει πλέον την αποδοχή των προηγουμένων δεκαετιών, όταν οι υποσχέσεις για οικονομική σταθερότητα και αμυντική ασφάλεια εντός της ζώνης μπορούσαν να πείσουν. Πλέον, η κριτική εναντίον της Ένωσης και ο ευρωσκεπτικισμός δεν έρχονται μόνο από τα λεγόμενα άκρα του πολιτικού συστήματος. Υπάρχουν πολλοί Έλληνες που θεωρούν ότι δεν έχουν τίποτα να χάσουν από μία ενδεχόμενη έξοδο από την ευρωζώνη και, φυσικά, όσο προχωρά η κρίση τόσο θα πληθαίνουν και οι φωνές εναντίωσης. Κακά τα ψέμματα, συνιστά αποτυχία για την Ε.Ε. το γεγονός ότι ο κύριος λόγος για τον οποίο οι περισσότεροι Έλληνες δεν επιθυμούν την έξοδο από την ευρωζώνη είναι ο φόβος για την επόμενη ημέρα, όσο βάσιμος κι αν είναι αυτός. Μία ένωση κυριάρχων, θεωρητικά, κρατών δεν μπορεί να βασίζεται στον φόβο μπροστά στην ενδεχόμενη διάλυσή της. Αυτός, αργά ή γρήγορα, θα εξασθενήσει εκ των πραγμάτων.

Κατά δεύτερον, ένα θέμα το οποίο θα μας απασχολήσει πολύ σύντομα και θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι θεσμικοί παράγοντες είναι η κατάρρευση της τραπεζικής πίστης. Ολόκληρη η τραπεζική λειτουργία βασίζεται στο “πνεύμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης” μεταξύ της τράπεζας και του πελάτη. Φυσικά, οι τράπεζες χρησιμοποιώντας διάφορα νομικά τεχνάσματα ήταν πάντα ένα βήμα μπροστά από τον πελάτη, όμως, επειδή η οικονομία έχει να κάνει άμεσα με την ψυχολογία, το capital control, οι ουρές στα ΑΤΜ και η πιθανότητα “κουρέματος” καταθέσεων έχουν δημιουργήσει ένα ανεπανάληπτο σοκ στον καταθέτη το οποίο είναι ακατόρθωτο να ξεπεραστεί χωρίς επιπτώσεις. Με άλλα λόγια, ακόμα και αν αύριο ανοίξουν κανονικά οι τράπεζες, ποιος από όλους αυτούς που έσπευσαν να βγάλουν τα χρήματά τους για να τα διασφαλίσουν θα τα επιστρέψει στο τραπεζικό σύστημα; Μήπως, αντιθέτως, θα δημιουργηθεί χάος με τους καταθέτες να προσπαθούν να βγάλουν και τα υπόλοιπα; Με ποιες κινήσεις θα διασφαλιστεί το τραπεζικό σύστημα και πότε θα είναι σε θέση να ξαναλειτουργήσει;

Κρατώντας τα παραπάνω και επιστρέφοντας σε ευρωπαϊκό επίπεδο πάλι, οι τριγμοί στη συνοχή της ευρωζώνης είναι εμφανέστατοι. Η επιρροή των ευρωσκεπτικιστών, όπως η Λε Πεν και ο Φάρατζ, είναι συνεχώς αυξανόμενη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και δεν θα αργήσει η ώρα που σε ορισμένες από αυτές θα κατακτήσει την εξουσία. Το χάσμα μεταξύ Βορρά και Νότου μοιάζει πλέον αγεφύρωτο, η Βρετανία έχει ανακοινώσει ήδη ότι θα προχωρήσει σε δημοψήφισμα για την παραμονή της ή όχι στην Ε.Ε. μέχρι το 2017 και το αμέσως επόμενο διάστημα, καθώς πλησιάζουν οι εκλογές στην επίσης πληττόμενη από την κρίση Ισπανία, η Ένωση θα πρέπει να ασχοληθεί με την επίλυση προβλημάτων μεγαλύτερων σε οικονομικά μεγέθη από την Ελλάδα. Κι όλα αυτά ενώ έχει ξεσπάσει μία ανεπανάληπτη χρηματοπιστωτική κρίση στην Κίνα, η οποία είναι άγνωστο ακόμα τι επιπτώσεις θα προκαλέσει παγκοσμίως. Εάν, λοιπόν, η Ε.Ε. κέρδισε χρόνο στην περίπτωση της Ελλάδας με τους τακτικισμούς της, ο χρόνος παρ' όλα αυτά δεν κυλά υπέρ της.

Το Grexit ως επιλογή

Με βάση αυτά τα δεδομένα, θεωρώ πως έχουμε φτάσει πολύ κοντά στο σημείο μηδέν και ήρθε η ώρα να υπερβούμε τους φθηνούς τακτικισμούς αρχίζοντας επιτέλους να χαράσσουμε στρατηγική. Στρατηγική για την Ελλάδα σημαίνει να ξεπεράσουμε το ταμπού του Grexit, να αρχίσουμε να το λαμβάνουμε υπόψη σοβαρά ως ενδεχόμενο και μάλιστα άμεσα, ιδιαίτερα από τη στιγμή που έχει τεθεί ξεκάθαρα ως η μοναδική επιλογή πέρα από το τρίτο μνημόνιο. Να αποδεχτούμε την πραγματικότητα και αντί να περιμένουμε τις εξελίξεις να τις προλάβουμε. Να σχεδιάσουμε και να προετοιμάσουμε εμείς την επόμενη ημέρα αντί να υποστούμε τις αποφάσεις άλλων για το μέλλον μας.

Ας μην γελιόμαστε: Βρισκόμαστε ήδη σε κυβερνητικό αδιέξοδο και μία ακόμα εκλογική αναμέτρηση το φθινόπωρο δεν έχει να προσφέρει τίποτα επί της ουσίας. Οι συσχετισμοί των κομμάτων είναι πάνω κάτω δεδομένοι και το μοναδικό ζητούμενο σε μια τέτοια περίπτωση θα είναι να βρεθεί η εκλογική φόρμουλα για την παράταση της πολιτικής επιβίωσης του κομματικού κατεστημένου της μεταπολίτευσης και για την ανάδειξη της συμμαχίας πολιτικών και τεχνοκρατών που θα αναλάβουν τη διαχείριση της εκρηκτικής κατάστασης μέχρι αυτή να σκάσει στα χέρια τους. Είναι επιθυμητό κάτι τέτοιο;

Η ενεργοποίηση μίας διαδικασίας δημοψηφίσματος με ξεκάθαρο ερώτημα για την παραμονή ή όχι στην ευρωζώνη μπορεί να δώσει τη μοναδική διέξοδο από την κατάσταση που δημιουργήσαμε. Η αναφορά γίνεται φυσικά σε μία διαδικασία συνταγματική και σύννομη κατά την οποία θα δοθεί ο απαραίτητος χρόνος στις ομάδες ενδιαφέροντος για να αναπτύξουν την επιχειρηματολογία τους, το πλάνο και τους στόχους τους και στους πολίτες για να μελετήσουν και να ζυγίσουν το θέμα. Το κάλπικο δημοψήφισμα Τσίπρα - με το μη-αντικείμενο και τον αντισυνταγματικό τρόπο με τον οποίο διεξήχθη - λειτουργεί αρνητικά ως προηγούμενο στα αντανακλαστικά του κόσμου, και αυτό ίσως είναι το χειρότερο επακόλουθό του. Κι όμως, το δημοψήφισμα παραμένει ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο μπορεί να παρθεί μία τέτοια κομβική απόφαση για το μέλλον της Ελλάδας και μάλιστα θα έπρεπε να ενεργοποιηθεί και σε άλλες περιπτώσεις, όπως στο παρελθόν για την ένταξη της χώρας στην Ο.Ν.Ε. αλλά και για την απόσυρση του νέου Κώδικα Ιθαγένειας (4), η οποία είναι επιτακτική ανάγκη και αποτελεί απόφαση με χειρότερες συνέπειες από οποιοδήποτε υφεσιακό οικονομικό μέτρο.

Ένα σημείο εκκίνησης για την ενεργοποίηση αυτής της διαδικασίας μπορεί να είναι το αντίστροφο της περίφημης πρότασης Σόιμπλε για πενταετές time out. Δηλαδή, η εξασφάλιση μίας περιόδου χάριτος εντός της ευρωζώνης με πάγωμα των άμεσων δανειακών μας υποχρεώσεων, ώστε με σχετική ασφάλεια και προλαμβάνοντας μία άτακτη χρεωκοπία να μπορέσουμε μέσα σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα να διεξάγουμε το νέο δημοψήφισμα και σε περίπτωση απόφασης εξόδου να εφαρμόσουμε το πρόγραμμα σταδιακής εξόδου που οφείλουμε να εκπονήσουμε. Όπως ενταχθήκαμε σταδιακά στην ευρωζώνη – χωρίς να ερωτηθούμε και με χαλκευμένα οικονομικά στοιχεία – έτσι, σταδιακά, να βγούμε από αυτή.

Το ερώτημα, βέβαια, που προκύπτει αβίαστα είναι ποιες πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις μπορούν να σπρώξουν τα πράγματα προς μία τέτοια κατεύθυνση. Εάν η κομματοκρατία της μεταπολίτευσης με τις εφεδρείες της είναι αυτή που προσπαθεί με νύχια και με δόντια να διατηρήσει την υφιστάμενη κατάσταση, γνωρίζοντας ότι μόνο έτσι θα μείνει στα πράγματα, παρ' όλα αυτά δεν έχει αναδειχθεί μία σοβαρή εναλλακτική πρόταση που να μπορεί να εμπνεύσει ξεπερνώντας ιδεοληψίες και γραφικότητες. Και μία τέτοια πρόταση δεν έχει να κάνει με ένα κομματικό μανιφέστο ή με αυτοσχεδιασμούς αυτόκλητων σωτήρων αλλά αφορά διευρυμένες κοινωνικές συμμαχίες και εμπεριστατωμένες επιστημονικές μελέτες.

Όσο κακός σύμβουλος είναι ο φόβος για την παραμονή της Ελλάδας στο αδιέξοδο της ευρωζώνης, άλλο τόσο κακός σύμβουλος είναι και η οργή για την άτακτη έξοδο από αυτή. Εάν η επιλογή είναι μεταξύ του παρία μίας ένωσης σε αποσύνθεση και ενός τριτοκοσμικού κρατιδίου στη σφαίρα επιρροής της Τουρκίας τότε οφείλουμε να ανοίξουμε το μονοπάτι για έναν τρίτο δρόμο. Μόνοι μας, με τις δικές μας δυνάμεις, με τον δικό μας τρόπο. Μήπως, όμως, αυτή η αδυναμία για συνεννόηση, έστω και την ύστατη στιγμή, αποκαλύπτει πως το πρόβλημα ήμασταν πάντα εμείς;

Παραπομπές:

του Χρήστου Καρανικόπουλου

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -