Παρασκευή, 6 Σεπτεμβρίου 2013

Ο τόπος μας είναι γεμάτος κάστρα και πύργους, που αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας μας και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Η λέξη “κάστρο” προέρχεται από το λατινικό castrum (πληθυντικός castra - ο όρος ελληνοποιήθηκε κατά τη Βυζαντινή περίοδο), που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμαίοι για να περιγράψουν κάθε είδους στρατιωτική εγκατάσταση. Ως κάστρο χαρακτηρίζεται το “ψηλό κτίσμα με οχυρώσεις που χρησιμοποιούνταν για τη φύλαξη των πόλεων, καθώς και το τείχος που περιέβαλλε τις πόλεις και τις προστάτευε από τις εχθρικές επιδρομές”. Μεταφορικά, το κάστρο χρησιμοποιείται για να περιγράψει “καθετί που λειτουργεί ως εγγυητής και υπερασπιστής (αξιών, θεσμών, ιδεών) και αυτόν που έχει ισχυρές βάσεις, που δεν μπορούν να κλονιστούν εύκολα” (1)

Παρά το ότι πρώιμες οχυρώσεις συναντώνται ακόμα από τη νεολιθική εποχή, φτάνοντας στα Ζιγκουράτ των Σουμερίων, στα περίφημα τείχη της Τροίας και στα κυκλώπεια Μυκηναϊκά τείχη, ο όρος κάστρο αφορά, κυρίως, μεσαιωνικές οχυρωματικές κατασκευές, από τον 4ο μ.Χ. αιώνα μέχρι και τον 17ο αιώνα. Για την ακρίβεια, η πλειοψηφία των στρατιωτικών τακτικών του Μεσαίωνα περιστρέφονταν γύρω από την πολιορκία, την υπεράσπιση και την κατάκτηση κάστρων. Οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί και κατόπιν οι Νορμανδοί, για να περιφρουρήσουν την επικράτειά τους, δημιούργησαν αξιόλογη οχυρωματική τεχνολογία. Μάλιστα, τα Θεοδοσιανά τείχη της Πόλης απετέλεσαν πρότυπο για τους πρωτομάστορες του Μεσαίωνα και ίσως ήταν το πιο ισχυρό φρούριο που υπήρξε ποτέ (2)

Τα κάστρα χτίζονταν σε τοποθεσίες που εξυπηρετούσαν στρατηγικούς σκοπούς και προσέφεραν, ιδεωδώς, φυσική οχύρωση. Ο πύργος του κάστρου, ως χώρος κατοικίας της φυσικής αριστοκρατίας, φυλάκιο, διοικητήριο, παρατηρητήριο και γενικότερα στρατιωτικό κέντρο, αποτελούσε και το κέντρο της κοινωνικής ζωής της ευρύτερης περιοχής. Σε περιπτώσεις πολέμου και πολιορκιών, τα τείχη του κάστρου προσέφεραν ασφάλεια για τους κατοίκους ολόκληρης της επικράτειας, που κατέφευγαν εκεί για προστασία (3)

Από τις αρχές του 19ου αιώνα, οι Ρομαντικοί, αποστρεφόμενοι τον υλισμό του Διαφωτισμού και της Βιομηχανικής Επανάστασης, στράφηκαν στις αξίες της ευρωπαϊκής παράδοσης, εξυμνώντας τη Μεσαιωνική ιστορία και τη Γοτθική τέχνη, γοητευμένοι από τα μεσαιωνικά κάστρα και μοναστήρια. Στη ζωγραφική, την αρχιτεκτονική, τη λογοτεχνία και τη μουσική υπάρχουν πολλά παραδείγματα αυτής της στροφής προς ένα ένδοξο, μυθολογικό και πατριωτικό παρελθόν. 

Ο συμβολισμός 

Σε πρωταρχικό, εσωτερικό, επίπεδο, ο συμβολισμός του κάστρου αναφέρεται στο χτίσιμο του πυρήνα της σκέψης του ατόμου, στην σφυρηλάτηση του χαρακτήρα του, στη διαμόρφωση του αξιακού του συστήματος και της ηθικής του, στη χαλιναγώγηση των παθών του και στην προσέγγιση ενός ανώτερου ιδεώδους. Στην σταδιακή μετάλλαξη του ατόμου, μέσω της άσκησης και του βιώματος, ώστε να αποκτήσει γερά θεμέλια και, πατώντας σ' αυτά, να προσπαθήσει να κατακτήσει την κορυφή. Να γίνει ο ίδιος ο νέος άνθρωπος, προπομπός και κοινωνός του νέου κόσμου (4)

Σε ένα δεύτερο επίπεδο, συλλογικό ή κινηματικό αν προτιμάτε (κατά την άποψη του γράφοντος εξίσου σημαντικό με το πρώτο), ο συμβολισμός του κάστρου αναδεικνύει την αναγκαιότητα της δημιουργίας δομών αντίστασης απέναντι στην λαίλαπα της αλλοτρίωσης και της αντιστροφής των αξιών του σύγχρονου κόσμου. Δημιουργία μικρών, αλλά απτών, νησίδων ελευθερίας, αποδείξεων βούλησης και αγωνιστικότητας, ορμητηρίων δράσης, κυψελών δημιουργικότητας, ασφαλών καταφυγίων. Εγχειρημάτων που να ξεφεύγουν επιτέλους από το στείρο θεωρητικό, φιλοσοφικό ή φιλολογικό επίπεδο, που να δοκιμάζουν συνειδήσεις και χαρακτήρες και που να αποτελούν σημεία αναφοράς μίας υπαρκτής συλλογικής προσπάθειας αντίστασης και αναγέννησης. 

Βεβαίως, ο ορθός προσανατολισμός των δραστικών δυνάμεων και ο κατάλληλος συντονισμός τους, πάνω σε μία σωστή βάση, αποτελούν τα κρίσιμα χαρακτηριστικά για τη δημιουργία οποιουδήποτε εγχειρήματος, αυτά που θα θέσουν γερά θεμέλια και θα καθορίσουν την επιτυχία του ή τη δημιουργία ενός ακόμα κακέκτυπου. Η ασφαλέστερη πορεία προς τον εκφυλισμό είναι αυτή στην οποία ο τυφλός οδηγεί τους τυφλούς. Από την άλλη μεριά όμως, οι καιροί απαιτούν δράση και δεν μπορούν να περιμένουν τους κουρασμένους, τους απογοητευμένους ή τους επιφυλακτικούς. Άριστον εστί το μέτρον. Η ακατάσχετη θεωρητικολογία, τα ιδεολογικά γκέτο, η στείρα εμμονή σε μία παραδοσιοκρατία αποκομμένη από το σήμερα, ο προσωποκεντρισμός, ο εγωισμός και η αδυναμία εκδήλωσης πνεύματος υποτυπώδους συνεργασίας, όσο συνεχίζουν να αποτελούν τροχοπέδη συλλογικής δραστηριοποίησης, ομοιάζουν με χαρακτηριστικά στάσης ζώου που παγώνει και στέκεται ακίνητο μπροστά στο θάνατο που πλησιάζει. 

Τα δικά μας κάστρα, αυτά που θα αποτελέσουν καταφύγιο και ορμητήριο, που θα μας προστατέψουν και θα μας αναζωογονήσουν συλλογικά, είναι οι δομές αντιπληροφόρησης και επικοινωνίας, οι δομές αλληλεγγύης και συντροφικότητας, οι δομές εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας. Είναι ό,τι μπορέσουμε να χτίσουμε, με πράξεις και κόπο, όχι μόνο με λόγια και γραπτά, έστω για να το αφήσουμε ως εφαλτήριο σε κάποιους επόμενους, πιο άξιους, για να πατήσουν πάνω του και να φτάσουν ψηλότερα. Όχι για να συνεχίζουν το ίδιο μαρτύριο του Σισύφου, κουβαλώντας τον ίδιο βράχο, κάθε φορά από το μηδέν, ανάμεσα στα συντρίμμια του κόσμου. 

Κι αν δεν είναι κάστρα με φανταχτερές ακροπόλεις, με πολλές περιβόλους, με περίτεχνα λαξεμένες πέτρες, με πλουμιστές σημαίες στις πολεμίστρες και πολλές θέσεις για κανόνια, ας είναι ταμπούρια για καριοφίλια, ας είναι έστω απλές φρυκτωρίες για επικοινωνία. Εξάλλου, ακόμα και το πιο μεγάλο ταξίδι αρχίζει με ένα μικρό βήμα. Το σημαντικό είναι να ξέρεις πού θέλεις να φτάσεις. Κι όσο πιο ψηλά βάλεις τον στόχο σου, τότε, τουλάχιστο, δεν θα συμβιβαστείς εύκολα με τα ελάχιστα. 

Πηγές - παραπομπές 

του Χρήστου Καρανικόπουλου

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -