Κυριακή, 4 Αυγούστου 2013

Κάθε φορέας ιδεών, ιδιαίτερα ίσως των ριζοσπαστικών και ανατρεπτικών ιδεών, νιώθει συνειδητά ή ασύνειδα την ανάγκη να εντοπίσει,ορισμένες φορές ακόμα και να δημιουργήσει, συγκεκριμένα σημεία αναφοράς. Με τα σημεία αναφοράς εννοούμε εκείνα τα πρότυπα μέσα στην ιστορία τα οποία αποτελούν απτές αποδείξεις ή έστω ενδείξεις ότι οι συγκεκριμένες ιδέες είναι εφαρμόσιμες και επιτυχημένες και με τα οποία μπορεί να ταυτιστεί ο κάθε ιδεολόγος. Αυτά τα σημεία αναφοράς μπορεί να είναι ολόκληρες χρονικές περίοδοι της ιστορίας, συγκεκριμένα καθεστώτα, κόμματα, οργανώσεις, πρόσωπα ή ακόμα και μεμονωμένες ενέργειες.

Αρκετές φορές, βέβαια, αυτή η φυσιολογική προσπάθεια ταύτισης και αυτοεπιβεβαίωσης καταλήγει σε απεγνωσμένες και σπασμωδικές ενέργειες με αμφιλεγόμενα αποτελέσματα. Οδηγεί σε μία μυθοποίηση παραπλανητική, χωρίς ιστορικές βάσεις, αντικείμενο εξωραϊσμού και διαστρέβλωσης. Για το μέσο νεοφιλελεύθερο νεοέλληνα, ο Καραμανλής ο πρεσβύτερος είναι ο “εθνάρχης” που “έβαλε την Ελλάδα στην Ευρώπη”. Ομοίως, για το μέσο σοσιαλδημοκράτη, ο Α. Παπανδρέου “έδωσε ψωμί στον κοσμάκη”. Για το μέσο ψηφοφόρο του ΚΚΕ ο Στάλιν είναι μια παρεξηγημένη προσωπικότητα, ενώ το καθεστώς του Κάστρο στην Κούβα είναι ο τελευταίος εναπομείνας σοσιαλιστικός παράδεισος, μέχρι την παγκόσμια λαϊκή αντεπίθεση βεβαίως. Τέλος, σχετικά με το 3ο Ράιχ και τον Α. Χίτλερ, χρειάζεται ξεχωριστό κείμενο για να αναλυθούν τα τέρατα που γράφονται και ακούγονται από τους ανά τον κόσμο “πιστούς”.

Ο σύγχρονος ελληνικός εθνικισμός, πατώντας επιλεκτικά πάνω στην κλασσική αρχαιότητα και προσπερνώντας το Βυζάντιο, στην προσπάθειά του να βρει ιδεολογικό στήριγμα και πολιτικό σημείο αναφοράς στη νεότερη ιστορία, επέλεξε να ταυτιστεί σε μεγάλο βαθμό με το καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Εξάλλου, από την επανάσταση του Γένους και μετά, ο ελληνικός εθνικισμός εκφράστηκε κυρίως μέσα από πολεμιστές ή από λογοτέχνες, οι οποίοι μπορεί μεν να εμπνέουν με τις πράξεις και τα γραπτά τους, αλλά φαίνεται ότι κρίθηκε πως αυτό δεν ήταν αρκετό.

Έτσι λοιπόν, το καθεστώς της 4ης Αυγούστου βαφτίστηκε “εθνικό καθεστώς”, παρά το ότι, επί της ουσίας, στερούνταν λαϊκού ερείσματος και υποκινήθηκε και στηρίχθηκε άμεσα από τα ανάκτορα, συνεπώς από τον αγγλικό παράγοντα, ως μία προσπάθεια διαχείρισης της έκρυθμης κοινωνικής κατάστασης της εποχής και ανακοπής του κομμουνιστικού παράγοντα. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν έγιναν προσπάθειες για να λειτουργήσει ως πραγματικά εθνικό καθεστώς, ότι δεν ακολούθησε μία πραγματικά φιλολαϊκή πολιτική (δες εδώ, εδώ κι εδώ), έστω με την όποια αμφισβήτηση, ή ότι δεν υπήρξαν προσωπικότητες που προσπάθησαν να το διαμορφώσουν προς τη σωστή κατεύθυνση (Σίτσα Καραϊσκάκη, Δημήτριος Βεζανής κτλ). Όπως και να 'χει όμως, έστω και λόγω των ιστορικών συνθηκών, η κληρονομιά του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου είναι αμφιλεγόμενη στις τάξεις των εθνικιστών, πόσο μάλλον στον μέσο σύγχρονο Έλληνα.

Αν στη δεκαετία του '60 με σχετικά νωπές ακόμα τις μνήμες του καθεστώτος για ορισμένους, υπήρχε θεωρητικά το έδαφος για την ανάδειξη του ελληνικού φαλαγγιτισμού (έστω κι αν δεν απασχόλησαν ιδιαίτερα τη μεταπολεμική ιστορία οι γαλουχημένοι από τα ιδεώδη της 4ης Αυγούστου ΕΟΝίτες), η πορεία του ελληνικού εθνικιστικού κινήματος έκτοτε ήταν τέτοια ώστε σήμερα, στην καλύτερη περίπτωση, το μοναδικό θέμα που απασχολεί το νεοέλληνα σχετικά να είναι κάθε 28η Οκτωβρίου το αν το “όχι” ειπώθηκε από τον Ι. Μεταξά ή από τον λαό.

Επειδή, λοιπόν, το παρόν κείμενο είναι πολιτικό και όχι ιστορικό, αφήνει στην κρίση του καθενός το κατά πόσο το καθεστώς της 4ης Αυγούστου υπήρξε ένα εθνικό καθεστώς και το κατά πόσο ο Ιωάννης Μεταξάς ήταν ο πρωτεργάτης του έθνους, φασίστας, μασώνος, αγγλόδουλος ή τέλος πάντων οποιοδήποτε από τα επίθετα και τα χαρακτηριστικά που του έχουν αποδοθεί κατά καιρούς. Έτσι κι αλλιώς, κατά βάση, ο ευρύτερος εθνοκεντρικός “χώρος” δεν διακρίνεται για την ψυχραιμία του και τη δυνατότητα διεξαγωγής πολιτισμένου διαλόγου, αλλά προτιμά τους εύκολους χαρακτηρισμούς και την συνθηματολογία.

Αυτό που έχει, όμως, σημασία σήμερα είναι καταρχήν να κατανοήσουμε ότι η απεγνωσμένη προσπάθεια δημιουργίας σημείων αναφοράς στρογγυλοποιώντας, κόβοντας και ράβοντας πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις στα μέτρα μας, δεν οδηγεί πουθενά. Αντιθέτως, αποπροσανατολίζει, δίνει μία αίσθηση γραφικότητας και καταλήγουμε να κυνηγάμε την ουρά μας, προσπαθώντας να απολογηθούμε για αλλότρια, τη στιγμή που πρέπει να προχωρήσουμε προς τα εμπρός. Η ταύτιση και η στείρα προσπάθεια αναβίωσης τις περισσότερες φορές έχουν καταστροφικά αποτελέσματα. Το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη κριτικής σκέψης ώστε το παρελθόν να γίνει το εργαλείο του παρόντος για την οικοδόμηση του μέλλοντος.

Κατά δεύτερον και εξίσου σημαντικό, η ιστορία του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου αποδεικνύει σήμερα, στην εποχή της κρίσης και της γρήγορης και εύκολης εκλογικής ανόδου οποιουδήποτε αντιδραστικού και λαϊκίστικου πολιτικού σχηματισμού, ότι η κατάληψη της εξουσίας δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός από τη στιγμή που δεν υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις και συνθήκες για τη διαχείρισή της. Αυτό ισχύει διότι, ακόμη κι αν αυτή επιτευχθεί ευκαιριακά και λόγω των συνθηκών, θα είναι άμεσα εξαρτώμενη από εξωγενείς παράγοντες, εάν δεν προκύψει φυσιολογικά, από μία γενικότερη αλλαγή στον τρόπο ζωής και σκέψης του λαού.

Κάτι τέτοιο, όμως, χρειάζεται κόπο και χρόνο για να επιτευχθεί. Κάθε πραγματική επανάσταση λαμβάνει χώρα πρώτα στο μυαλό. Ως εκ τούτου, χρειάζεται δομές και πρωτίστως, κήρυξη πολιτισμικού πολέμου ενάντια στην παρακμή. Χωρίς σπορά δεν καρπίζει τίποτα. Αλλά και για να είναι γλυκός ο καρπός, χρειάζεται και ο σπόρος να είναι καλής ποιότητας.

του Χρήστου Καρανικόπουλου

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -