Τρίτη, 12 Μαΐου 2015

Για έναν εθνικιστή, κάθε ζήτημα είναι στη βάση και στην ουσία του πρωτίστως πολιτικό. Πολιτικό κατά την έννοια την πλατωνική. Είναι πολιτικό, στο βαθμό που δεν αυτονομείται από το κοινωνικό γεγονός. Μέσα στο σύγχρονο πολιτικό γίγνεσθαι οι εθνικιστές πρεσβεύουν την εγκάρσια επανατοποθέτηση μιας προνεωτερικής πολιτικής αρχής: Αυτής της οργανικής κοινωνίας. Η οργανική κοινωνία είναι η όντως κοινωνία. Γι’ αυτό ταυτίζουμε εδώ τον εθνικιστή με τον αντιμοντερνιστή, παρόλο που ο εθνικισμός, τυπικά, υπήρξε γέννημα της νεωτερικότητας. Στο περιθώριο μιας ενδεχόμενης ορολογικής διασαφήνισης, θα πρέπει να γίνει δεκτό ότι και ο όρος “εθνικισμός” καταχρηστικά και συμβατικά χρησιμοποιείται στον εικοστό πρώτο πλέον αιώνα, φορτισμένος με τα ιστορικά εκείνα σημαίνοντα που τον καθιστούν και σήμερα αποδεκτό, όχι ως προασπιστή του έθνους – κράτους, η ανάδυση του οποίου ταυτίζεται με τον μοντερνισμό, αλλά ως φορέα των ιδεών εκείνων και των νοημάτων που αφορούν στη συνείδηση της συλλογικής ταυτότητας και στην απορρέουσα απ’ αυτήν αντίστιξη προς τη μετανεωτερική πραγματικότητα της παγκοσμιοποίησης. 

Ο Πλάτων, στην προσπάθειά του να συστηματοποιήσει την ιδανική του Πολιτεία, καταλήγει να ορίσει τη Δικαιοσύνη. Και Δικαιοσύνη – αποφαίνεται - είναι το να πράττει ο καθένας εκείνο το οποίο είναι από τη φύση του προορισμένος να πράττει. Επομένως, η αυτογνωσία είναι το πρώτο βήμα προς τη Δικαιοσύνη. Αυτήν την αυτογνωσία ο Πλάτων θα θελήσει να την παράσχει σε κάθε μέλος της κοινωνίας και αυτό θα επιτευχθεί με τη δημιουργία ενός άτεγκτου πολιτειακού συστήματος. Έτσι, θα φτάσει μέχρι και σε λύσεις που για τον σημερινό άνθρωπο φαντάζουν ακραίες, όπως το ότι τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών, από πολύ νεαρή ηλικία, αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου το κράτος. Στην Πολιτεία αυτή, καμία πτυχή της ιδιωτικής ζωής δεν υπάρχει, που να μην υπόκειται σε κοινωνικό έλεγχο. Η προσωπική ισορροπία κάθε πολίτη είναι κατ’ αναλογία αντίστοιχη με την ισόρροπη δόμηση ολόκληρης της κοινωνίας. Μια κοινωνία διαρθρωμένη κατά το πλατωνικό υπόδειγμα, αποτάσσει την ανισότητα και την αδικία, ενώ, παράλληλα, τείνει συνεχώς, δια της ισότητας των ευκαιριών που παρέχει, προς την προσπέλαση του Αγαθού, σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο. 

Το παραπάνω πολιτικό σύστημα δεν γεννήθηκε, ωστόσο, στο μυαλό του Πλάτωνα “εκ του μη όντος”. Η σπερματική, η πυρηνική θεσμική πλατφόρμα ήταν η ίδια η διαφοροποιητική ουσία του κλασσικού κόσμου: O θεσμός της αρχαίας “πόλεως”. Σ’ αυτήν, έννοιες όπως ο ατομισμός ή τα ατομικά δικαιώματα, απλώς δεν νοούνταν ως κατά φύσει συλλήψεις και συμπεριφορές. Η ύπαρξη ήταν συνυφασμένη με το πολιτικό γεγονός. Γι’ αυτό και σήμερα γίνεται η κριτική στους αρχαίους πολιτικούς φιλοσόφους, ότι δεν μπόρεσαν να σκεφτούν και να δημιουργήσουν πέρα από τα όρια που τους τίθονταν από την πόλη - κράτος σαν θεσμό. Αλλά, αυτή η μεταγενέστερη κριτική δεν ευσταθεί και υποκρύπτει μια παρανόηση σχετικά με την αρχαία “πόλιν”, διότι η τελευταία δεν αποτελούσε ένα απλό πολιτικό σύστημα το οποίο μπορούσε κάποιος να κρίνει από τα έξω, αλλά έναν τρόπο ύπαρξης και αντίληψης του βίου, μια κοσμοθεωρητική παραδοχή αναπόσπαστη από το δρών υποκείμενο. Ήταν η πραγμάτωση της κοινωνίας των προσώπων. Η κοινωνούμενη ετερότητα και μοναδικότητα γεννούσε την πολιτική κοινωνία. 

Θα άξιζε, παρενθετικά αλλά καίρια, να δούμε πώς προσλαμβάνει το νεοελληνικό κράτος την πλατωνική φιλοσοφία και πώς μετέπειτα την μεταφέρει στους δέκτες του. Για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, ο Πλάτων είναι ο πρόδρομος του φασισμού -το ίδιο συμβαίνει μάλιστα και για μεγάλη μερίδα της παγκόσμιας σύγχρονης διανόησης. Και στη μεν δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ο φιλόσοφος “δικαιολογείται” με διάφορους τρόπους, όπως για παράδειγμα, ότι κατέληξε σ’ αυτές τις ιδέες επειδή επηρεάστηκε από τον Σωκράτη ή από το αριστοκρατικό οικογενειακό του περιβάλλον ή διότι έζησε σε καιρούς κατά τους οποίους η αθηναϊκή δημοκρατία βρισκόταν σε παρακμή. Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ωστόσο, είναι σα να “πέφτουν τα προσχήματα” αφού οι σπουδαστές είναι πλέον ενήλικοι και δεν χρησιμοποιείται κανένα τέχνασμα για να δικαιολογηθεί η “φασιστική” ροπή του Πλάτωνα. Τελικά, οι ακαδημαϊκοί μας ασχολούνται σε τόμους ολόκληρους με τον Πλάτωνα αλλά καταλήγουν ότι σε τίποτα δεν μας είναι σήμερα χρήσιμος ως πολιτικός φιλόσοφος, απλώς, μέσα στο συνεχές της φιλοσοφικής σκέψης, μας έρχεται σαν κατάλοιπο του ιδεαλισμού που καρποφόρησε κατά τους προηγούμενους αιώνες. Εξάλλου, πέρα από το επίπεδο της επιπολής και τα επιφαινόμενα, το Φασιστικό φαινόμενο δεν δαιμονοποιήθηκε στον μεταπολεμικό κόσμο για άλλο λόγο, παρά γιατί έπληξε ριζικά, πυρηνικά, τα θεμέλια της νεωτερικότητας. Κατά τούτο, αποτέλεσε, καλώς ή κακώς, ορθά ή λανθασμένα, μία τομή στον ρου της ιστορίας. Εκείνο που πρέσβευε προϋπέθετε την αναστολή της ύπαρξης του παλαιού κόσμου, τον εξοβελισμό της μέχρι τότε οντολογικής σταθεράς της ανθρωπότητας. Η αποστολή του ήταν να γκρεμίσει, να διαλύσει και κατόπιν να οικοδομήσει εξ υπαρχής τον πολιτικό άνθρωπο απέναντι στον εγωτικό άνθρωπο του παρελθόντος. 

Ας δούμε πώς τα παραπάνω μπορούν να συσχετισθούν με την σημερινή πολιτική κρίση. Συχνά, λέμε ή ακούμε ότι “όλα είναι θέμα παιδείας” ή ότι για το τάδε ή το δείνα ζήτημα “φταίει η νοοτροπία”. Εκφράζεται, επίσης, η απορία για το εάν , προκειμένου για την κατάσταση που επικρατεί, “ευθύνονται οι πολίτες ή οι πολιτικοί”. Η απάντηση σε όλα τα παραπάνω δεν βρίσκεται στην διακριτική ευχέρεια του οποιουδήποτε καταπιάνεται με τα θέματα αυτά. Αντίθετα, η απάντηση είναι πολύ περιοριστική. Μπορεί η πολιτική να είναι μια δυσκολότατη επιστήμη, δεν παύει ωστόσο να είναι επιστήμη. Πράγμα που σημαίνει ότι είναι πολύ συγκεκριμένοι οι όροι που τίθενται στην προβληματική κάθε θέματος που ανακύπτει. 

Έτσι λοιπόν, έχουμε ως δεδομένο ότι με βάση τη “συλλογική αυτογνωσία”, την ταυτότητα στην οποία κάθε λαός καταφάσκει, κάθε κοινωνικό σύνολο εμφορείται από έναν ενδιάθετο συλλογικό σκοπό. Ο σκοπός αυτός εκφράζεται, εξωτερικεύεται διαμέσου των θεσμών και στη συνέχεια, πολίτες και θεσμοί αλληλοεπηρεάζονται διαδραστικά, καθορίζοντας το περιεχόμενο ο ένας του άλλου. Η συλλογική συνείδηση και συμπεριφορά διαμορφώνονται μέσω των θεσμών, οι οποίοι με τη σειρά τους δημιουργούν “ιστορικούς εθισμούς”. Οι συλλογικές αυτές συνήθειες μορφοποιούν το κοινωνικό ήθος. Αν οι θεσμοί ή ο τρόπος με τον οποίο οι τελευταίοι μορφοποιούνται είναι, για παράδειγμα, ανήθικοι, τότε σε εξίσου ανήθικα ερείσματα θα στηριχθεί και η κοινωνία. Αυτή είναι μια βασική λειτουργία της πολιτικής. 

Θα μπορούσε κανείς γόνιμα να αναρωτηθεί, σχετικά με το ελληνικό ζήτημα, ποιος είναι ο σκοπός που μας κατευθύνει σαν λαό από την ίδρυση του ελλαδικού κράτους και ποιος ο τρόπος της θεσμικής του έκφρασης. Αμέσως τότε θα γνωστοποιηθούν και τα αίτια της ελληνικής κακοδαιμονίας, όπως ο θεσμοθετημένος αμοραλισμός και η διάχυση του προς την εξαχρειωμένη πνευματικά μάζα. Είναι προφανές, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, ότι μια εκμαυλισμένη πολιτική κάστα, ένας numerous clausus πολιτικών, μπόλιασε τους θεσμούς με αρχές που είχαν το δικό τους ηθικό πρόσημο και οι αρχές αυτές διαχύθηκαν σε έναν λαό ο οποίος προηγουμένως είχε υποστεί μια συστηματική και μεθοδευμένη εξηλιθίωση. Πολλές από τις συνέπειες αυτής της τακτικής μάς κατατρέχουν σήμερα χωρίς να διαφαίνονται ελπίδες αναμόρφωσης, αλλά μόνο η αναγκαιότητα μιας ριζικής, θεμελιακής παρέμβασης, προκειμένου να εξυγιανθούν οι θεσμοί και να αποκλειστούν από την εξουσία οι υπάρχοντες πολιτικοί. Δεν χρειάζεται δηλαδή τίποτα περισσότερο απ’ το να εισαχθεί με σοβαρότητα στην πολιτική η επαναστατική προοπτική με στόχευση την εκ βάθρων πολιτειακή αλλαγή. Αλλά εδώ αρχίζει μια άλλη συζήτηση… 

του Άγγελου Δημητρίου 
δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Patria, τεύχος 42

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -