Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Η ύπαρξη της Τουρκίας, ως βασικότερου γεωστρατηγικού αντιπάλου της Ελλάδας, στην περιοχή της ΝΑ Μεσογείου και ως “προαιώνιου εχθρού”, αποτέλεσε την αιτία για την σε βάθος μελέτη της σύστασης του τουρκικού κράτους, σε εθνικό, φυλετικό και κοινωνικό επίπεδο, αλλά και των πολιτικών ισορροπιών στην γείτονα χώρα. Ανάμεσα στις μελέτες, που έχουν δημοσιοποιηθεί κατά καιρούς, υπάρχουν σοβαρά και εμπεριστατωμένα πονήματα, αλλά και επιπόλαιες ψευτοαναλύσεις, βασισμένες σε.... προφητείες και σε ευσεβείς πόθους. Λόγω της ιστορίας και της γεωγραφικής θέσης της Ελλάδας, θα μπορούσαμε άνετα να ισχυριστούμε ότι κάθε Έλληνας είναι και “ειδικός” σχετικά με το γίγνεσθαι στην Τουρκία, ανάλογα πάντα με την οπτική του γωνία. 

Για ορισμένους, η Τουρκία αποτελεί την οικονομικά ανεπτυγμένη υπερδύναμη της περιοχής και την εξευρωπαϊσμένη γείτονα χώρα, που θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να αποτελέσει μέχρι και στρατηγικό σύμμαχο της Ελλάδας, σε μία προσπάθεια αναπτυξιακής ανάκαμψης της οικονομίας, με κεντρικό άξονα την (συν)εκμετάλλευση των κοιτασμάτων του Αιγαίου. Για άλλους, η Τουρκία αποτελεί τον γίγαντα με τα πήλινα πόδια, λόγω της πολυφυλετικής και πολυεθνικής σύστασης του πληθυσμού της, ο οποίος έχει μείνει πνευματικά και κοινωνικά εκεί γύρω στο 1453 και αποτελεί θέμα χρόνου η διάλυσή του και η ανακατάληψη της Πόλης, από ένα ελληνικό εκστρατευτικό σώμα. Τέλος, υπάρχουν πάντα και οι ψυχραιμότερες απόψεις, οι οποίες κινούνται κάπου ανάμεσα στο δίπολο, το οποίο χαρακτηρίζει διαχρονικά την σκέψη και την συμπεριφορά των νεοελλήνων. 

Τα εκτεταμένα επεισόδια, που λαμβάνουν χώρα στην Τουρκία αυτό το χρονικό διάστημα και, λόγω έντασης, μαζικότητας συμμετοχής του λαού και διασποράς, μπορούν άνετα να χαρακτηριστούν ως λαϊκή εξέγερση, μας καλούν να ρίξουμε μία ακόμα ματιά στους άσπονδους γείτονες και να αναθεωρήσουμε ίσως ορισμένες από τις αντιλήψεις μας. 

Από ένα πάρκο σε όλη την επικράτεια 

Καταρχήν, το προφανές είναι ότι η προγραμματισμένη ισοπέδωση του πάρκου Gezi για την οικοδόμηση ενός εμπορικού κέντρου, πιστού αντιγράφου ιστορικού οθωμανικού κτιρίου, αποτέλεσε απλώς την αφορμή για όσα επακολούθησαν. Η μαζικότητα της συμμετοχής των διαδηλωτών, η αποφασιστικότητά τους για σύγκρουση και η αγριότητα της καταστολής δείχνουν πως τα αίτια είναι πολύ βαθύτερα από μια οικολογικής φύσεως διαμαρτυρία. Η αμεσότητα της κινητοποίησης τόσων χιλιάδων λαού και η διασπορά των διαδηλώσεων σε αρκετές πόλεις της Τουρκίας, αποτελούν ενδείξεις υποκίνησης, μοιάζοντας αρκετά με τα γεγονότα του Δεκέμβρη του '08 στην Ελλάδα. Το κατά πόσο η υποκίνηση της κατάστασης έχει να κάνει αποκλειστικά με τον Κεμαλικό παράγοντα, ή εμπλέκεται και εξωτερική (είτε ρωσική, είτε αμερικανοϊσραηλινή, είτε όλες μαζί) επιρροή, αυτό μένει να αποδειχτεί στο μέλλον. 

Μελετώντας την σύνθεση του πλήθους που συμμετέχει σ' αυτήν την εξέγερση, θα διαπιστώσουμε πως συμμετέχουν όλοι οι “συνήθεις ύποπτοι”, δημιουργώντας ένα πολυσύνθετο μωσαϊκό. Από την αριστερά, με την αμφίβολη επιρροή της στην τουρκική κοινωνία και σίγουρα μη συγκρίσιμο μέγεθος με την αντίστοιχη ελληνική, μέχρι τους Κούρδους, παρά την πρόσφατη συμφωνία του PKK για κατάπαυση πυρός, αλλά και τους Αλεβίτες, τους Χριστιανούς, τους Γκρίζους Λύκους και οποιαδήποτε εθνική, θρησκευτική, πολιτική ή κοινωνική ομάδα θεωρεί ότι καταπιέζεται από το νεο-οθωμανικό κράτος του Ερντογάν, όλοι βγήκαν στους δρόμους εκφράζοντας ουσιαστικά τους δικούς τους λόγους διαμαρτυρίας, με αφορμή την ισοπέδωση του πάρκου. Φυσικά, στην πρώτη γραμμή βρίσκονται οι Κεμαλιστές, οι οποίοι αποτελούν διαχρονικά το αντίπαλο δέος των ισλαμιστών, με ισχυρή επιρροή στο στράτευμα, αυτό που αποκαλείται και “βαθύ κράτος”, υπέρμαχοι του κοσμικού χαρακτήρα του τουρκικού κράτους. Εξάλλου, το “ξεκαθάρισμα” των Κεμαλικών, που πραγματοποίησε όλα αυτά τα χρόνια η κυβέρνηση Ερντογάν στο στράτευμα και στη δημόσια διοίκηση, είναι λίγο πολύ γνωστό, όπως και το γεγονός ότι οι πρόσφατες απαγορεύσεις, σχετικά με την κατανάλωση αλκοόλ και την δημόσια συμπεριφορά των ζευγαριών, αποτέλεσαν την σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για μία παραδοσιακή πολιτική δύναμη της Τουρκίας, που είδε σταδιακά να χάνει την δύναμή της, στα χρόνια της πολιτικής κυριαρχίας των ισλαμιστών. 

Σ' αυτό το σημείο, αξίζει να υπογραμμίσουμε ότι είτε αναφερόμαστε στους ισλαμιστές, είτε στους Κεμαλικούς, η πολιτική ατζέντα σχετικά με την σταθερότητα (βλέπε επιθετικότητα) της εξωτερικής πολιτικής και με την προσήλωση στα εθνικά ζητήματα δεν έχει καμία ουσιαστική διαφορά, τουλάχιστο σε ό,τι αφορά στην Ελλάδα, οπότε δεν τίθεται θέμα “προτίμησης”, πέρα από ό,τι υποδεικνύουν συγκεκριμένες χρονικές συγκυρίες. 

Οι δυτικότροποι "λευκοί Τούρκοι"

Επιστρέφοντας στα των γεγονότων, ένα σημαντικό στοιχείο, το οποίο έχει ίσως υποβαθμιστεί από τις περισσότερες εγχώριες αναφορές και αναλύσεις, είναι η ανάδειξη μιας μεγάλης πληθυσμιακά, νεανικής, κυρίως, κοινωνικής και ταξικής ομάδας ατόμων στην Τουρκία, οι οποίοι είναι δυτικότροποι, με ό,τι θετικό ή αρνητικό αυτό συνεπάγεται, βρίσκονται οικονομικά, κοινωνικά και πνευματικά (ακόμα και φυλετικά σε πολλές περιπτώσεις) σε τελείως διαφορετικό επίπεδο από τον μέσο Ασιάτη Τούρκο της Ανατολίας και έχουν ξεφύγει από τις παραδοσιακές κοινωνικές δομές της χώρας. Αυτή η νέα αστική τάξη αποτελεί ουσιαστικά κάτι το καινούριο για την γειτονική χώρα, είναι ίσως μία μετεξέλιξη των παραδοσιακών Κεμαλικών, αλλά δεν είναι ασφαλές το να ταυτίζεται μαζί τους. Αν σκεφτούμε μόνο το πόσες χιλιάδες Τούρκοι φοίτησαν σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια τις προηγούμενες δύο δεκαετίες, φέρνοντας πίσω μαζί τους, με την αποφοίτηση, όχι μόνο δυτική μόρφωση και τεχνογνωσία, αλλά και νοοτροπία, τότε ίσως μπορούμε να αντιληφθούμε έναν από τους καταλυτικούς παράγοντες διαμόρφωσης αυτής της τάξης. 

Στις παραδοσιακές εθνοφυλετικές και πολιτικές δυνάμεις, που απειλούν την συνοχή της Τουρκίας, έρχεται να προστεθεί και μία σχετικά καινούρια, η οποία τώρα αντιλαμβάνεται την επιρροή και τη δύναμή της και σίγουρα στο μεσοπρόθεσμο μέλλον πρόκειται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι της χώρας. Αν συνυπολογίσουμε το γεγονός ότι η γεωγραφική διασπορά του μεγαλύτερου κομματιού αυτής της νέας κοινωνικής οντότητας βρίσκεται στα παράλια και στο δυτικό τμήμα της Τουρκίας και πως πρόκειται φυλετικά για “λευκούς Τούρκους”, όπως αποκαλούνται οι εξισλαμισμένοι εδώ και αιώνες Έλληνες και Ευρωπαίοι, τότε αντιλαμβανόμαστε ότι υπάρχει θεωρητικά “πολύ ψωμί” στην περίπτωσή τους, ή τουλάχιστο θα υπήρχε για ένα οργανωμένο κράτος με διπλωματία και εξωτερική πολιτική. 

Μέσα σ' όλα τα παράδοξα της τουρκικής εξέγερσης, όπως είναι το γεγονός της συνύπαρξης αριστεριστών και Γκρίζων Λύκων στα οδοφράγματα ή ακόμα και το ίδιο το γεγονός της αμφισβήτησης της ισλαμιστικής κυβέρνησης, την ίδια ώρα που ο ισλαμισμός αναπτύσσεται στην Ευρώπη, μέσω της λαθρομετανάστευσης, και επικρατεί στη Μέση Ανατολή, συναντούμε την ανάδειξη και την πρώτη επίδειξη δύναμης μίας νέας κοινωνικής (και όχι μόνο) τάξης. Την κατάληξη της τουρκικής εξέγερσης είναι παρακινδυνευμένο να προσπαθήσουμε να την προβλέψουμε, καθώς όλα τα σενάρια βρίσκονται στον αέρα. Όλες οι ενδείξεις δείχνουν όμως, πως το απότοκό της θα μας απασχολήσει για πολύ καιρό μετά τη λήξη της. 

του Χρήστου Καρανικόπουλου

Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -