Τετάρτη, 20 Αυγούστου 2014

Ο κύκλος συμβολίζει την τελειότητα και την αιωνιότητα. Επίσης, συμβολίζει την ταυτότητα, μια και κάθε κύκλος έχει ένα εσωτερικό κι ένα εξωτερικό, ένα “εμείς” κι ένα “αυτοί”. Βεβαίως, κάθε γραμμή διαιρεί, όμως ο κύκλος γυρίζει πίσω στον εαυτό του και “διαιωνίζεται”, αφού ένας κύκλος δεν έχει αρχή και τέλος. Όπως, επίσης, και κάθε ζωτική ταυτότητα επιδιώκει να διαιωνιστεί. 

Τα κυκλικά μοτίβα και οι εικόνες αφθονούν στα λαϊκά πολιτισμικά έθιμα: Ο μεγάλος κύκλος της ζωής θεωρείται ως ένας ιερός κύκλος, ο κυκλικός χορός, το κράτημα των χεριών σε κύκλο γύρω από ένα ιερό δένδρο ή ένα γαϊτανάκι, τα μεγαλιθικά κυκλικά μνημεία – όπως το Stonehenge -, η χρήση των κυκλικών συμβόλων Mandala (1) από τους Θιβετιανούς μοναχούς, ο διαλογισμός ως μία διαδικασία τοποθέτησης του εαυτού στο κέντρο, οι θόλοι στη βασιλική αρχιτεκτονική και ναοδομία, ο Κέλτικος σταυρός, τα Γοτθικού τύπου βιτρώ παράθυρα των καθεδρικών ναών και πολλά άλλα. 

Ο χορός και η παράδοση 

Η αγγλική λέξη για τα κάλαντα, “carol”, προέρχεται από την αντίστοιχη γαλλική λέξη, σε παλαιά διάλεκτο, “carole”, η οποία, με τη σειρά της, προέρχεται από την λατινική “choraula”, η οποία υποδηλώνει έναν κυκλικό χορό. (σημ. μτφρ. Υπάρχει και η άποψη ότι η λατινική λέξη προέρχεται από τη σύνθεση των ελληνικών λέξεων “χορός” και “αυλός”). Ο κυκλικός χορός είναι μία παραδοσιακή μορφή χορού, που δημιουργεί έναν ιερό κύκλο, στον οποίο κάποιος, μέσω της συμμετοχής στη διαδικασία, εισέρχεται μέσα σε μία ενωμένη κοινότητα και αισθάνεται τον εαυτό του ως μέρος μίας συνέχειας. Ο πίνακας Dance (I), που ζωγράφισε ο Matisse το 1909, με τη ρέουσα αίσθηση του μουσικού ρυθμού κατορθώνει και συλλαμβάνει πραγματικά την ουσία αυτής της κίνησης. 

Ορισμένες παραλλαγές της Ταραντέλα, ενός παραδοσιακού ιταλικού λαϊκού χορού, εξακολουθούν να χορεύονται και σήμερα με παραδοσιακές ενδυμασίες και εξηγούν πρακτικά τη συμβολική σημασία του κύκλου και του κυκλικού χορού. Αυτές οι παραλλαγές του χορού αρχίζουν με τους άνδρες και τις γυναίκες αντικριστά σε κάθετο σχηματισμό. Στη συνέχεια, οι χορευτές συγκεντρώνονται, πιάνονται εναλλάξ άνδρας με γυναίκα, σχηματίζουν έναν κύκλο και κινούνται προς τα έξω, μακριά από το κέντρο. Έπειτα, οι γυναίκες προχωρούν προς το κέντρο του κύκλου σα να προστατεύονται από τους άνδρες, που παραμένουν στην περιφέρεια, μέχρι να προχωρήσουν κι αυτοί προς το κέντρο του κύκλου, σκύβοντας κάτω από τα χέρια των γυναικών. Κάθε ομάδα χορευτών αντικαθιστά την άλλη, δημιουργώντας έναν μικρό κύκλο, με την κίνηση αυτή να επαναλαμβάνεται τρεις φορές και να ολοκληρώνεται με τις γυναίκες στο κέντρο και τους άνδρες στην περιφέρεια, ως αποκατάσταση του φυσικού διαχωρισμού μεταξύ των δύο φύλων. 

Κάθε πτυχή αυτής της κίνησης είναι συμβολική: Υποδηλώνει την ομάδα, τους ρόλους των φύλων, την κοινωνική αρμονία και την κοινότητα, αλλά και το τελετουργικό του ζευγαρώματος, την ιερή έννοια του κύκλου, την εσωτερική σταθερότητα, την ακεραιότητα, την ιδιαιτερότητα, τον φυλετισμό - την παράδοση. 

Η οικογένεια και η παράδοση 

Η οικογένεια αποτελεί έναν μικρότερο κύκλο. Οι βέρες συμβολίζουν τις δυνατότητές του. Το άτομο, ως απομονωμένο σημείο, ενώνεται με ένα δεύτερο για να δημιουργήσουν ένα τρίτο, φτιάχνοντας έτσι το πρώτο γεωμετρικό σχήμα: Ένα τρίγωνο, του οποίου τα σημεία μπορούν να καθορίσουν την περιφέρεια του κύκλου. 

Ένα δέντρο μεγαλώνει ομόκεντρα, σε στάδια, και κάθε δαχτυλίδι της ανάπτυξής τού οδηγεί στο επόμενο. Έτσι και το δαχτυλίδι της οικογένειας περικυκλώνεται από τον μεγαλύτερο δακτύλιο της κοινότητας, η κοινότητα προσχωρεί στον μεγαλύτερο δακτύλιο της φυλής και η φυλή στον μεγαλύτερο δακτύλιο του είδους. Αλλά γιατί να σταματήσουμε εδώ; Τα είδη ενώνονται στον μεγαλύτερο δακτύλιο της βιόσφαιρας και όλη η ζωή είναι ιερή. Αυτή η αρχέγονη ενότητα αποτελεί την ουσία και τον πυρήνα του μονοθεϊσμού. Είναι το βασικό φως της πνευματικότητας σε πολλές μορφές. 

Ο εθνικισμός δεν είναι ασυμβίβαστος με αυτή την παγκόσμια και κοσμική συνείδηση. Οι εθνικιστές αναγνωρίζουν ότι δεν μπορεί κανείς να προσεγγίσει τον ευρύτερο κύκλο χωρίς να διασχίσει όλους τους ενδιάμεσους. Οι εθνικιστές, επίσης, αναγνωρίζουν ότι είναι φυσικό για όλους το να μεροληπτούν υπέρ των κύκλων που βρίσκονται εγγύτερα. 

Το σφάλμα του κομμουνισμού και της παγκοσμιοποίησης είναι η προσπάθεια να συνδέσουν το άτομο στον ευρύτερο δυνατό κύκλο, ενώ το αποσπούν από τους μικρότερους και κοντινότερους κύκλους, με τους οποίους είναι φυσικά πιο δεμένο. Αυτός είναι και ο λόγος γιατί ο κομμουνισμός και η παγκοσμιοποίηση είναι εχθρικοί προς την οικογένεια, τη φυλή, τον αναπόσπαστο πολιτισμό και το έθνος. Όμως, υποσκάπτοντας το εσωτερικό, τους πρωταρχικούς δακτυλίους του δένδρου, μένει μόνο ένα εύθραυστο κέλυφος για να αντιμετωπιστεί η επερχόμενη καταιγίδα (2)

Ο Τσέχος συγγραφέας Μίλαν Κούντερα ασχολήθηκε με την τρέλα των μαζικών πολιτικών κινημάτων που επιδιώκουν την καταστροφή των οργανικών κοινωνιών. Ο τίτλος του βιβλίου του “το βιβλίο του γέλιου και της λήθης”, του οποίου το εξώφυλλο απεικονίζει έναν κυκλικό χορό, συνοψίζει τέλεια τη συζήτησή μας. 

Ο Κούντερα μας εξιστορεί ότι οι Σοβιετικοί κρατούσαν ασφαλή στο καλλιτεχνικό στερέωμα τα αστέρια της ποπ κουλτούρας της εποχής επειδή, όπως και σήμερα, κρατούσαν τον κόσμο χαρούμενο και επιλήσμονα. Γι' αυτό και όταν οι Σοβιετικοί εισέβαλαν στην Τσεχοσλοβακία, στη διάρκεια της Άνοιξης της Πράγας το 1968, απέλυσαν 145 Τσέχους ιστορικούς από τα πανεπιστήμια, σε μία προσπάθεια να διαγράψουν τη μνήμη των ανθρώπων. 

Το αντίθετο του γέλιου και της λήθης είναι η νηφαλιότητα και η μνήμη. Γι' αυτόν τον λόγο ο κυκλικός χορός είναι σημαντικός. Δημιουργεί ένα ιερό μέρος όπου το γέλιο και η λήθη είναι αποδεκτά επειδή πραγματοποιούνται μέσα στο πλαίσιο της κοινότητας και της τελετουργίας, η οποία είναι ανάμνηση και φόρος τιμής – μία ζωντανή μνήμη. 

Σημειώσεις: 
1) Η Mandala (στα σανσκριτικά σημαίνει “κύκλος”) είναι γεωμετρικό πνευματικό και τελετουργικό σύμβολο του Ινδουισμού και του Βουδισμού, το οποίο συμβολίζει το σύμπαν. 

2) Γι' αυτό αριστεριστές όπως ο Βίλχελμ Ράιχ, ο Φουκώ και άλλοι επιτέθηκαν στην οικογένεια ως “το πρώτο κύτταρο της φασιστικής κοινωνίας”. Ο Ράιχ, μαθητής της Φροϋδικής ψυχανάλυσης, βάσισε την κριτική του στην ιδέα της οικογένειας ως σεξουαλικά κατασταλτικής μονάδας. 

του Alex Fontana, μετάφραση για το Ιδεάπολις του Χρήστου Καρανικόπουλου

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -