Πέμπτη, 1 Μαΐου 2014

Για το μεγαλύτερο μέρος του περασμένου αιώνα, πολλοί επιφανείς κοινωνικοί επιστήμονες υπέθεταν πως η ομορφιά είναι κάτι το επιφανειακό, αυθαίρετο και απείρως μεταβλητό ανάμεσα στις διαφορετικές κουλτούρες. Πολλοί προσκολλώνται ακόμα σ' αυτές τις απόψεις και υπάρχουν πολλοί λόγοι γι' αυτό. Πρώτον, η ομορφιά είναι μη-δημοκρατικά κατανεμημένη, κατά παράβαση της πίστης πως όλοι δημιουργηθήκαμε ίσοι. Δεύτερον, αν η φυσική έλξη είναι επιφανειακή (“δεν μπορείς να κρίνεις ένα βιβλίο από το εξώφυλλο”), η σημασία της μπορεί να υποβαθμιστεί και να απορριφθεί, και τη θέση της να πάρουν αρετές με περισσότερο περιεχόμενο. Τρίτον, αν τα πρότυπα ομορφιάς είναι κατασκευασμένα και απείρως μεταβλητά, μπορούν εύκολα να αλλάξουν. 

Δύο κινήματα του 20ου αιώνα παρείχαν επιστημονική βάση γι' αυτές τις απόψεις. Το πρώτο ήταν ο συμπεριφορισμός. Αν το περιεχόμενο του ανθρώπινου χαρακτήρα χτιζόταν μέσω συγκυριακών εμπειριών κατά την διάρκεια της ανάπτυξης, αυτές οι συγκυρίες θα έπρεπε να έχουν δημιουργήσει τα πρότυπα ομορφιάς. Το δεύτερο ήταν οι, εκπληκτικές όπως φαίνονταν, εθνογραφικές ανακαλύψεις της ποικιλίας των προτύπων ομορφιάς ανάμεσα στους πολιτισμούς. Αν οι Μαορί της Νέας Ζηλανδίας έβρισκαν ωραία κάποιου τύπου τατουάζ στα χείλη και οι Γιανομάμο του Αμαζονίου τα σκουλαρίκια στη μύτη ή στα μάγουλα, τότε σίγουρα όλα τα υπόλοιπα πρότυπα ομορφιάς πρέπει να είναι επίσης αυθαίρετα. 

Η επανάκαμψη της θεωρίας της σεξουαλικής επιλογής στην εξελικτική βιολογία, και, ιδιαίτερα, η σημασία της προτιμητέας επιλογής συντρόφου, δημιούργησαν ισχυρούς λόγους για αμφισβήτηση της θεωρητικής θέσης, που υποστήριζαν για καιρό οι κοινωνικοί επιστήμονες. Πλέον, γνωρίζουμε πως στα είδη με προτιμητέα επιλογή συντρόφου, από τα μηκόπτερα μέχρι τα παγόνια και τους θαλάσσιους ελέφαντες, η φυσική εμφάνιση μετράει πολύ. Εκφράζει σημαντικά ζωτικά αναπαραγωγικά χαρακτηριστικά όπως η υγεία, η γονιμότητα, η κυριαρχία και τα “καλά γονίδια”. Είναι οι άνθρωποι μια αξιοπερίεργη εξαίρεση σε όλα τα άλλα σεξουαλικώς αναπαραγόμενα είδη; 

Σύμφωνα με τη θεωρία της εξέλιξης, η οποία προϋπήρχε των εκατοντάδων εμπειρικών μελετών επί του θέματος, δεν αποτελούμε εξαίρεση. Στην επιλογή συντρόφου, η πρώτη δουλειά είναι η επιτυχής επιλογή ενός γόνιμου εταίρου. Αυτοί που αποτυγχάνουν να βρουν γόνιμους συντρόφους δεν αφήνουν απογόνους. Όσοι ζούμε σήμερα είμαστε τα προϊόντα μίας μακράς και κυριολεκτικά αδιάσπαστης γραμμής προγόνων που πέτυχαν. Αν ένας μόνο είχε αποτύχει στο ζωτικό έργο, δεν θα ήμασταν σήμερα εδώ. Σαν ένα εξελικτικό success story, κάθε σύγχρονος άνθρωπος έχει κληρονομήσει τις προτιμήσεις των επιτυχόντων προγόνων του. 

Σύμφωνα μ' αυτή τη θεωρία, στοιχεία επαναλαμβανομένως παρατηρούμενα στους προγόνους μας, τα οποία ήταν στατιστικώς - με μεγάλη πιθανότητα και αξιοπιστία - συσχετιζόμενα με τη γονιμότητα, έχουν γίνει μέρος των προτύπων ομορφιάς, όπως αυτά έχουν εξελιχθεί. Σε αμφότερα τα φύλα, τα πρότυπα ομορφιάς περιέχουν στοιχεία υγείας – συμμετρικά χαρακτηριστικά και απουσία πληγών και κακώσεων, παραδείγματος χάριν. Αφού η γονιμότητα είναι ξεκάθαρα διαβαθμισμένη ηλικιακά, στις γυναίκες περισσότερο απ' όσο στους άνδρες, στοιχεία νεότητας είναι επίσης κυρίαρχα στα γυναικεία πρότυπα ομορφιάς. Λείο δέρμα, σαρκώδη χείλη, εξαρτώμενα από οιστρογόνα θηλυπρεπή χαρακτηριστικά, χαμηλή αναλογία μέσης - γοφών και πολλά άλλα στοιχεία γυναικείας γονιμότητας, είναι πλέον γνωστό πως αποτελούν κομμάτια του παζλ των καθολικών προτύπων γυναικείας ομορφιάς. 

Τα πρότυπα ανδρικής ομορφιάς που έχουν εξελίξει οι γυναίκες είναι πιο πολύπλοκα. Αρρενωπά χαρακτηριστικά, που υποθετικά σημαίνουν υγιές ανοσοποιητικό σύστημα στους άνδρες, είναι πιο ελκυστικά για τις γυναίκες που αναζητούν βραχυπρόθεσμους συντρόφους, για τις γυναίκες που βρίσκονται στην περίοδο ωορρηξίας και για τις γυναίκες που θεωρούνται υψηλής αξίας ως σύντροφοι, πιθανώς λόγω της ικανότητας τους να ελκύουν και να ελέγχουν τέτοιους άνδρες. Η κρίση των γυναικών περί ανδρικής ομορφιάς εξαρτάται περισσότερο από πολλαπλούς παράγοντες – στοιχεία κοινωνικής καταξίωσης, θετική επαφή με βρέφη, να τον βλέπουν μαζί με ωραίες γυναίκες και πολλά άλλα. Η μεγαλύτερη πολυπλοκότητα και ποικιλία του τι θεωρούν οι γυναίκες ωραίο στους άνδρες αντικατοπτρίζεται και σε ένα άλλο εμπειρικό συμπέρασμα: Υπάρχει πολύ λιγότερη συμφωνία ανάμεσα στις γυναίκες για το ποιοί άνδρες είναι ωραίοι, παρά ανάμεσα στους άνδρες για το ποιες γυναίκες είναι ωραίες. 

Η θεωρία πως η ομορφιά είναι “υποκειμενική”, με την έννοια πως είναι επιφανειακή, αυθαίρετη και ποικίλει απείρως διαπολιτισμικά, μπορεί να απορριφθεί με ασφάλεια. Τη θεωρώ ως έναν από τους “μεγάλους μύθους” που διαμορφώθηκαν από κοινωνικούς επιστήμονες του 20ου αιώνα. Η επιστημονική της αντικατάσταση – πως η ομορφιά είναι θέμα εξελικτικής προσαρμογής, σύμφωνα με τον ανθρωπολόγο Donald Symons – συνεχίζει να είναι ενοχλητική για κάποιους. Παραβιάζει κάποια από τα πιο λατρεμένα πιστεύω και αξίες μας. Αλλά το ίδιο έκανε και η ιδέα πως η Γη δεν είναι επίπεδη ή το κέντρο του σύμπαντος. 

του David Buss, καθηγητή ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας 
μετάφραση για το Ιδεάπολις του Α. Γ.

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -