Κυριακή, 1 Μαρτίου 2015


* Πίνακας του Lucas Cranach the Elder, Melancholy, 1532, oil on wood, 51x97 cm, Statens Museum for Kunst, Copenhagen.

Στο έργο του Cranach, με τίτλο Μελαγχολία, ένας άγγελος, με τη μορφή κοπέλας καθισμένης σ’ ένα μαξιλάρι, λειαίνει με το μαχαίρι ένα ξύλο, στα δεξιά της σύνθεσης, με σκοπό να το μετατρέψει σε τσέρκι. Δεν φαίνεται να προσέχει τα τρία γυμνά μωρά αγόρια, σε πρώτο πλάνο αριστερά, που προσπαθούν να παίξουν ένα άνισο παιχνίδι: Με μόνο τους βοήθημα ένα μακρύ, διχαλωτό ξύλο, στοχεύουν μια μεγάλη και βαριά σφαίρα μέσα σ’ ένα τσέρκι, μάλλον μικρότερο από αυτήν, ενώ στο βάθος, καθισμένος πάνω σ’ ένα παράθυρο που ανοίγεται προς τον έξω κόσμο, τους παρακολουθεί αγριεμένος ένας σκύλος. Μεταξύ της κοπέλας και των μωρών υπάρχουν δύο πέρδικες. Η θέα στο βάθος, έξω από το παράθυρο, προσφέρει ένα φοβερό θέαμα: Σ’ ένα Σαξονικό, συννεφιασμένο τοπίο, που αποτελείται από λόφους, οχυρωμένες πόλεις και κάστρα, δύο αντίπαλα στρατεύματα αλληλοεξοντώνονται σε μια ανελέητη μάχη. Στους ουρανούς, επάνω από τη μάχη, άγριες παγανιστικές θεότητες, μάγισσες και δαίμονες, καλπάζουν μέσα στην καταιγίδα που μαίνεται, επάνω σε κριάρια, κάπρους και κυνηγόσκυλα, ενώ φαίνεται να μην δίνουν καμία σημασία στη μάχη που βρίσκεται σε εξέλιξη από κάτω τους. 

Ό,τι απεικονίζεται σ’ αυτόν τον αινιγματικό, όσο και συγκλονιστικό, πίνακα, αναφέρεται στη μελαγχολία ή έχει σχέση μ’ αυτήν. Σύμφωνα με μια μεσαιωνική αντίληψη, που ήταν βασισμένη στον Ιπποκράτη, κάθε άνθρωπος διέθετε μία από τις τέσσερις ιδιοσυγκρασίες: Χολερική, μελαγχολική, αισιόδοξη, φλεγματική. Η κάθε μία από αυτές αντιστοιχούσε σε έναν σωματικό χυμό, αλλά και σε άλλα στοιχεία όπως τα μέταλλα, τα ζώα και οι εποχές. Η μελαγχολία που είχε συνδεθεί με την μαύρη χολή, ήταν η λιγότερο επιθυμητή από τις τέσσερις, και οι μελαγχολικοί θεωρούνταν ως οι περισσότερο ευάλωτοι στο να υποκύψουν στην παραφροσύνη. 

Ο Cranach φαίνεται να είχε επηρεαστεί από το χαρακτικό του Albrecht Dürer, Melencolia I, του 1514, που πραγματευόταν το ίδιο θέμα. Ο πλανήτης Κρόνος – χρόνος, που προσπαθούν να δημιουργήσουν τα μωρά με το ξύλο και το τσέρκι, η ξυλουργική, ο άγριος σκύλος που ίσως γευματίσει αργότερα με τις πέρδικες, όλα είναι σύμβολα της μελαγχολίας. Ο Cranach, στενός φίλος και οπαδός του Λούθηρου, εδώ προσωποποιεί τη μελαγχολία με τη μορφή του αγγέλου και την περιστοιχίζει από αρνητικά πρόσωπα και πράξεις. Σύμφωνα με τις αντιλήψεις του Λούθηρου, η μελαγχολία ήταν το “μπάνιο του Σατανά” και έπρεπε να καταπολεμηθεί με την “πνευματική χαρά” και την πίστη στον θεϊκό λόγο. Σύμφωνα με τον ζωγράφο, η αλλαγή του δόγματος και ο ασπασμός του Λουθηρανισμού ήταν η μόνη λύση για την καταπολέμηση του παγανισμού και του καθολικισμού - που ίσως εδώ αντιπροσωπεύονται από τον δαιμονικό στρατό που καλπάζει πάνω από τον πραγματικό που πολεμά – καθώς και της μελαγχολίας. 

Στον πίνακα του Cranach, το ύφος του αγγέλου, τα ζώα, το σκοτεινό φόντο, οι σφαγές, οι δαίμονες, οι μάγισσες, όλα αποτελούν μια ζοφερή εικόνα και συμβολίζουν το συλλογικό πεπρωμένο της Ευρώπης: Οι νεότερες γενιές που δεν θα είναι διατεθειμένες να αποτινάξουν από πάνω τους όσες ιδέες και πρακτικές τις καταδυναστεύουν, θα αποτύχουν στους στόχους τους και θα είναι καταδικασμένες σε έναν ατέρμονο κύκλο βίας.

της Μ. Σ.

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -