Η Τέχνη και η Παράδοση

“Το απτό με αρνιέται αυτή την άχρονη ώρα”… 
Βύρων Λεοντάρης 

Ενόσω αναδευόμαστε μέσα στο μεταμοντέρνο δυστοπικό παρόν, οι λέξεις αποτελούν τον λώρο που κάνει διαρκή τον ιστορικό χρόνο και γεμίζει το παρόν με το νόημα μιας αυταξίας. Οι λέξεις είναι που επιμηκύνουν την δύναμη της ομορφιάς. Οι λέξεις είναι ο υμένας που δεν αφήνει την ζωή να διακοπεί, είναι το αγκωνάρι απ’ το οποίο κρατιόμαστε καθώς πλέουμε σε αυτόν τον σκοτεινό βαλτότοπο. 

Η Τέχνη, ούτως ή άλλως, μιλάει για τα απεικάσματα. Μέσα όμως από το διαστατό δεικνύει το άχρονο. Υπερβαίνει την μορφή χωρίς να την αποδομεί ή να την εξαλείφει. 

Η Παράδοση μας θάλπει σαν την φωτεινή ανταύγεια, σαν τον σπαρταριστό απόηχο της πρώτης ομιλίας. Είναι το στίγμα της οικειότητας, η εστία στην οποία κανείς πάντοτε επιστρέφει, το νοσταλγικό αγνάντεμα του μέλλοντος. Ο ατενής αναστοχασμός. 

Η Παράδοση ανακαλύπτεται σαν μορφή, φτάνει σε μας μέσα από μορφές. Η Τέχνη περικλείει σε μορφές, πλαστουργεί επίσης μορφές. Εξ ου και η επιτελεστικότητα αμφότερων. 

Μορφή θα πει “χώρος” όπως σημαίνεται στον “χρόνο”. Έτσι, η μορφή δύναται να διαφυλάξει το μέλλον. 

Μορφή θα πει ακεραιότητα και ομορφιά. Άρα εκκολάπτει το καθολικό. Έτσι, η μορφή δύναται να διαφυλάξει το μέλλον. 

Μορφή θα πει σταθερότητα, συμμετρία, λογικότητα, ψαύση των οντολογικών συνιστωσών. 

Επομένως, Τέχνη και Παράδοση λειτουργούν σωστικά για το παρόν, ελπιδοφόρα για το μέλλον. Τέχνη και Παράδοση αποσβήνουν την φθορά, αγγέλλουν την αθανασία. 

Τέχνη και Παράδοση μοιράζονται και κοινωνούνται. Γι’ αυτό και επαληθεύονται. Αντιπαλεύουν την διάσπαση, την ρευστότητα, την σχετικότητα. Σμιλεύουν σε μια ολιστική προοπτική την συλλογικότητα. Χαρίζουν διιστορική συνοχή. Πληρότητα. 

Προδημοσίευση από το νέο βιβλίο του Άγγελου Δημητρίου
Κυριακή, 16 Ιουλίου 2017

Η Θερινή Γιορτή της Εστίας


Οι υποδεέστεροι της Ευρώπης

Το πρόβλημα των γύφτων και η προέλευσή του 

Η σημερινή καταστροφική κατάσταση που επικρατεί στην Ευρώπη με την λαθρομετανάστευση, μας κάνει να ξεχνάμε μία σημαντική αλλόφυλη ομάδα που ζει για αιώνες στην ήπειρο: Τους γύφτους ή “Ρομά”. Η Jelena Čvorović, ανθρωπολόγος στο Εθνογραφικό Ινστιτούτο της Σέρβικης Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, είναι η συγγραφέας δύο βιβλίων και πολλών επιστημονικών εργασιών για τους γύφτους της Σερβίας. Στο βιβλίο της “The Roma: A Balkan Underclass”,που εκδόθηκε από το Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών του Ούλστερ, χρησιμοποιεί την θεωρία επιλογής r/Κ για να αναλύσει το αιώνιο πρόβλημα των γύφτων στην Ευρώπη. 

Από τη Βορειοδυτική Ινδία

Οι πρόγονοι των γύφτων της Ευρώπης προέρχονται από τη βορειοδυτική Ινδία και μετακινήθηκαν στη Δύση, για άγνωστους λόγους, περίπου το 800 - 950 μ.Χ. Δεν ήταν ποτέ εθνικά ομοιογενείς αλλά αποτελούσαν, όπως αναφέρει η Δρ. Čvorović, “ένα συνονθύλευμα γενετικά απομονωμένων πληθυσμών” με μεγαλύτερη γενετική ποικιλομορφία από τους Ευρωπαίους. Η γλώσσα τους, η Ρομανί, περιλαμβάνει δανεισμένες λέξεις που δείχνουν ότι έχουν περάσει από την Περσία και την Αρμενία, ενώ τα βυζαντινά αρχεία δείχνουν ότι έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη το 1054. Από την Ελλάδα διασκορπίστηκαν σε ολόκληρη τη βαλκανική χερσόνησο και οι πρώτες αναφορές της παρουσίας τους στην κεντρική Ευρώπη χρονολογούνται από τον 14ο αιώνα. Μερικοί γύφτοι ταξίδεψαν ως τη Γαλλία, την Ισπανία, ακόμα και ως τη Βρετανία, κυρίως, όμως, συγκεντρώθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη: 

Χώρα                Απόλυτοι Αριθμοί      Ποσοστό Πληθυσμού
Βουλγαρία              750.000                           10,33
Σκόπια                    200.000                            9,59
Σλοβακία                500.000                            9,17
Ρουμανία               1.850.000                          8,32
Σερβία                    600.000                            8,18
Ουγγαρία               700.000                             7,05
(Εκτίμηση του Συμβουλίου της Ευρώπης για το 2010)

Ο συνολικός πληθυσμός των γύφτων της Ευρώπης πιστεύεται ότι είναι κάπου μεταξύ 10 και 12 εκατομμύρια, μεγαλύτερος από τους πληθυσμούς Ουγγαρίας και Σουηδίας. Είναι γνωστοί με διάφορες ονομασίες όπως Σίντι, Μανούς, Ρομά, Τσιγγάνοι και Γιτάνοι. Η ονομασία που χρησιμοποιείται πιο συχνά είναι Γύφτοι (αγγλ. Gypsy), μία παραφθορά της λέξης Αιγύπτιοι, που αντανακλά την λανθασμένη πεποίθηση ότι προέρχονται από την Αίγυπτο. Ο πολιτικά ορθός όρος είναι Ρομά και προέρχεται από το όνομα της γλώσσας τους, αν και πολλοί από αυτούς δεν μιλάνε πλέον την Ρομανί. 

Η Δρ. Čvorović περιγράφει τη συνηθισμένη κατάσταση των γύφτων στην Ευρώπη ως εξής: “Οι κοινότητες των Ρομά τείνουν να είναι διαχωρισμένες και χαρακτηρίζονται από φτώχεια, ανεργία, ελάχιστη εκπαίδευση και κακή ποιότητα στέγασης. Σε όλη την Ευρώπη, οι Ρομά αντιμετωπίζουν κοινωνικό αποκλεισμό, χαμηλότερο προσδόκιμο ζωής (δέκα με δεκαπέντε χρόνια χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο), έχουν υψηλότερο ποσοστό βρεφικής θνησιμότητας και ποσοστά ανεργίας έως και 80 τοις εκατό. Από τότε που ήρθαν στην Ευρώπη έχουν αντιμετωπιστεί με εχθρότητα και έχουν κατηγορηθεί για τα πάντα, από μικροκλοπές μέχρι απαγωγές παιδιών, κανιβαλισμό και σατανισμό”. 

Μικροί, ενδογαμικοί πληθυσμοί γύφτων ζουν για δεκαετίες στο περιθώριο των ευρωπαϊκών κοινωνιών, εργαζόμενοι ως πλανόδιοι, τεχνίτες και διασκεδαστές. Η προθυμία τους να μετακινούνται από τόπο σε τόπο “τους επιτρέπει να εκμεταλλεύονται μικρές ευκαιρίες στην οικονομία των οικοδεσποτών τους” αποδεχόμενοι συχνά “αγγαρείες που κανείς άλλος δεν δέχεται”. Όταν αυτές οι πηγές εσόδων στερεύουν, ζουν ως κλέφτες και ζητιάνοι. Στα ιστορικά αρχεία περιγράφονται ως νομάδες που μετακινούνται σε ομάδες 30-100 ατόμων, υπό την ηγεσία ενός γηραιότερου. 

Σε διάφορα χρονικά σημεία και τόπους απαγορεύτηκε στους γύφτους να εισέρχονται σε εκκλησίες, να παντρεύονται Ευρωπαίους ή να ασκούν ορισμένα επαγγέλματα. Στη Ρουμανία, μάλιστα, ήταν υποδουλωμένοι για ένα χρονικό διάστημα. 

Οι γύφτοι είναι αντιδημοφιλείς στους Ευρωπαίους μέχρι σήμερα. Πολλές πρόσφατες δημοσκοπήσεις επιβεβαιώνουν ότι είναι μακράν η πιο αντιδημοφιλής κοινωνική/φυλετική ομάδα και θεωρούνται ως σημαντική επιβάρυνση στους δημόσιους πόρους. Η αντίληψη αυτή είναι δικαιολογημένη καθώς, όπως αναφέρει η Δρ. Čvorović, “στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, κατά μέσο όρο 46,8 τοις εκατό των οικογενειών των Ρομά λαμβάνουν κοινωνική βοήθεια και 56,8 τοις εκατό λαμβάνουν πληρωμές υποστήριξης τέκνων”. Στη Βουλγαρία, το 90 τοις εκατό των γύφτων ζει με κρατικά επιδόματα. Στη Βρετανία, “η επιδέξια εκμετάλλευση του συστήματος Πρόνοιας έφερε την κατακραυγή από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, την αστυνομία και από τα φιλανθρωπικά ιδρύματα για τους αστέγους”

Οι γύφτοι, από την πλευρά τους, δεν έχουν σε υπόληψη τους γκατζέ (ένας όρος για τους μη γύφτους). Στη δική τους αντίληψη περί τελετουργικής καθαρότητας, οι γκατζέ θεωρούνται ακάθαρτοι. “Οι περισσότερες ομάδες περιορίζουν τις επαφές τους με τους ξένους σε οικονομικές συναλλαγές και στις σύντομες συναντήσεις με τους υπαλλήλους της Πρόνοιας ή το προσωπικό των νοσοκομείων”. Δεν θεωρούν το να κλέβουν ή να εξαπατούν τους γκατζέ ως ηθικά μεμπτό. Οι γύφτισες δεν επιτρέπεται να παντρεύονται γκατζέ και περιθωριοποιούνται από τους δικούς τους εάν το κάνουν. Μερικοί γύφτοι έχουν παντρευτεί Ευρωπαίες, μόνο όμως μετά την υπόσχεση της γυναίκας να υιοθετήσει τα ήθη και τα έθιμά τους. 

Οι Ευρωπαίοι έχουν κάνει πολλές προσπάθειες, από τον Διαφωτισμό και μετά, για να βελτιώσουν την κατάσταση με τους γύφτους και για την ενσωμάτωσή τους στην ευρύτερη κοινωνία. Στο δεύτερο μισό του δεκάτου όγδοου αιώνα, η Αυτοκράτειρα Μαρία Θηρεσία των Αψβούργων προσπάθησε να εξαλείψει τον νομαδικό τρόπο ζωής των γύφτων ενθαρρύνοντας την αφομοίωση. Το 1761 ξεκίνησε τη “διευθέτηση” του θέματος απαγορεύοντας στους γύφτους την άσκηση των παραδοσιακών ασχολιών τους και στέλνοντας τα παιδιά τους στο σχολείο, ακόμα και με τη βία. Η Δρ. Čvorović σημειώνει ότι κι αυτή η προσπάθεια δεν είχε καλύτερα αποτελέσματα σε σχέση με άλλες παρόμοιες προσπάθειες που έγιναν σε άλλες περιοχές από άλλους κυβερνήτες. 

Η εθνικοσοσιαλιστική Γερμανία δεν έδειχνε ανοχή απέναντι στους γύφτους και υπολογίζεται ότι εξολοθρεύτηκαν 300 έως 600 χιλιάδες. Οι κομμουνιστικές κυβερνήσεις, από την άλλη πλευρά, έδειχναν μία σχετική εύνοια. Ο σοσιαλισμός είναι ένα σύστημα που δεν ευνοεί ιδιαίτερα τους επιχειρηματίες ή τους καινοτόμους αλλά δεν είναι τόσο κακό για τους φτωχούς εργαζόμενους. Οι γύφτοι είχαν εγγυημένη απασχόληση στις κρατικές επιχειρήσεις, συνήθως σε θέσεις ανειδίκευτων, αλλά με τους ίδιους πενιχρούς μισθούς και οφέλη, όπως ο υπόλοιπος πληθυσμός. 

Ως εκ τούτου, επλήγησαν περισσότερο από τους υπόλοιπους στη μετασοβιετική εποχή: “Αποκαλέστηκαν “ορφανά της μετάβασης”, ως αποτέλεσμα της αξιοθρήνητης εμπειρίας τους από την πτώση του κομμουνισμού. Η μετάβαση ξεκίνησε σε μια εποχή που οι οικονομίες όλων των εθνών (της ανατολικής Ευρώπης) ήταν κοντά στο σημείο της κατάρρευσης και η εξαθλίωση και η ανεργία αυξήθηκαν σημαντικά. Το βιοτικό επίπεδο έπεσε για όλους και για τους Ρομά ακόμα περισσότερο. Υπέφεραν από ακατάλληλες συνθήκες στέγασης, έλλειψη εκπαίδευσης και δεξιοτήτων και η εξάρτησή τους από τα κρατικά επιδόματα και τις υπηρεσίες ήταν διαρκώς αυξανόμενη”

Ενώ υπάρχει μια τεράστια βιβλιογραφία για τους γύφτους και για τα προβλήματά τους, η οποία καταλήγει σε μία “τσιγγανομανία”, η Δρ. Čvorović σημειώνει ότι το μεγαλύτερο μέρος της χαρακτηρίζεται από την απουσία μιας γενικής θεωρίας και την έλλειψη εμπειρικής βάσης. Η ίδια, από την πλευρά της, εφαρμόζει την ιστορική θεώρηση και την θεωρία επιλογής r/Κ, όπως αυτή αναπτύχθηκε από τον E. O. Wilson και εφαρμόστηκε από τον J. Philippe Rushton

Η υψηλή γονιμότητα είναι το κεντρικό στοιχείο της αναπαραγωγικής στρατηγικής r, αλλά παρουσιάζει μειονεκτήματα: Χαμηλή επένδυση στα πολλά παιδιά που γεννιούνται, μικρότερη διάρκεια ζωής, συμπεριφορά υψηλής επικινδυνότητας, χαμηλότεροι δείκτες νοημοσύνης και βραχυπρόθεσμος σχεδιασμός. Από την άλλη πλευρά, η στρατηγική Κ, που αποτελεί χαρακτηριστικό των Ευρωπαίων, θυσιάζει τον μεγαλύτερο αριθμό απογόνων προκειμένου να επιτραπεί μεγαλύτερη επένδυση σε κάθε παιδί. Αυτό συνδέεται με μεγαλύτερους δείκτες νοημοσύνης, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και επιβράδυνση της ικανοποίησης. Η Δρ. Čvorović καταλήγει ότι οι γύφτοι και οι Ευρωπαίοι διαφέρουν συστηματικά σύμφωνα με τη στρατηγική που ακολουθούν σχετικά με τη θεωρία r/K. 

Τα συνολικά ποσοστά γονιμότητας βρίσκονται πλέον κάτω από το όριο αντικατάστασης του πληθυσμού σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Στις πρώην κομμουνιστικές χώρες, ο μέσος όρος γονιμότητας μειώθηκε σημαντικά από το 2000 και βρίσκεται στο όριο μεταξύ 1,1 με 1,4 παιδιά ανά γυναίκα - ο χαμηλότερος από οποιαδήποτε περιοχή στον κόσμο. Επίσης, στα περισσότερα ευρωπαϊκά έθνη, ο μέσος όρος ηλικίας της γυναίκας κατά τον πρώτο γάμο έχει ξεπεράσει τα 30. 

Από την άλλη πλευρά, οι τσιγγάνες παραδοσιακά παντρεύονται μεταξύ των 14 και 17. Εγκυμονούν μια εβδομάδα λιγότερο από ότι οι Ευρωπαίες και τα παιδιά είναι μικρότερα κατά τη γέννησή τους - βιολογικά χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την αναπαραγωγή υψηλής γονιμότητας τύπου r. Η Δρ. Čvorović δεν παρέχει μια συνολική εκτίμηση της τρέχουσας γονιμότητας των γύφτων αλλά δίνει αριθμούς: 3,0 παιδιά ανά γυναίκα στη Βουλγαρία, 3,03 στη Σερβία, 3,12 στην Ουγγαρία, 3,2 στην Μπρατισλάβα, 3.3 έως 3.7 για ορισμένες ομάδες στην Ρουμανία, 3,9 στην Κροατία και 4.3 στην Ανατολική Σλοβακία. Όπως καταλαβαίνουμε, οι γύφτοι και τα προβλήματα που συνδέονται μ' αυτούς θα πολλαπλασιαστούν τα επόμενα χρόνια. 

Και οι ίδιοι, όμως, υποφέρουν από τα μειονεκτήματα της στρατηγικής r. Το προσδόκιμο ζωής είναι χαμηλό, καθώς μόνο το 2,7 τοις εκατό του πληθυσμού τους είναι πάνω από 65 χρονών, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για την Ε.Ε είναι 17 τοις εκατό. Ο συνδυασμός της υψηλής γονιμότητας και του χαμηλού προσδόκιμου ζωής δίνει στους γύφτους της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης μία μέση ηλικία που φτάνει μόλις τα 20,5 έτη, “ένας αριθμός συγκρίσιμος με τις φτωχότερες αφρικανικές ή ασιατικές κοινωνίες”. Ιδιαίτερα εκπληκτικές είναι οι αναλογίες των παιδιών σε σχέση με τους ηλικιωμένους. Ανάμεσα στους Ευρωπαίους, που παρακμάζουν δημογραφικά, υπάρχουν 92,1 παιδιά κάτω των 15 ετών για κάθε 100 άτομα ηλικίας 65 και άνω, ενώ στους γύφτους η αναλογία φτάνει στα 1343. 

Οι σχετικά βραχείες ζωές των γύφτων μαστίζονται από προβλήματα υγείας. Σύμφωνα με τα έγγραφα του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών, η παιδική θνησιμότητα μεταξύ των γύφτων της Ουγγαρίας, της Τσεχίας και της Σλοβακίας είναι διπλάσια από το επίπεδο της χώρας. Στη Ρουμανία, η αναλογία είναι τριπλάσια έως και τετραπλάσια. Στη Βουλγαρία το 1989, καθώς ο κομμουνισμός κατέρρευσε, η αναλογία ήταν εξαπλάσια. 

Οι καρδιαγγειακές παθήσεις, που συχνά προκαλούνται από την παχυσαρκία, αποτελούν τη συνηθέστερη αιτία θανάτου. Οι γύφτοι επίσης έχουν αναφερθεί ότι έχουν υψηλά επίπεδα ηπατίτιδας, φυματίωσης, δερματικών παθήσεων και διαβήτη τύπου 2. Πολλοί καπνίζουν και τρώνε πολύ λίπος. Η κακή υγιεινή οδηγεί σε παρασιτικές και μεταδοτικές ασθένειες. Ο γάμος μεταξύ στενών συγγενών οδηγεί σε ένα υψηλό ποσοστό γενετικών συνδρόμων, ενώ οι μητέρες συχνά αντιστέκονται στις προσπάθειες εμβολιασμού των παιδιών τους. 

Η Δρ. Čvorović θεωρείται ειδικός στο IQ των γύφτων, έχοντας γράψει τέσσερις σχετικές εργασίες με τον καθηγητή Rushton. Αναφέρει ότι ο υψηλότερος μέσος όρος του δείκτη IQ σ' αυτούς τους πληθυσμούς είναι 85 στη Σλοβενία, άμεσα συγκρίσιμος με τους μαύρους της Αμερικής. Ενδεικτικά, σε άλλες χώρες, είναι 83 για την Σλοβακία, 70 για την Σερβία και 60 για την Ρουμανία – ειδικότερα αυτός ο μέσος όρος είναι από τους χαμηλότερους που έχουν καταγραφεί για οποιονδήποτε πληθυσμό οπουδήποτε. 

Παραδοσιακά, η εκπαίδευση των γύφτων είναι άτυπη και προφορική, αν και η Δρ. Čvorović αναφέρει ότι στην τυπική οικογένεια των Ρομά “η λεκτική επικοινωνία χαρακτηρίζεται από την απουσία αφηρημένων και λεπτών εννοιών”. Πολλοί γύφτοι είναι αναλφάβητοι, αν και αρκετά παιδιά πλέον αρχίζουν το σχολείο, παρ' όλα αυτά η παρακολούθησή τους είναι αντικανονική: “Όταν εμφανίζονται στο σχολείο, πηγαίνουν συχνά χωρίς το απαραίτητο εκπαιδευτικό υλικό, επειδή το θεωρούν άσχετο και ούτε αυτοί ούτε οι γονείς τους ξέρουν πώς να το χρησιμοποιήσουν. Κατά τη διάρκεια των μαθημάτων, όταν χάνουν το ενδιαφέρον, σηκώνονται και περπατούν ή φωνάζουν στους συμμαθητές τους. Τελικά απλώς φεύγουν από το σχολείο εντελώς”. Στα ανατολικά κομμουνιστικά κράτη, συνήθιζαν να στέλνουν τα παιδιά των γύφτων σε ειδικά σχολεία, είτε αποκλειστικά μαζί με ομόφυλούς τους είτε μαζί με παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες. 

Τα παιδιά των γύφτων λειτουργούν τέλεια στο δικό τους περιβάλλον και εκτελούν ορισμένα καθήκοντα καλύτερα και από τα παιδιά των Ευρωπαίων. Για παράδειγμα, προσανατολίζονται εύκολα σε μεγάλες πόλεις από νεαρή ηλικία. Ωστόσο, έχουν μεγάλη δυσκολία να σκεφτούν αφαιρετικά ή να αντιμετωπίσουν νέες καταστάσεις. Για τα παιδιά, αλλά και τους ενήλικες, η συνήθης συμπεριφορά όταν τα πράγματα δυσκολεύουν είναι διακόψουν την επαφή. Η αυτοαπομόνωση των γύφτων μπορεί, εν μέρει, να είναι ένας τρόπος αποφυγής των γνωστικών απαιτήσεων της ευρωπαϊκής κοινωνίας. 

Από την πτώση του κομμουνισμού, η Ευρωπαϊκή Ένωση ασκεί πιέσεις στα βαλκανικά κράτη για καλύτερη μεταχείριση των γύφτων, παρόλο που οι ίδιοι ερμηνεύουν το γεγονός αυτό ως μια προσπάθεια να τους εμποδίσουν να μεταναστεύσουν στην πιο εύπορη κεντρική Ευρώπη. Η ΕΕ έχει ζητήσει, για παράδειγμα, το κλείσιμο των σχολείων αποκλειστικά για γύφτους, παρά το ότι υπάρχουν καλοί λόγοι για να διατηρηθούν. 

Δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες με μεγάλο πληθυσμό γύφτων συμμετείχαν στο πρόγραμμα “Δεκαετία ένταξης των Ρομά”, που διήρκεσε τα έτη 2005 – 2015, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και με τη χρηματοδότηση του Open Society Institute του George Soros, της Παγκόσμιας Τράπεζας και των εθνικών κυβερνήσεων. Η Δρ. Čvorović αναφέρει ότι ακόμα κι αυτό το “πιο φιλόδοξο εγχείρημα μέχρι τώρα δεν κατάφερε να αποφέρει αποτελέσματα στις καθημερινές ζωές για τους περισσότερους Ρομά”. Αν μη τι άλλο, η ζωή τους είναι χειρότερη. 

Βρήκα τον εαυτό μου να συμπάσχει με τους γύφτους απέναντι στις άκαρπες προσπάθειες αφομοίωσής τους. Οι γραφειοκράτες της ΕΕ και του ΟΗΕ, με λίγη γνώση και λιγότερη εμπειρία για τους γύφτους και τα προβλήματά τους, εξακολουθούν να φαντάζονται ότι απέχουν μόνο ένα νέο πρόγραμμα ή μια πολιτική μακριά από την παραγωγή της πρώτης γενιάς γύφτων με διδακτορικές διατριβές. Η βασική αρχή αυτής της αυταπάτης είναι, φυσικά, η άρνηση της αποδοχής των βιολογικών διαφορών μεταξύ των ανθρώπινων πληθυσμών - αυτή η άρνηση είναι ίσως η μεγαλύτερη αιτία των κακών στη Δύση σήμερα. 

Ο εδαφικός διαχωρισμός μπορεί να μην λύσει το “πρόβλημα των Ρομά”. Οι γύφτοι δεν έχουν ιστορία πολιτικής ή ακόμη και οικονομικής ανεξαρτησίας. Όπως προαναφέρθηκε, παραδοσιακά εκμεταλλεύονταν θέσεις στο περιθώριο της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ο αναγκαστικός διαχωρισμός μπορεί να αποδειχθεί ανθρωπιστική καταστροφή. Ένας πιο ρεαλιστικός στόχος μπορεί να είναι απλώς να τους αποτρέψουμε από την εκμετάλλευση του συστήματος Πρόνοιας. 

Από την άλλη πλευρά, καθώς αυξάνεται ο πληθυσμός τους, οι Ευρωπαίοι πρέπει να σταματήσουν να τους βλέπουν φιλανθρωπικά και να αρχίσουν να τους θεωρούν επικίνδυνους δημογραφικούς ανταγωνιστές. Σίγουρα, η εμπλοκή του Σόρος και η προσπάθεια “αφομοίωσης” δεν βοηθούν την κατάσταση. Η εύρεση μιας δίκαιης πολιτικής και για τους γύφτους και για τους Ευρωπαίους δεν έχει να κάνει απλά με καλές προθέσεις. Βασική προϋπόθεση είναι η αναγνώριση των φυσικών διαφορών μεταξύ των δύο λαών. 

Μετάφραση/απόδοση, για το Ιδεάπολις, του Νίκου Καρατουλιώτη 
* η λέξη γύφτος, παρά το ότι δεν θεωρείται πολιτικά ορθή, 
χρησιμοποιείται όπου gypsy στο πρωτότυπο, για την πιστότητα της μετάφρασης
Σάββατο, 24 Ιουνίου 2017

Ο στραβός γιαλός της αριστεράς

Τις ημέρες αυτές δεν μπορεί παρά να ‘χει την τιμητική του ο Μπαλάφας του ΣΥΡΙΖΑ, με την απαράδεκτη δήλωσή του περί “στραβής” για τη δολοφονία του 11χρονου μαθητή στο Μενίδι. Επειδή η ηθική ανωτερότητα, η συγκρότηση του χαρακτήρα αλλά και οι αξίες ελέγχονται μόνο στις “στραβές” και όχι όταν τυρβάζει κανείς ανέμελος στα υπουργικά ή βουλευτικά έδρανα, του ευχόμαστε να του τύχει κι αυτού καμιά στραβή μήπως και νιώσει. 

Από ‘κει και πέρα, τα κίνητρα της δηλώσεως αυτής διαπιστώνονται εύκολα: Η ιδεοληπτική αντίληψη της εν Ελλάδι αριστεράς περί στηρίξεως – ηθικής και υλικής - όλων των κοινωνικών ομάδων που, με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο, βυσσοδομούν εναντίον των Ελλήνων. Σύμφωνα μ’ αυτή την αντίληψη, η αντιμετώπιση του προβλήματος της εξάρσεως της εγκληματικότητας θα προέλθει, βεβαίως, από την παράδοση περαιτέρω προνομίων στους θύτες – βλέπε και “ευπαθείς κοινωνικά ομάδες”. Τι πιο λογικό, άλλωστε; 

Θέμα του παρόντος, όμως, είναι άλλο και αφορμή γι’ αυτό είναι η δήλωση Μπαλάφα. Ένα πρώτο συμπέρασμα που δύναται να εξαχθεί είναι πως οι αριστεροί σύντροφοι προστατεύουν ο ένας τον άλλον. Δεν έχει σημασία τι ξεδιάντροπο και αντίθετο σε κάθε λογική είπε ή έπραξε κανείς, αυτό δεν θα καταδικασθεί ή και θα υποστηριχθεί με ζέση από άλλους συντρόφους (αναλόγως προφανώς της βλακείας που χαρακτηρίζει κάθε δήλωση ή πράξη). Με αυτές τις πρακτικές έχουν καταφέρει μία ιδιότυπη και πρακτική ασυλία για τους ίδιους και τους συντρόφους τους αφ’ ενός, αφ’ ετέρου κάθε δήλωση, όσο εξωπραγματική και αν ακούγεται, να χρειάζεται να συζητηθεί μέρες επί ημερών, χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα της παραχρήμα απορρίψεώς της. 

Το βασικό συμπέρασμα του παρόντος εξάγεται από τη συμπληρωματική δήλωση Μπαλάφα, στην οποία λίγο - πολύ υποστηρίζει την προηγουμένη δήλωσή του. Στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό, υπάρχει ένα συγκεκριμένο κομμάτι της κοινωνίας, προερχόμενο κατά κύριο λόγο από την πάσης φύσεως αριστερά, του οποίου η κοσμοθεωρία αλλά και ο τρόπος ζωής συνοψίζονται σε ό,τι πιο αποδομητικό για την κοινωνική συμβίωση, όπως την γνωρίζαμε μέχρι πρότινος, και σε ό,τι αντίθετο με την κοινή λογική. Δυστυχώς, αυτό το κομμάτι της κοινωνίας απαρτίζεται – μεταξύ άλλων - και από καθηγητές πανεπιστημίων (δηλαδή από τους διαμορφωτές της ελίτ της κάθε χώρας, τουλάχιστον στη θεωρία), οι οποίοι είτε απλά λειτουργούν επί πληρωμή είτε υποστηρίζουν οποιαδήποτε καινούργια ιδέα απλώς και μόνο γιατί είναι μοντέρνα, όπως σημείωνε ο Γ. Λε Μπον. Είμαι σίγουρος ότι γνωρίζετε πολλά παραδείγματα για καινοφανείς ιδέες και πρακτικές που οδηγούν νομοτελειακά στην πλήρη σήψη, οπότε θεωρώ αλυσιτελές να μιάνω το κείμενο με περιστατικά και παραδείγματα. 

Τα ελατήρια αυτών των ανθρώπων είναι ξεκάθαρα: Η υλική ακμή της Δύσεως είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πρώτη εικόνα που έρχεται στο μυαλό, η οποία είναι μια οικογένεια λευκών όπου ο πατέρας εργάζεται και η μητέρα ίσως εργάζεται αλλά κυρίως είναι επιφορτισμένη με την ανατροφή των παιδιών τα οποία φοιτούν σε κάποιο σχολείο. Όλη η δήθεν κοινωνική πρόοδος στοχεύει στη βίαια μεταβολή του προτύπου αυτού. Η οικογένεια, κύριος στόχος αυτών των επιθέσεων, από κύτταρο της κοινωνίας και θεματοφύλακας παραδόσεων και αξιών μετατρέπεται σταδιακά σε μια δυνατότητα επιλογής γι’ αυτούς που μπορούν ν’ ανθέξουν το οικονομικό βάρος. 

Επιστρέφοντας στα καθ’ ημάς, είναι γνωστό ότι η βάση του περίφημου ηθικού πλεονεκτήματος της αριστεράς είναι η διαστρέβλωση και παραχάραξη της ιστορίας, όπου εμφανίζονται ως ήρωες τύποι όπως ο Βελουχιώτης ή ο Ζαχαριάδης. Η διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, με τις παλινωδίες της και με τους αστέρες τύπου Μπαλάφα, Πολάκη, Φωτίου και λοιπούς, έχει ξεβρακωθεί από αυτό το δήθεν ηθικό πλεονέκτημα προ πολλού. Αν η μάχη για το “παρελθόν” έχει χαθεί, ας μην τους επιτρέψουμε να βιάσουν το μέλλον μας και να μας βυθίσουν στον στραβό γιαλό της ιδεοληψίας τους. 

του Θ. Σ.
Κυριακή, 18 Ιουνίου 2017

Οικογένεια


Τρίτη, 13 Ιουνίου 2017

Ο απαρηγόρητος μοντέρνος άνθρωπος

Σε έναν κλυδωνιζόμενο κόσμο, το ανθρώπινο πρόσωπο καλύπτεται από τον σχετικισμό στον οποίο τα πάντα είναι βυθισμένα. Τα σταθερά σημεία εκλείπουν, διαρρηγνύονται, τα κέντρα εστίασης θολώνουν και παραμορφώνονται, ο άνθρωπος βιώνει έναν υπαρξιακό μετεωρισμό. 

Σε ένα τέτοιο πολυεστιακό πλαίσιο, σε μια δαιδαλώδη συγκυρία, είναι βέβαιο ότι ο άξονας διαλύεται ή κρύβεται μέσα σε μια αχλύ αβεβαιότητας. Το κέντρο απ’ το οποίο αρχίζει η δράση και η ανάπτυξη, οι προϋποθέσεις με τις οποίες θα ορισθεί η μορφή, η δομή του μέλλοντος, η σύσταση του παρόντος, είναι δραματικά εξαχνωμένο. 

Δεν νοείται σταθερό πάτημα, γιατί το έδαφος συνεχώς μετακινείται. Ο βηματισμός γίνεται τρέκλισμα, ο τόπος αποσυντίθεται από τα στοιχεία που τον συνείχαν. Το προνόμιο του να αυτοορίζεται το άτομο και έπειτα να ορίζει κι έτσι να διαπλάθει το περιβάλλον του, έχει απολεσθεί. 

Έρχεται η διάσπαση, ο θρυμματισμός κάθε σταθερού σημείου, κάθε υπαρκτικής παρηγορίας και αρωγής. 

Πρόκειται για τη διάταξη των μεταμοντέρνων κοινωνιών. Μέσα σ’ αυτές, ο άνθρωπος αδυνατεί ακόμα και να ζητήσει το απόλυτο. Αυτό γίνεται στην καλύτερη των περιπτώσεων μια λογική κατηγορία έξω και πέρα από την ζωή ή μια απροσπέλαστη μεταφυσική αβεβαιότητα, γερά κλεισμένη σε ένα πεδίο παγερής απροσδιοριστίας. 

Τα ερεθίσματα επιπίπτουν κατακλυσμιαία, όμως οι προορισμοί διαχέονται στο αχανές μέτωπο της φθαρτικής λειτουργίας της σύγχρονης ζωής. Τα πάντα δύνανται να θεοποιηθούν και να ειδωλοποιηθούν, γι’ αυτό και η απόλυτη αξία του ανθρώπου φθείρεται και υποσκάπτεται. Ποτέ ο άνθρωπος δεν εξέπεσε σε πιο σπιθαμιαίο αξιακό επίπεδο, ποτέ δεν επένδυσε με τόση επιμονή στην κατακρήμνιση του αυτοσεβασμού του. Ο υπαρκτικός του προορισμός ορίζεται από ελαχιστοποιημένης αξίας ζητούμενα, υπερμεγεθυμένων θνησιγενών αναγκών. 

Το απόλυτο όμως είναι εκεί, βρίσκεται στην θέση του. Και το ερώτημα για αυτό, συνεχίζει να κάνει βαθιές νύξεις στις καρδιές των ανθρώπων. Αυτό το ερώτημα, η υπαρξιακή διερώτηση, είναι που βαστάει ζωντανή την ελπίδα, είναι που βεβαιώνει τη διατήρηση του πολιτισμού, που εξαγιάζει τις ανθρώπινες σχέσεις, που στρέφει τον άνθρωπο σε επιλογές οι οποίες καταξιώνουν την φύση του. 

Ο πανικός της παροδικότητας της ζωής, το άγχος για την ρευστότητα της ύπαρξης, παγιώνεται μέσα σε περιβάλλοντα όπου η σχετικότητα τυλίγει και παρασέρνει το καθετί. Μοντέρνος κόσμος σημαίνει άνθρωπος δίχως καταβολές, σημαίνει άνθρωπος αενάως και αδικαίωτα περιπλανώμενος. Η υπερεκτίμηση της “στιγμιαίας απόλαυσης” είναι μια επίφαση χαράς, ένα ξόανο ευτυχίας, αυτή η πλασματικότητα δεν αρκεί, καταλείπει κενά που αργά ή γρήγορα θα αναφανούν με δραματικές απαιτήσεις και τραύματα. 

Όταν το περιβάλλον δεν επιτρέπει το αντίκρισμα του εαυτού σε μια καθολική, ενοποιό της ύπαρξης, προοπτική, πάντα θα ζητείται κάτι περισσότερο, κάτι ουσιαστικότερο, κάτι που δυστυχώς ο μοντέρνος άνθρωπος δεν γνωρίζει κατά πού να το γυρέψει. Η δυνατότητα για μια κατόπτευση της ουσίας έχει υπονομευθεί, η περιπλάνηση του πληγωμένου ανθρώπου θα συνεχίζεται χωρίς το προνόμιο κάποιας παρηγορητικής ευεργεσίας. 

του Άγγελου Δημητρίου
Κυριακή, 11 Ιουνίου 2017

Τι είναι η Τιμή;

1. Εισαγωγή

Κάποτε, υπήρχε μια εποχή κατά την οποία η Τιμή ήταν η κινητήρια δύναμη πίσω από τη ζωή κάθε σπουδαίου, καλού και αξιοπρεπούς άνδρα. Κάθε πράξη του χεριού του, κάθε σκέψη που έβρισκε το δρόμο της από το μυαλό στο στόμα και πέρα από τα χείλη, κάθε κίνητρο για κάθε προσπάθεια που άξιζε να πραγματοποιηθεί - όλα μαζί καθοδηγούνταν από την έμφυτη αίσθηση Τιμής και στόχευαν είτε στην υποστήριξη της Τιμής, είτε στην ανάκτησή της, στην περίπτωση που απωλέσθηκε λόγω κάποιας κακοτυχίας. Η Τιμή, για χιλιετίες, έχει υπάρξει το κεντρικό σημείο στις ιστορίες που διαβάζονταν στα παιδιά, με την ελπίδα ότι κι εκείνα θα μεγάλωναν και θα ζούσαν μία αξιότιμη ζωή. Γενναίοι άνδρες και γυναίκες που θα σκότωναν τον δράκο, θα νικούσαν την μάγισσα και θα εκθρόνιζαν τον κακό βασιλιά στο όνομα της εκπλήρωσης του αισθήματος της Τιμής.

Εκτός από τις παραπομπές στα παραμύθια, η Τιμή εμπεριέχεται σε όλα τα σπουδαία γεγονότα της ιστορίας, είτε γνωστά είτε όχι. Οι άνδρες και γυναίκες της Τιμής μιλούν στην ψυχή. Μιλούν σε ό,τι είναι πραγματικό και αληθινό μέσα στον άνθρωπο. Ο λόγος είναι ότι η Τιμή, ασχέτως με το πως καθορίζεται, αντιπροσωπεύει το τίμιο, το καλό, το όμορφο και το αληθές. Ο άνθρωπος τιμά τον Θεό, τους προφήτες και τους γονείς του. Τιμά τις υποσχέσεις του, τους όρκους του, τους νόμους του και τα χρέη του. Τιμά τους αθλητές, τους διανοούμενους και τα υψηλά επιτεύγματα χιλιάδων άλλων ανθρώπων μέσα στην κοινωνία.

Τί είναι, λοιπόν, η Τιμή; Αυτό που ακολουθεί παρακάτω είναι μια ματιά στις διάφορες έννοιες της Τιμής κατά τη διάρκεια των αιώνων και στο τι σημαίνει η Τιμή, στην παρούσα κατάσταση, για την ανθρωπότητα.

2. Ο Μεγαλόψυχος του Αριστοτέλη

Αν και όχι υπεράνω ακαδημαϊκής κριτικής, η έννοια του “Μεγαλόψυχου”, όπως αναφέρεται από τον Αριστοτέλη στα Ηθικά Νικομάχεια, αποτελεί σίγουρα μία πρώιμη ερμηνεία για το ποιόν του ανθρώπου της Τιμής. Αρκετοί επέκριναν την σύλληψη του Αριστοτέλη, πράγμα το οποίο αφήνει πρόσφορο έδαφος για περαιτέρω έρευνα επί του θέματος για το τι καθιστά έναν άνδρα αξιότιμο.

Στο 4ο βιβλίο των Ηθικών Νικομαχείων, ο φιλόσοφος δίνει μία πολύ απλή ερμηνεία για το περιεχόμενο και τη συμπεριφορά του μεγαλόψυχου ανθρώπου. Ορισμένα από τα χαρακτηριστικά φαίνονται αξιότιμα, ενώ κάποια άλλα φαίνονται να έρχονται σε σύγκρουση με τις δημοφιλείς συμπεριφορές και ιδέες της σύγχρονης εποχής, η οποία συγκαταλέγεται στις πιο μεταβατικές περιόδους της ιστορίας. Για παράδειγμα, ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι ο μεγαλόψυχος δεν εκθέτει τον εαυτό του σε κίνδυνο για ασήμαντους λόγους και του αρέσει να ευεργετεί, αποφεύγοντας ταυτόχρονα να τον ευεργετούν. Αυτά τα χαρακτηριστικά σίγουρα φάινονται αξιότιμα. Ο μεγαλόψυχος άνθρωπος, επίσης, πορεύεται στη ζωή του με βάση τις δικές του επιλογές, καθώς το να υποτάσσεται στη θέληση των άλλων θα τον καθιστούσε παρόμοιο με σκλάβο.

Ο Αριστοτέλης σχηματίζει μία περίπλοκη εικόνα, τουλάχιστον σύμφωνα με τη σύγχρονη αντίληψη της έννοιας της Τιμής. Παρουσιάζει την εικόνα μίας μορφής που είναι εύκολα συγκρίσιμη με έναν σύγχρονο αριστοκράτη. Ερχόμενος από διαφορετική εποχή, παρουσιάζει συμπεράσματα που είναι προϊόντα του καιρού του. Μπορεί, λοιπόν, κάποιος να υποθέσει ότι η έννοια της Τιμής είναι σχετική; Πιστεύω ότι αυτό θα ήταν ένα εσφαλμένο και επικίνδυνο συμπέρασμα.

3. Ιπποτισμός και Ευγενής Υποχρέωση (Noblesse Oblige)

“Ο ιπποτισμός είναι νεκρός”, ισχυρίζονται πολλοί σήμερα και ίσως να έχουν δίκιο. Ο ιπποτικός κώδικας ήταν ένας κώδικας συμπεριφοράς των ιπποτών του Μεσαίωνα. Για να συμμορφωθεί μ' αυτόν τον κώδικα, παρ' όλο που διάφερε από ομάδα σε ομάδα, ο ιππότης θα έπρεπε να προστετεύει τους φτωχούς, τους αδύναμους και τους ανυπεράσπιστους, να υπηρετεί το καλό, να αναζητά τη δικαιοσύνη και γενικά να είναι άψογος στη συμπεριφορά του. Από αυτά τα γνωρίσματα προέρχεται η πιο εύκολα αναγνωρισμένη αίσθηση της Τιμής.

Ίσως η πιο κοντινή, συγγενής και αξιόπιστη έννοια της Τιμής να έρχεται από το προπύργιο της επιθυμίας για Τιμή, που είναι η Γαλλία. Από τη γη της γκιλοτίνας και της σαμπάνιας προέρχεται η ιδέα που είναι γνωστή στη γαλλική γλώσσα ως “Ευγενής Υποχρέωση” (Noblesse Oblige). Δηλαδή, η πεποίθηση ότι μαζί με τον πλούτο, τη δύναμη και το γόητρο έρχονται και οι κοινωνικές ευθύνες: Είναι ηθική υποχρέωση το να ενεργείς με Τιμή, καλοσύνη και γενναιοδωρία. Στο σύγχρονό μας πολιτισμό, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι τέτοιες ιδέες είναι “εκτός μόδας”. Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι ένας ανησυχητικός κυνισμός έχει εισβάλλει στη σύγχρονη συντηρητική ψυχή, κατά τον οποίο το άτομο πιστεύει, είτε από επιλογή είτε από εξαναγκασμό, ότι οι άνθρωποι που είναι λιγότερο εύποροι είναι αποκλειστικά λόγω των δικών τους κακών επιλογών και έτσι είναι ανάξιοι της βοήθειας όσων ανήκουν στις υψηλότερες και πιο προνομιούχες θέσεις. Σ' αυτό, όμως, θα επανέλθουμε αργότερα.

4. Ο πολιτισμός της Τιμής εναντίον του πολιτισμού του Νόμου

Σε μια κοινωνία όπως η δική μας, στην οποία η αστική ευθύνη οριοθετείται από τον Νόμο, είναι σύνηθες να χάνει η έννοια της Τιμής τη σημασία της υπό τη σκιά του πανίσχυρου Νόμου. Αν ένας άνθρωπος βαδίζει σύμφωνα με τη νομοθεσία, τότε δεν έχει καμία ανάγκη για Τιμή ή Ηθική, αφού ο Νόμος καθορίζει τι είναι σωστό και τι λάθος. Το να αποφασίζεις, όμως, το σωστό και το λάθος με αυτόν τον τρόπο είναι φυγοπονία και τίποτα περισσότερο.

Ο, εξόριστος από τη Σοβιετική Ένωση, τιτάνας της συντηρητικής διανόησης, Aleksandr Solzhenitsyn, αναφέρθηκε στο παραπάνω ζήτημα στην ομιλία του στους απόφοιτους του Πανεπιστημίου του Harvard το 1978:

“Η Δυτική κοινωνία έχει διαμορφώσει την οργάνωσή της σε πλήρη ταύτιση με το γράμμα του νόμου... Κάθε διαμάχη λύνεται σύμφωνα με το γράμμα του νόμου και αυτή θεωρείται η κυρίαρχη λύση. Αν κάποιος είναι σωστός από νομικής πλευράς, τίποτα άλλο δεν απαιτείται. Κανένας δεν αναφέρει ότι, παρ' όλα αυτά, κάποιος μπορεί να μην έχει απόλυτο δίκιο, παροτρύνοντας σε αυτοσυγκράτηση, σε παραίτηση από τα νόμιμα δικαιώματα, σε θυσία και ανιδιοτελές ρίσκο. Κάτι τέτοιο θα ακουγόταν απλά παράλογο... Όλοι λειτουργούν στα ακραία όρια αυτού του νομικού πλαισίου.”

Ο Solzhenitsyn, παρ' όλο που δεν είναι θιασώτης ούτε της ανομίας ούτε του ολοκληρωτισμού, αναγνωρίζει ότι η υπερβολική εξάρτηση από την εξουσία του νόμου μπορεί να σκοτώσει την ψυχή και όσο μεγαλύτερη είναι η εξάρτηση, τόσο γρηγορότερος ο θάνατος. Δηλώνει και πάλι:

“Μια κοινωνία με μοναδικό κριτήριο αυτό του Νόμου, δεν αξίζει στον άνθρωπο. Η κοινωνία που είναι βασισμένη αποκλειστικά στο γράμμα του Νόμου ποτέ δεν φτάνει σε υψηλότερο επίπεδο και δεν μπορεί να επωφεληθεί από τις υψηλότερες ανθρώπινες δυνατότητες. Το γράμμα του Νόμου είναι υπερβολικά ψυχρό και τυπικό για να έχει ωφέλιμη επιρροή στην κοινωνία. Κάθε φορά που ο ιστός της ζωής διαμορφώνεται μόνο από νομικές σχέσεις, κυριαρχεί μια ατμόσφαιρα ηθικής μετριότητας που παραλύει στις ευγενέστερες παρορμήσεις του ανθρώπου. Έτσι, λοιπόν, θα είναι αδύνατο να αντισταθούμε στις δοκιμασίες αυτού του επικίνδυνου αιώνα μόνο με την υποστήριξη των νομικών δομών”.

Ο Solzhenitsyn αναφέρεται στον άνθρωπο που δεν ζει σύμφωνα με τις δυνατότητές του, αφού επιλέγει να περιορίζει τον εαυτό του έτσι ώστε να μην χρειάζεται να ανησυχεί για την ανάληψη των ευθυνών του, για την λήψη αποφάσεων με συνέπειες. Με την εξουσία του Νόμου ως καθοδηγητικό φως, το μυαλό του ανθρώπου είναι προγραμματισμένο πριν ακόμα βρεθεί σε μια κατάσταση που απαιτεί από αυτόν να ενεργήσει. Όλα είναι τόσο ξεκάθαρα και τόσο οριοθετημένα.

6. Τι είναι, λοιπόν, η Τιμή;

Τελικά, τι είναι η Τιμή; Πρέπει να αναφερθούμε πάλι στην ομιλία του Harvard από τον Solzhenitsyn για το συμπέρασμα. Συνοψίζοντας τις σκέψεις του για τη Δυτική εξάρτηση από τη δύναμη του Νόμου στον έλεγχο της ανθρώπινης δραστηριότητας, τοποθετείται:

“Η υπεράσπιση των ατομικών δικαιωμάτων έχει φτάσει σε τέτοιο ακραίο σημείο, ώστε να κάνει ολόκληρη την κοινωνία ευάλωτη απέναντι σε συγκεκριμένα άτομα. Έχει φτάσει η στιγμή για τη Δύση να υπερασπιστεί όχι τόσο τα ανθρώπινα δικαιώματα αλλά τις ανθρώπινες υποχρεώσεις”.

Η υπεράσπιση των “ανθρωπίνων υποχρεώσεων”. Αυτό είναι το δύσκολο! Στην τελική, σε μια ελεύθερη κοινωνία, ποιος έχει τη δικαιοδοσία να μιλάει για τις υποχρεώσεις των γειτόνων του; Ο άνθρωπος θα πρέπει να είναι ελεύθερος να κάνει ό,τι επιλέγει, όσο δεν βλάπτει τους υπόλοιπους, όπως υποστηρίζει η σύγχρονη φιλοσοφία. Έτσι, όμως, δεν προκαλείται βλάβη στους υπόλοιπους; Με άλλα λόγια, όταν επιλέγει κανείς να ενεργεί όπως επιθυμεί δεν βλάπτονται οι υπόλοιποι; Κάθε επιλογή στη ζωή ενός ανθρώπου, αναπόφευκτα θα δημιουργήσει επιπτώσεις. Ο άνθρωπος δεν είναι νησί κι αν έχει αποδειχθεί κάτι στο διάβα της ιστορίας είναι ότι ο εγωισμός – γνωστός στη σύγχρονη ακαδημαϊκή κοινότητα και στο σύγχρονο συντηρητικό λεξικό με τον πιο σαφή όρο “ιδιοτέλεια” - αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό παράγοντα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Το να ενεργεί κανείς έντιμα συνήθως συμπεριλαμβάνει κάποιες θυσίες. Εάν, όμως, μία έντιμη πράξη αποτελεί επιλογή μόνο όταν αυτός που την πραγματοποιεί επωφελείται από αυτήν, τότε, τελικά, πόσο έντιμη είναι;

Ο έντιμος άνθρωπος θα πρέπει να υπερασπίζεται τις ανθρώπινες υποχρεώσεις και σε μια κοινωνία η οποία εστιάζει πολύ περισσότερο στο άτομο και στην ύλη απ΄ότι στο πνεύμα και στο καλό, η έντιμη επιλογή συχνά απαιτεί μια αποστασιοποίηση από τις σύγχρονες ιδέες. Επιστρέφοντας στη συντηρητική αντίληψη ότι αυτοί που βρίσκονται σε χαμηλότερη οικονομική τάξη έχουν να κατηγορήσουν μόνο τις κακές επιλογές τους, οι άνθρωποι της Τιμής απαντούν “ποια είναι η διαφορά”; Η Τιμή δεν καθορίζει ποιος είναι άξιος αξιοπρεπούς συμπεριφοράς. Η Τιμή αντιλαμβάνεται μια ανθρώπινη υποχρέωση που μένει ανεκπλήρωτη και ενεργά. Την κριτική την αφήνει για τους υποδεέστερους.

Το να πράττεις με Τιμή σημαίνει ότι παραδίδεις το σύνολο της ύπαρξής σου στην πεποίθηση ότι υπάρχει μία καθολική αίσθηση του σωστού και του λάθους στην ανθρώπινη ζωή και αλληλεπίδραση. Μερικοί την αποκαλούν φυσικό νόμο, άλλοι αντικειμενική αλήθεια. Ανεξαρτήτως της ονομασίας, παραμένει το ίδιο: Ο αναλλοίωτος νόμος υπό του οποίου καθορίζεται, όχι μόνο το πως όλοι οι άνθρωποι διαμορφώνουν τις σχέσεις τους με τους υπόλοιπους, αλλά και το πως όλοι οι άνθρωποι αποκτούν μια λογική προσδοκία αντιμετώπισης από τους άλλους. Η αναζήτηση της έντιμης ζωής δεν είναι τίποτα άλλο από εκείνη την έμφυτη παρόρμηση που αισθάνονται όλοι οι άνδρες και γυναίκες όταν τους παρουσιάζεται μία επιλογή ανάμεσα στο γνήσιο καλό και το κακό.

Καθώς ο κοινωνικός καρκίνος του ηθικού σχετικισμού συνεχίζει να εξαπλώνεται σε όλη τη σύγχρονη κοινωνία, η συλλογική μας αίσθηση Τιμής εξακολουθεί να μειώνεται. Πώς μπορεί κανείς να ενεργήσει με Τιμή αν η πολύ βασική κατανόηση του σωστού και του λάθους αντικατασταθεί από μια ψευδο-φιλοσοφία που δηλώνει ότι το σωστό και το λάθος είναι μόνο κοινωνικά κατασκευάσματα, κειμήλια μιας περασμένης εποχής; Αν κάποιος ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει αντικειμενικά σωστό ή λάθος – ένας ειρωνικός ισχυρισμός δεδομένου ότι αυτή είναι μία αντικειμενική δήλωση - και εάν ζει μια ζωή που αντικατοπτρίζει αυτή την αδιαφορία απέναντι στην αντικειμενική καλοσύνη και στο κακό, τότε δεν έχει καμία βάση πάνω στην οποία θα χτίσει έναν καλύτερο κόσμο και επομένως δεν υπάρχει κανένας λόγος να παραπονιέται όταν ο κόσμος θα συνεχίζει να καταρρέει γύρω του.

Αν η Τιμή έχει κάποια αξία, τότε οι προσταγές της είναι τέτοιες ώστε παραμένουν αναλλοίωτες στο πέρασμα των γενεών. Αυτό που θεωρείται έντιμο σήμερα θα εθεωρείτο επίσης έντιμο στην εποχή των ιπποτών και των βασιλέων, αλλιώς δεν είναι έντιμο ούτε σήμερα, ούτε τότε, ούτε υπήρξε ποτέ.

7. Απαισιόδοξο τέλος;

Θα πρέπει να είμαστε ευγνώμονες για το ότι ο σχετικισμός είναι μόνο μια σκιά και δεν είναι ένα αντικείμενο ικανό να παράξει σκιά. Πρέπει να είμαστε ευτυχισμένοι για το γεγονός ότι, αν και ζούμε σε εποχή παρακμής, η Τιμή δεν είναι ούτε θα είναι ποτέ νεκρή όσο υπάρχουν αυτοί που επιθυμούν να ζήσουν έντιμη ζωή. Τέλος, πρέπει να θυμόμαστε ότι για να είμαστε έντιμοι, για να ζούμε σύμφωνα με τον αντικειμενικό κώδικα του σωστού και του λάθους, δεν θα υπάρχει ποτέ ένα εύκολο μονοπάτι να ακολουθήσουμε, αλλά είναι “στενὴ ἡ πύλη, καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν” (Κατά Ματθαίον, 7:14).

μετάφραση/απόδοση, για το Ιδεάπολις, του Β. Π.

Προτεινόμενος σύνδεσμος: 
Ο θάνατος της Τιμής
Τετάρτη, 7 Ιουνίου 2017

Για την εκδήλωση “Ρούπελ 1941, η αναβίωση”

Είχα διαβάσει αρκετά για τα οχυρά της γραμμής Μεταξά. Το Ρούπελ, το Ιστίμπεη, τους Παλιουρώνες. Για τη σημασία τους στην άμυνα της χώρας. Για το ότι στην κατασκευή τους χρησιμοποιήθηκαν εργάτες από τα νησιά κυρίως, σε μία προσπάθεια να προφυλαχτούν τα στρατιωτικά μυστικά από Βούλγαρους κατασκόπους. Ήξερα πως ήταν ένα από τα μεγαλύτερα κατασκευαστικά έργα της σύγχρονης Ελλάδας και φυσικά γνώριζα για τους λυσσώδεις αγώνες του ’41. Παρά το ενδιαφέρον μου, όμως, δεν μου είχε δοθεί η ευκαιρία να τα επισκεφτώ. 

Στα μέσα Μαΐου (13&14) και για δεύτερη συνεχή χρονιά, πραγματοποιήθηκε στο Ρούπελ – με πρωτοβουλία της τοπικής δημοτικής αρχής - ένα διήμερο εκδηλώσεων σχετικών με την ιστορία και τον αγώνα στα οχυρά. Κορυφαίο γεγονός, το πρωί της Κυριακής 14 Μαΐου, ήταν η αναπαράσταση της επίθεσης των Γερμανών στο Ρούπελ, της μάχης και όσων ακολούθησαν αυτής. Μία εκδήλωση στα πρότυπα των μεγάλων αναπαραστάσεων που γίνονται διεθνώς (μάχη του Βατερλώ, Αμερικανικός εμφύλιος κ.α.) με εθελοντές ντυμένους με στολές εποχής και με τον αντίστοιχο οπλισμό. Επιπροσθέτως, πραγματοποιήθηκαν αρκετές παράλληλες δράσεις, όπως αεροπορικές επιδείξεις, έκθεση μοντελισμού, φωτογραφικές και κινηματογραφικές εκθέσεις της εποχής, έκθεση στολών και οπλισμού του Β’ΠΠ, καθώς και ξενάγηση στις στοές του συγκροτήματος του οχυρού Ρούπελ. 

Δεν υπήρχε λοιπόν καλύτερη ευκαιρία για την πρώτη επίσκεψη στο Μπέλες. Κυριακή πρωί και το αμάξι με την φιλίστορη παρέα φτάνει στην περιοχή όπου επικρατεί το αδιαχώρητο από αυτοκίνητα και κόσμο, πρώτη ένδειξη για τη θετική ανταπόκριση σ’ αυτή την πρωτοβουλία. Αφήνουμε το όχημα δίπλα από την προτομή του Μεταξά - τουλάχιστον εδώ υπάρχει μια τέτοια χωρίς να προκαλεί “αντιδράσεις” – και αναμένουμε τα λεωφορεία που υπάρχουν για τη μεταφορά του κοινού ψηλά στο βουνό, σε μια απόσταση λίγων χιλιομέτρων ανηφορικού δρόμου. Φτάνουμε ακριβώς στην ώρα που τελειώνουν οι ανιαροί χαιρετισμοί των “επισήμων”. Προλαβαίνουμε, ωστόσο, να ακούσουμε τα λόγια του τελευταίου ομιλητή. Είναι ένας ηλικιωμένος άντρας. Μιλάει για τον πατέρα του που βρισκόταν στα οχυρά τις ημέρες της επίθεσης. Τα λόγια του γεμάτα πάθος και περηφάνια. Είναι ο γιος του Δημήτρη Ίτσιου, του έφεδρου λοχία, επικεφαλής πέντε στρατιωτών στο πολυβολείο Π8, που εκτελέστηκε από τον επικεφαλής των γερμανικών δυνάμεων μετά την παράδοση και αφού πρώτα είχε προκαλέσει μεγάλη φθορά στο αντίπαλο στράτευμα (περίπου 230 νεκροί). Συγκίνηση από τις πρώτες στιγμές… 

Δεν περνάει πολλή ώρα και οι χιλιάδες θεατές, που περιμένουν υπομονετικά κάτω από τον καυτό ήλιο, ακούνε τις πρώτες εκρήξεις. Οι “Γερμανοί”, με πιστά αντίγραφα στολών και οπλισμού εποχής, επιτίθενται. Καπνοί καλύπτουν την απέναντι από εμάς πλαγιά, τον στίβο μάχης, καθώς τα οχυρά απαντούν με πυρά. Ελαφριά αεροπλάνα πετούν χαμηλά από πάνω μας, εν είδει Στούκας, βομβαρδίζοντας τους υπερασπιστές. Γερμανικά οχήματα βάλλουν από κάθε γωνία, η πλαγιά γεμίζει με νεκρούς στρατιώτες, ενώ άλλοι προσπαθούν να μεταφέρουν τους τραυματισμένους συντρόφους τους. Οι ήχοι από τις εκρήξεις, οι καπνοί, οι στολές των στρατιωτών, τα αεροπλάνα, κάνουν το όλο σκηνικό αρκετά αληθοφανές. Η μάχη διαρκεί για ώρα, καθώς από τα μεγάφωνα μαθαίνουμε ιστορικά στοιχεία για την επίθεση. Μοιραία φτάνει η στιγμή της παράδοσης. Οι Έλληνες στρατιώτες εξέρχονται των οχυρών και περνούν μπροστά από το γερμανικό άγημα που παρουσιάζει τα όπλα. Η μάχη πλέον έχει τελειώσει. Ακολουθεί αεροπορική επίδειξη, με το μικρό αεροπλάνο να πραγματοποιεί φαντασμαγορικούς ελιγμούς πάνω από τον Στρυμόνα. 

Ο κόσμος έχει αρχίσει να αποχωρεί, φανερά ικανοποιημένος. Κατά γενική ομολογία η αναπαράσταση ήταν επιτυχημένη. Ακολουθεί βόλτα στο μουσείο των οχυρών και επιστροφή με τα λεωφορεία στον χώρο στάθμευσης. Ρούπελ 2017 λοιπόν. Ευκαιρία να ξαναπάρουν ζωή οι στοιχειωμένες στοές. Και η καλύτερη ευκαιρία για εκπαιδευτικό τουρισμό. Ανανέωση του ραντεβού για τον Μάιο του 2018, σε μια εκδήλωση που αξίζει τη στήριξή μας. 

“Πέρασαν χρόνια από τότε. Ολόκληρη ζωή. Τα παιδιά, που γεννήθηκαν τότε, τον Απρίλη του Σαρανταένα, κρατούν από το χέρι άλλα παιδιά. Αλλά οι Φρουροί στέκουν πάντα εκεί. Νέοι, ωραίοι και άφθαρτοι. Με τη ρομφαία στο χέρι μέσα στο πρωινό της άνοιξης”. Ν. Μέρτζος, “Ελληνικός βορράς”,1981 

ΣΔΜ 

Ίων Δραγούμης: Ο ασυμβίβαστος

Προφανώς και στην περίπτωση του Δραγούμη ισχύει το γνωστό “κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί”. Η κοινωνική του προέλευση και οι κοινωνικές επαφές που του εξασφάλιζε το οικογενειακό του περιβάλλον είχαν ως αποτέλεσμα ο Δραγούμης, ήδη από αρκετά νεαρή ηλικία, να έρθει σε επαφή με τις φιλοσοφικές και πολιτικές ιδέες και αναζητήσεις που κυριαρχούσαν στην Ευρώπη του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Ο ίδιος στο ημερολόγιό του έκανε λόγο για δύο περιόδους στην ιδεολογική του πορεία. Η πρώτη, που και ο ίδιος αποκαλεί “εθνικιστική”, επηρεάζεται ιδεολογικά από τον Νίτσε και τον Μπαρές, ενώ πολιτικά η προσοχή του είναι στραμμένη, σχεδόν αποκλειστικά, στον λεγόμενο Μακεδονικό Αγώνα. Μετά το 1914, κατά την περίοδο που ο ίδιος αποκαλεί “σοσιαλιστική και ουμανιστική”, τα ιδεολογικά του ερείσματα προέρχονται από τον Ρουσώ, τον Τολστόι, ακόμα και τον Κροπότκιν. Είναι η περίοδος που την υλοποίηση της Μεγάλης Ιδέας έρχεται να επικαλύψει, στο ιδεολογικό οπλοστάσιο του Δραγούμη, το αίτημα για κοινωνικές αλλαγές. Δίπλα στα παραδοσιακά πολιτικά συστήματα και τις αντίστοιχες πολιτικές θεωρίες, δύο πολιτικά ρεύματα έρχονται δυναμικά στο προσκήνιο την εποχή εκείνη. Η μαρξιστική ιδεολογία, γνωστή και αρκετά διαδεδομένη ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, αποκτά νέα δυναμική, προκαλώντας εκτεταμένες και έντονες αντιπαραθέσεις, μετά και την Ρωσική Επανάσταση του 1917. Ο Δραγούμης, παραμένοντας πάντα πιστός στα εθνικιστικά του οράματα, απέρριπτε πολλά από τα σοσιαλιστικά προτάγματα, αλλά όχι όλα. Αν και δεν είχε εντρυφήσει ιδιαίτερα στο έργο του Μαρξ, ήταν αρκετά ενημερωμένος για τις απόψεις των μαρξιστών, τόσο ώστε να μη διστάζει να έρθει σε δημόσια αντιπαράθεση με μερικούς από τους πιο γνωστούς Έλληνες σοσιαλιστές διανοούμενους της εποχής. 
[…] 
Πολύ μεγαλύτερο ήταν το ενδιαφέρον του Δραγούμη για την άλλη ιδεολογία που είχε αρχίσει ήδη να αποκτά ολοένα και περισσότερους οπαδούς. Βέβαια, πριν από την άνοιξη του 1919, όταν ο Μπενίτο Μουσολίνι ονόμασε το κόμμα που είχε ιδρύσει “φασιστικό”, ο όρος φασισμός δεν υπήρχε καν στο πολιτικό λεξιλόγιο. Ωστόσο, ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα ή και ακόμα παλαιότερα σε ορισμένες περιπτώσεις, αρκετοί είχαν διατυπώσει απόψεις που δεν διέφεραν ουσιαστικά από εκείνες του Μουσολίνι. 

Γιάννης Α. Μάζης, Ίων Δραγούμης: Ο ασυμβίβαστος, εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα, 2016, απόσπασμα από τις σελίδες 255-257
Τρίτη, 16 Μαΐου 2017

Το φαινόμενο Survivor

Είναι πλέον ευρέως κατανοητό και αποδεκτό, τουλάχιστον για τους αναγνώστες αυτού του ιστολογίου, ότι η τηλεόραση αποτελεί ένα δυναμικό μέσο διαμόρφωσης συνειδήσεων, απόψεων και τρόπου ζωής. Ως εκ τούτου, έχει κάποια αξία η ανάλυση του προϊόντος της, ιδιαίτερα όταν αυτό θεωρείται επιτυχημένο, βάση τηλεθέασης και εμπορικότητας, δημιουργώντας ένα κύμα κοινωνικού υστερικού ενθουσιασμού. 

Ο λόγος γίνεται για το Survivor. Πρόκειται για μία παραγωγή, προερχόμενη από την Αμερική, όπου οι διαγωνιζόμενοι χωρίζονται σε δύο ομάδες και προσπαθούν να επιβιώσουν σε μία εξωτική τοποθεσία, στην προκειμένη περίπτωση σε δύο παραλίες του Άγιου Δομίνικου. Εκεί, εκτός από την οργάνωση της διαβίωσής τους, έχουν να περάσουν διάφορες δοκιμασίες προκειμένου να κερδίσουν κάποια έπαθλα, είτε υλικά αγαθά είτε “ασυλία”, ώστε να παραμείνουν στο παιχνίδι. Κάθε εβδομάδα, η χαμένη στα αγωνίσματα ομάδα εκλέγει τρεις υποψήφιους για αποχώρηση και στη συνέχεια το τηλεοπτικό κοινό ψηφίζει (με χρηματικό αντίτιμο φυσικά) ποιος θέλει να παραμείνει στο παιχνίδι. Ο παίκτης με τις λιγότερους ψήφους αποχωρεί και στη συνέχεια ξεκινάει έναν μαραθώνιο εμφανίσεων στα τηλεοπτικά πλατό πρωινών κυρίως εκπομπών. Στη φετινή έκδοση του τηλεπαιχνιδιού, η μία ομάδα αποτελείται από υποτιθέμενους διάσημους – δηλαδή, στην πραγματικότητα, από υποπροϊόντα της βιομηχανίας του θεάματος – ενώ, η έτερη ομάδα αποτελείται από τυχαίους πολίτες και έχει την ονομασία “Μαχητές”. 

Με μία πρώτη ματιά το εν λόγω τηλεοπτικό παιχνίδι φαίνεται ενδιαφέρον και σίγουρα πολύ διαφορετικό από τα υπόλοιπα τηλεοπτικά προγράμματα. Θεωρητικά, έχει να κάνει με την επιβίωση σε ένα άγνωστο και αφιλόξενο περιβάλλον. Με την προσπάθεια του ανθρώπου να δαμάσει τη φύση αλλά και να επικρατήσει του άλλου. Με την ομαδοποίηση, τη συνεργασία, το ξεπέρασμα των αντιξοοτήτων, τον ανταγωνισμό, τη διαμόρφωση ιεραρχίας. Κάπου εδώ βλέπουμε πως όταν έχουμε να κάνουμε με την ανάγκη της επιβίωσης, έστω κι αν αυτή είναι τεχνητή, τα χαρακτηριστικά και οι ποιότητες της κοινωνίας της ανεκτικότητας και του πολιτικά ορθού πάνε περίπατο και επικρατούν άλλου είδους ένστικτα και αντανακλαστικά. 

Επιπλέον, οι διαγωνιζόμενοι είναι άνθρωποι μεγαλωμένοι σε αστικό περιβάλλον, όπως ακριβώς και οι τηλεθεατές, πράγμα που συμβάλει στην ταύτιση του τηλεθεατή με τον παίκτη. Εκτός αυτού, τα πλάνα του μαγευτικού εξωτικού τοπίου, που προέβαλε διαρκώς το κανάλι που φιλοξενεί την εκπομπή, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο να κινήσουν την περιέργεια και το ενδιαφέρον. Με λίγα λόγια, η “συνταγή” για να συντονιστεί το τηλεοπτικό κοινό με το σόου στην πρεμιέρα ήταν πολύ καλή και οι προσδοκίες μεγάλες. Ποια είναι όμως η πραγματικότητα; 

Από τα πρώτα κιόλας επεισόδια γίνεται αντιληπτό πως υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ του προϊόντος και της διαφήμισης. Ενώ θα περίμενε κανείς να δει τους συμμετέχοντες να πασχίζουν για την επιβίωσή τους και να προβαίνουν σε πατέντες και αυτοσχέδιες κατασκευές, ως άλλοι Ροβινσώνες, για να οργανώσουν καλύτερα τη διαβίωσή τους, το κοινό βλέπει δύο ομάδες να βρίσκονται σε πλήρη αδράνεια και οι δραστηριότητες να περιορίζονται στο κόψιμο ξύλων και στην ετοιμασία φαγητού από τις λιγοστές προμήθειες που τους προσφέρει η παραγωγή. Αντί να εξερευνήσουν το πυκνό και μυστηριώδες τροπικό δάσος που τους περιβάλλει, προκειμένου να βρουν πόρους ή έστω κάτι χρήσιμο, οι πρωταγωνιστές προτιμούν να μένουν καθηλωμένοι στην παραλία, να αράζουν, να κάνουν ηλιοθεραπεία με τις ώρες και να τροφοδοτούν τις πολύωρες κουτσομπολίστικες εκπομπές που ασχολούνται καθημερινά με τα ειδύλλιά τους και τις μηχανορραφίες τους για να παραμείνουν στο τηλεπαιχνίδι. Η ρουτίνα τους δεν έχει απολύτως τίποτα το διαφορετικό και το περιπετειώδες, καθιστώντας τον τίτλο του τηλεπαιχνιδιού παραπλανητικό, καθώς δεν κάνουν απολύτως τίποτα για να επιβιώσουν. Με βάση αυτή την εξέλιξη θα πίστευε κανείς πως το σόου θα “πάτωνε” από τον πρώτο κιόλας μήνα, όμως όχι απλά κάτι τέτοιο δεν συνέβη, αλλά, αντιθέτως, τα μηχανάκια της AGB καταγράφουν συντριπτικές πρωτιές στην τηλεθέαση, με ποσοστά που ξεπερνούν και το 70%. Τι είναι αυτό, λοιπόν, που κρατάει τον κόσμο και δημιουργεί πιστούς οπαδούς; 

Η απάντηση είναι απλή. Δεν πρόκειται παρά για τον ίδιο ακριβώς λόγο που το Big Brother έγινε παγκόσμιο φαινόμενο και έκανε εκατομμύρια Έλληνες να κοιτούν αγωνιωδώς την TV λίγα δευτερόλεπτα πριν την αλλαγή του χρόνου για να μάθουν ποιος είναι ο “μεγάλος νικητής”. Όλα τα reality shows είναι σαν τις σαπουνόπερες, μόνο που πλέον έχουν να κάνουν με πραγματικούς χαρακτήρες, οπότε οι ίντριγκες, οι δολοπλοκίες, οι συμμαχίες αποκτούν τεχνητό ρεαλισμό. Για να επιτευχθεί αυτό στον μέγιστο βαθμό οι παραγωγές επιλέγουν ως επί τω πλείστον άτομα με ναρκισσιστικά στοιχεία, ακριβώς όπως οι υπεύθυνοι διανομής επιλέγουν τους ηθοποιούς για τις ταινίες. Ο ναρκισσισμός είναι μία διαταραχή προσωπικότητας και οι νάρκισσοι χαρακτηρίζονται από εγωπάθεια, έλλειψη ενσυναίσθησης , έντονη επιθυμία για χειραγώγηση και έλεγχο των γύρω τους, τεράστιες δυσκολίες στη σύναψη ειλικρινών συναισθηματικών σχέσεων, έντονο ανταγωνισμό, ακόμα και στα πιο ανούσια πράγματα, ενώ, ταυτόχρονα, η κύρια πηγή ικανοποίησής τους είναι η τέλεια αυτό-εικόνα και η απόκτηση υλικών αγαθών. Αυτά τα άτομα μπορούν χωρίς ιδιαίτερη αφορμή να δημιουργούν “κλίκες”, αντιπάθειες και ταυτόχρονα η συναισθηματική τους αστάθεια τούς οδηγεί στην καλλιέργεια έντασης και καβγάδων. 

Αν συνδυάσουμε όλα τα παραπάνω: Την πρωτοτυπία της ιδέας πάνω στην οποία βασίστηκε το τηλεπαιχνίδι, το εξωτικό περιβάλλον, τη συμμετοχή των μαϊδανών - “celebrities”, την πολύωρη καθημερινή πλύση εγκεφάλου από τις εκπομπές “ποικίλης ύλης”, την καρικατούρα ομαδικών αθλημάτων (βλέπε αγωνίσματα για ασυλία/έπαθλα) που παρακολουθείται άνετα από νήπια και νοικοκυρές μέχρι φανατικούς φιλάθλους του καναπέ, αλλά και την έλλειψη άλλων παραγωγών από τα χρεωκοπημένα τηλεοπτικά κανάλια, έχουμε ένα εκρηκτικό πακέτο. Στην ουσία, λοιπόν, το Survivor δεν είναι παρά ένα ακόμα εύπεπτο πρόγραμμα, που ενσωμάτωσε πετυχημένες συνταγές σε ένα πακέτο και κάπως έτσι κατάφερε να προσελκύσει σαν μαγνήτης ένα απαίδευτο κοινό που είναι έτοιμο να καταβροχθίσει αμάσητη όποια σαβούρα του πασάρουν. 

Είναι προφανές ότι για έναν άνθρωπο που έχει ενσωματώσει την άσκηση στη ζωή του, χωρίς καν να προέρχεται από αγροτικό περιβάλλον, αυτού του είδους η επιτηδευμένη “επιβίωση” φαντάζει γελοία. Συγκριτικά με τα υπόλοιπα reality τηλεσκουπίδια, που προβάλλουν χυδαία και απροκάλυπτα τον καταναλωτισμό, μπορεί το Survivor να υπερέχει λόγω κεντρικής ιδέας. Δεν παύει όμως να απευθύνεται στο ίδιο κοινό, με τους ίδιους όρους τηλεθέασης κι εμπορικότητας. Από την άλλη μεριά, ο δικός μας αγώνας για επιβίωση, ατομική και συλλογική, εδράζεται στη διαφορετική συνείδηση και κοσμοθέαση, στον διαφορετικό τρόπο ζωής και όχι σε μία τεχνητή και στημένη τηλεοπτική πραγματικότητα. 

του Γ. Γ.

Απεγνωσμένη αγάπη

Νιώθεις μόνος σ' αυτόν τον δρόμο
Και σκέφτεσαι το όνειρο που είχες κάποτε
Είναι τόσο μεγάλο βάρος, τόσο πολύς πόνος
Μεταξύ του λευκού και του μαύρου μιας εποχής

Νιώθεις μόνος σ' αυτόν τον δρόμο
Σ' έχουν κυνηγήσει, σ' έχουν προδώσει
Σ' έχουν βλασφημήσει, σ' έχουν ποδοπατήσει
Και σε τάισαν στον δολοφόνο

 Νιώθεις μόνος σ' αυτόν τον δρόμο
Βρέχει στο σκοτάδι ολόγυρα
Αλλά δεν υπάρχει νύχτα χωρίς πρωί
Επειδή η μάχη είναι ένα πεπρωμένο

Νιώθεις μόνος σ' αυτόν τον δρόμο
Αλλά το όνειρο είναι κάθε στιγμή
Και με σιωπή και αποφασιστικότητα
Υπερασπίσου τη θέση σου

Νιώθεις μόνος σ' αυτόν τον δρόμο
Και ξαφνικά ένας δυνατός θόρυβος
Βγάζει το όνειρο από τον λήθαργο
Και το λευκό και το μαύρο μετατρέπονται σε χρώματα

Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι γύρω
Όλοι με το ίδιο όνειρο
Με την ίδια επιθυμία να προχωρήσουν
Με την ίδια βούληση να αγωνιστούν
…Τώρα!

Νιώθεις μόνος σ' αυτόν τον δρόμο
Αλλά δεν είστε μόνοι σ' αυτόν τον δρόμο
Κι αυτό το βάρος, αυτός ο πόνος
Είναι η απεγνωσμένη αγάπη σας!

Μπορεί να αισθάνεσαι μόνος σ' αυτόν τον δρόμο
Αλλά δεν είστε μόνοι σ' αυτόν το δρόμο
Καίει το βάρος, καίει ο πόνος
η απεγνωσμένη αγάπη σας

Νιώθεις μόνος σ' αυτόν τον δρόμο
Αλλά δεν είστε μόνοι σ' αυτόν τον δρόμο
Και δεν υπάρχει βάρος, δεν υπάρχει πόνος
Παιδιά μιας απεγνωσμένης αγάπης!

Κυριακή, 30 Απριλίου 2017

Κώδικας Ιδεάπολις


Πέμπτη, 27 Απριλίου 2017

Η Ύπαρξη μπροστά στο ζήτημα του ατομισμού

Είμαστε αδιαπέραστες μονάδες. Δεν “συναντιόμαστε”. Αυτό είναι το πρόβλημα των ανθρώπων. Μόνο ίσως στιγμές υπάρχουν όπου οι άνθρωποι συναντιούνται πραγματικά. Όχι μόνο κατανοούνται αλλά και περιχωρούνται, συν-χωρούνται, οσμίζονται την ετερότητα πάνω στο δικό τους σώμα, μέσα στη δική τους αναπνοή. 

Αν έτσι το σκεφτούμε, τότε πόσο μεγαλεπήβολο φαντάζει το όραμα του εθνικισμού για μια οργανική κοινωνία, για μια κοινωνία που συνιστά ένα ζωντανό πλέγμα, μια συνομιλία μεταξύ ζωντανών κυττάρων, και όχι απλά μία διαδικασία δοσοληψίας και εξασφάλισης των συμφερόντων με τη μικρότερη δυνατή ζημία για το υποκείμενο. 

Και αφού μεγαλεπήβολο, τότε και πάντα ατελές θα μένει αυτό το όραμα όσον αφορά την τέλεια πραγμάτωσή του. Το τέλος δεν υπάρχει, το τελικό σημείο θα είναι ακριβώς αυτός ο συνεχής δρόμος προς το τέλος. Είναι το μυθικό ταξίδι. 

Τότε θα κατανοήσουμε πόσο μεγαλειώδες ζητούμενο είναι η πολιτικοποίηση και κοινωνική συστηματοποίηση της ανάγκης για τη σύσταση ενός κοινωνικού οργανισμού στη βάση της αλήθειας της Ύπαρξης. 

Τότε μόνο θα κατανοήσουμε γιατί έχει σημασία το να ανασκαλεύουμε ποιο οντολογικό περιεχόμενο βρίσκεται πίσω από κάθε “ιδεολογία”, κοσμοθεωρία ή “πρόταση ζωής”, και τις υποβαστάζει. 

Τότε μόνο ίσως ανακαλύψουμε ότι πρόκειται για κάτι το ανέφικτο αυτό το ιδανικό, κάτι το απρόσιτο κατά την ουσία του. Στις επιμέρους όμως εκδηλώσεις της ζωής θα επιφέρει μεγάλη ωφέλεια. Ή και την πλήρη καταστροφή, τον τέλειο εκβαρβαρισμό. Δεν μένει όμως από το να κινηθούμε προς αυτόν τον σκοπό. Το άγνωστο είναι περισσότερο ελπιδοφόρο από το σημερινό άθλιο παρόν της στυγερής υπερ-εξατομίκευσης. 

Κι αν ο “εθνικισμός” δεν έχει ή δεν είχε ποτέ ένα τέτοιο περιεχόμενο, δεν στρεφόταν δηλαδή ποτέ γύρω από τέτοιους προβληματισμούς, πρέπει κανείς να διερωτηθεί μήπως είναι πια σκόπιμο να τους αποκτήσει. 

Κι αυτό γιατί ο εθνικισμός περιστρέφεται γύρω από τον πρώτο πυρήνα, γύρω από την φυλή, την πρώτη κοινωνική στοιχείωση. Και η μετέπειτα επαγωγή είναι το χρέος του. 

Η αναγωγή στο κοινωνικό, είναι το περιεχόμενό του, η ασίγαστη αποστολή του. 

του Άγγελου Δημητρίου
Τρίτη, 25 Απριλίου 2017

Αντιμοντερνισμός

Η συλλογική μνήμη δεν είναι μόνο μια αναπόληση χρονικά παρελθόντων γεγονότων. Είναι προπάντων το τωρινό και αυριανό ξανάνιωμα μιας φυσικής συλλογικότητας μέσω της αξιοποίησης της παρελθούσας εμπειρίας. Η απλή νοητική ανάμνηση αφικνείται σε ένα ανύπαρκτο παρελθόν, καταλήγει σε έναν σκοτεινό μη-τόπο. Ενώ η συλλογική μνήμη κουβαλάει, μέσω της Παράδοσης, το μέλλον. 

Η Παράδοση διαβρώνει την νομοτέλεια της φθοράς των ατόμων. Είναι ο φάρος κατά την “κυκλοδίωκτη” ανεμοδούρα του χρόνου. Είναι το φως μέσα στους σκοτεινούς στροβιλισμούς των αιώνων. 

Ο χρόνος παρέρχεται, τα γεγονότα, οι άνθρωποι. Η ζωή και ο θάνατος αλληλεπικαλύπτονται. Ό,τι όμως συνέβη μένει στην μνήμη, επανέρχεται, μεταφέρεται, ξαναγεννιέται, γίνεται καινούριο βίωμα, γεγονός. Δεν χάνεται παρά μόνο αν χαθεί ο μεταφορέας, αν τερματιστεί η λειτουργικότητα του δέκτη του περασμένου βιώματος. Το παρελθόν υπάρχει όταν εμείς του δίνουμε ζωή. Η Παράδοση είναι ένας τρόπος. Είναι μια πολύπλοκη “χρονομηχανή”. Για να μην χάσουμε ποτέ αυτό που είμαστε, για να κρατάμε πάντα τον οδοδείκτη προς το μέλλον. 

Άγγελος Δημητρίου, Αντιμοντερνισμός, εκδόσεις Λόγχη, Αθήνα, 2017, σελ 118-119
*Το βιβλίο διατίθεται και από την Εστία Θεσσαλονίκης του Κύκλου Ιδεάπολις
Τρίτη, 18 Απριλίου 2017

Έξοδος 1826 – Μία παρουσίαση

Ο κινηματογράφος αποτελεί σήμερα μία τεράστια βιομηχανία στο χώρο του θεάματος, με εξωφρενικά ποσά να τον συνοδεύουν, αλλά ταυτόχρονα και ένα εργαλείο παγκόσμιας εμβέλειας για τη χειραγώγηση των μαζών και την επιβολή προτύπων και συμπεριφορών. Ο άξονας πάνω στον οποίο κινείται χαρακτηρίζεται κυρίως από την τυραννία της πολιτικής ορθότητας και την επίθεση ενάντια στις αξίες που αποτελούν τον συνεκτικό δεσμό των παραδοσιακών κοινωνιών. Υπάρχουν, φυσικά, και ταινίες με διαφορετικό περιεχόμενο, που ξεφεύγουν από τον παραπάνω κανόνα. Αν αναλογιστεί κανείς, όμως, πόσες είναι στο σύνολο των ταινιών που παράγονται και προβάλλονται, θα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι είναι εξαιρέσεις. 

Η κατάσταση στον ελληνικό κινηματογράφο, αν και αναφερόμαστε σαφέστατα σε πολύ χαμηλότερου προϋπολογισμού παραγωγές, κινείται στον παραπάνω άξονα και δεν διαφέρει πολύ: Κωμωδίες της σειράς, που σατιρίζουν τη σύγχρονη νεοελληνική πραγματικότητα με περίσσια χυδαιότητα, ακαταλαβίστικες ταινίες από αδρά επιδοτούμενους “διανοούμενους”, “κοινωνικές” ταινίες που πλειοδοτούν στην εξύμνηση κάθε ανωμαλίας και κάθε “κοινωνικά ευπαθούς ομάδας”, καθώς και ορισμένες πρόχειρες αντιγραφές επιτυχιών του εξωτερικού, αποτελούν κυρίως τη θεματολογία της εγχώριας έβδομης τέχνης. Αν σε αυτό το πλαίσιο προσθέσουμε και την ήδη μειωμένη διάθεση του κοινού “να πάει σινεμά”, λόγω των οικονομικότερων λύσεων, που προσφέρονται μέσω διαδικτύου και συνδρομητικής τηλεόρασης, τότε η δημιουργία μιας ταινίας με επίκεντρο την εθνεγερσία του 1821 και μάλιστα χωρίς καμία κρατική επιδότηση, παρά μόνο από ιδιωτικούς πόρους, φάνταζε μια πραγματική πρόκληση. Κι όμως, ο σκηνοθέτης της ταινίας “Έξοδος 1826” κ. Βασίλης Τσικαράς και οι υπόλοιποι συντελεστές της, αντιμετώπισαν αυτή την πρόκληση με επιτυχία. Η ταινία προβάλλεται εδώ και αρκετές εβδομάδες στις κινηματογραφικές αίθουσες με το κοινό να την έχει αγκαλιάσει και αυτό φαίνεται από την παράταση που δίνεται στις προβολές καθώς και από τη ζήτηση που υπάρχει για να προβληθεί σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. 

Η υπόθεση της ταινίας είναι βασισμένη στο ίδιο ιστορικό γεγονός που έμεινε στη μνήμη ως τις μέρες μας από το πασίγνωστο δημοτικό τραγούδι “Παιδιά της Σαμαρίνας”, και αφηγείται το ταξίδι μίας ομάδας ανδρών από την περιοχή των Γρεβενών, που σπεύδουν να βοηθήσουν στην Έξοδο του Μεσολογγίου, τον Απρίλιο του 1826. Από τα στοιχεία που ξεχωρίζουν στην ταινία είναι η ιδιαίτερη λεπτομέρεια στην ενδυμασία και στις παραδοσιακές φορεσιές των ηθοποιών, που μας μεταφέρουν ρεαλιστικά στην εποχή των γεγονότων, καθώς και η επιβλητική μουσική επένδυση του συνθέτη κ. Κεραμάρη. Επιπλέον, η ελληνική φύση, μέσα στην οποία εκτυλίσσεται η ιστορία, πρωταγωνιστεί με τον δικό της τρόπο και η εικόνα του τοπίου της υπαίθρου, όπως αυτή έχει κινηματογραφηθεί, δένει άψογα με την εξιστόρηση του οδοιπορικού. 

Όσον αφορά το σενάριο, η ταινία δεν κρύβει ιδιαίτερες εκπλήξεις, αφού το θέμα που πραγματεύεται είναι γνωστό και βασίζεται πάνω στα διασωθέντα ιστορικά στοιχεία και στην παράδοση. Ωστόσο, ο σκηνοθέτης δίνει επικά στοιχεία και πετυχαίνει με εξαιρετικό τρόπο τη δραματοποίηση της πορείας των ανδρών. Μία πορεία στην οποία διαφαίνεται η αίσθηση του χρέους που διακατέχει τους μαχητές, παρά τη ματαιότητα του ταξιδιού τους, αφού γνωρίζουν ότι η κατάσταση στο πολιορκημένο Μεσολόγγι είναι πολύ δύσκολη. Το χρέος που αναγνωρίζουν ότι έχουν δεν είναι μέρος κάποιας συμφωνίας που έχουν κάνει. Είναι, όπως οι ίδιοι μαρτυρούν, το χρέος προς τα παιδιά τους και προς την πατρίδα. 

Στους υπόλοιπους χαρακτήρες της ταινίας, βλέπουμε πως εξίσου δυνατός παρουσιάζεται και ο ρόλος της συζύγου του καπετάνιου Χλωρού. Μία γυναίκα που στέκεται στο πλευρό του άνδρα της, στην απόφασή του να αφήσει την οικογένειά του για μία αποστολή που ελλοχεύει ο κίνδυνος να μην καταφέρει να επιστρέψει πίσω. Επίσης, η εκκλησία δεν περιορίζεται στο να ευλογεί τα όπλα των αγωνιστών αλλά και ο ίδιος ο ιερωμένος τα ζώνεται, ενσαρκώνοντας έτσι την φράση “μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος”. Τέλος, στον επίλογο της ταινίας, όπου παρουσιάζονται οι κεντρικοί ήρωες, ο θεατής μαθαίνει πως ο γιος του καπετάνιου ακολούθησε το παράδειγμα του πατέρα του και έγινε κι ο ίδιος οπλαρχηγός στην περιοχή της τότε σκλαβωμένης Μακεδονίας. 

Παρόλο που η ταινία δεν είχε τα εντυπωσιακά ειδικά εφέ, τους εκατοντάδες κομπάρσους, την αναπαράσταση μεγάλων μαχών και συγκρούσεων, ιδιαίτερη διαφήμιση ή ακόμη και κάποιον αρκετά γνωστό ηθοποιό στους πρωταγωνιστικούς ρόλους, για να αποτελέσει μαγνήτη για το κοινό, αποδεικνύεται μέχρι τώρα, με την προσέλευση στους κινηματογράφους, ότι ο κόσμος αγκάλιασε την ταινία αυτή. Και, μάλιστα, η απήχηση που έχει δεν περιορίζεται σε κάποιο συγκεκριμένο ηλικιακό τμήμα αλλά με έκπληξη κάποιος παρατηρεί μέσα στις αίθουσες από μικρά παιδιά δημοτικού με τους γονείς τους, εφήβους με τις παρέες τους και ηλικιωμένους ανθρώπους. Η απάντηση για αυτή την αποδοχή νομίζω βρίσκεται στη σκηνή που εκτυλίχθηκε όταν έπεσαν οι τίτλοι τέλους της ταινίας. Σε εκείνο το σημείο οι θεατές ξέσπασαν σε ένα ήρεμο παρατεταμένο χειροκρότημα, χωρίς ζητωκραυγές. Συνηθίζεται οι θεατές να χειροκροτούν όταν ολοκληρώνεται μία θεατρική παράσταση και όλοι οι ηθοποιοί μαζί υποκλίνονται στο κοινό. Εδώ όμως δεν ήταν παρών κάποιος συντελεστής της ταινίας για να εισπράξει το χειροκρότημα του κόσμου, υπήρχε μόνο το πανί. Και έπειτα παρατηρούσε κανείς τα βλέμματα του κόσμου, καθώς αποχωρούσε, που ήταν γεμάτα συγκίνηση, περηφάνεια και ευγνωμοσύνη. Γιατί αυτό που αγγίζει περισσότερο την καρδιά ενός ανθρώπου από έναν φανταστικό υπερήρωα με υπερφυσικές ικανότητες, αποκύημα της φαντασίας κάποιου σεναριογράφου, είναι οι δικοί του πραγματικοί ήρωες, που έδωσαν έναν τιτάνιο αγώνα απέναντι σε έναν μοχθηρό αλλόφυλο κατακτητή, πρώτα για να επιβιώσουν μέσα στους αιώνες διατηρώντας την ταυτότητά τους και στη συνέχεια για να ξεσηκωθούν πολεμώντας για την ελευθερία τους. Γιατί αυτοί οι ήρωες μιλάνε την ίδια γλώσσα με αυτόν, έχουν την ίδια πίστη με αυτόν, έζησαν στα ίδια μέρη που ζει και αυτός και γιατί στις φλέβες τους έτρεχε το ίδιο αίμα με αυτόν! Γιατί οι εκρήξεις, τα αυτοκίνητα που αναποδογυρίζουν, οι κασκαντέρ που εκτελούν παράτολμα άλματα, οι εξωγήινοι που εισβάλλουν στη γη και άλλα πολλά τέτοια γίνονται μόνο στις ταινίες. Αντίθετα, οι σκοτωμοί, οι βιασμοί, οι βίαιοι εξισλαμισμοί, οι αρπαγές των περιουσίων, οι εξευτελισμοί δεν είναι αποσπάσματα από σενάριο ταινίας αλλά η αληθινή ιστορία που έζησε το έθνος μας κάτω από τον τουρκικό ζυγό. Η ταινία αυτή μίλησε κατευθείαν στο εθνικό υποσυνείδητο και στη συλλογική μνήμη του Έλληνα. Μια μνήμη που μάχεται να μείνει ζωντανή, να μην ξεθωριάσει απέναντι στην εφήμερη απόλαυση, που σήμερα ανάγεται ως ο απόλυτος σκοπός του ανθρώπου, ο οποίος αποκομμένος από τις ρίζες του δεν δύναται να έχει και μέλλον. 

Αξίζει ένα μεγάλο ευχαριστώ στον σκηνοθέτη και στους συντελεστές της ταινίας, που με τον δικό τους καλαίσθητο τρόπο τόνωσαν την εθνική μας μνήμη και υπερηφάνεια. Οι ίδιοι διαπίστωσαν ότι υπάρχει αρκετός κόσμος που επιθυμεί να παρακολουθήσει κάτι διαφορετικό από το κύριο ρεύμα που επικρατεί στον κινηματογράφο και περιμένει με ανυπομονησία ένα νέο εφάμιλλο εγχείρημα. 

του Κ. Παπαδόπουλου
Τρίτη, 11 Απριλίου 2017

Σχετικά με την επίθεση στη Συρία

Ο βομβαρδισμός της αεροπορικής βάσης του συριακού στρατού στην πόλη Χομς από τις αμερικανικές δυνάμεις, ως αντίποινα για την υποτιθέμενη χρήση του χημικού αερίου Σαρίν κατά τον βομβαρδισμό του θύλακα των τζιχαντιστών στην πόλη Χαν Σεϊχούν από τις δυνάμεις του Άσαντ, άνοιξε εκ νέου τον Ασκό του Αιόλου στη γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής. Το νέο στην εξέλιξη αυτή δεν είναι η σφοδρότητα της αμερικανικής επίθεσης, η οποία επέφερε ελάχιστες απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό και υποδομές – λειτουργώντας περισσότερο ως “μήνυμα”, αλλά η αλλαγή που σηματοδοτεί στους συσχετισμούς, στην περιοχή και γενικότερα.

Τα τελευταία εικοσιτετράωρα έχουν γίνει πολλές αναλύσεις, εύστοχες ή μη, που προσπαθούν να ερμηνεύσουν την απόφαση του Τραμπ να προχωρήσει σ' αυτή την ενέργεια. Επειδή, όμως, χωρίς να έχει κανείς την πλήρη εικόνα είναι παρακινδυνευμένο να προχωρεί σε αυθαίρετα συμπεράσματα, θα μείνουμε στα γεγονότα:

Η συριακή κυβέρνηση αρνείται κατηγορηματικά τη χρήση οποιουδήποτε τοξικού αερίου κατά τον βομβαρδισμό της Χαν Σεϊχούν. Χωρίς να έχει γίνει κάποια έρευνα από μία ανεξάρτητη αρχή σχετικά με το τι έγινε πραγματικά (εάν πρόκειται για προβοκάτσια, για ανατίναξη αποθήκης του ISIS που περιείχε χημικά ή για κάτι άλλο), η αμερικανική πλευρά βιάστηκε να κάνει την κίνησή της δείχνοντας, ουσιαστικά, απόλυτη εμπιστοσύνη στους ισχυρισμούς των τζιχαντιστών και επικαλούμενη στοιχεία της CIA, τα οποία, όμως, αρνείται να αποκαλύψει.

Επιπροσθέτως, στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία, με τον συριακό στρατό να προελαύνει και να προχωρά στην ανακατάληψη των περιοχών που είχαν περιέλθει στην κυριαρχία του ISIS, φαντάζει εξαιρετικά απίθανο για τον Άσαντ να επιλέξει να προβεί σε μία ενέργεια που θα διακινδύνευε τη διατήρηση μίας ισορροπίας ιδιαίτερα βολικής για την κυβέρνησή του.

Ως εκ τούτου, η κυβέρνηση Τραμπ προχώρησε σε μία σπασμωδική (ή, ακόμα χειρότερα, προμελετημένη) κίνηση, που άλλαξε αιφνιδιαστικά το κλίμα συνεννόησης με τη Ρωσία και τη συριακή κυβέρνηση - το οποίο, φαινομενικά, η ίδια είχε καλλιεργήσει – και βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με όλα όσα είχε υποσχεθεί προεκλογικά ο Τραμπ σχετικά με την παρεμβατικότητα των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Για την ακρίβεια, έρχεται ως φυσική συνέχεια της πολιτικής των προηγούμενων αμερικανών προέδρων, απόλυτα εναρμονισμένη με το ψυχροπολεμικό αμερικανικό δόγμα της “ηγεσίας του ελεύθερου κόσμου” (ή της “παγκόσμιας κοινότητας” πλέον), το οποίο καθόρισε την αμερικανική εξωτερική πολιτική και προσπαθεί να επιβάλλει τον μονοπολιτισμό της παγκοσμιοποίησης.

Μία ιδιαίτερα ανησυχητική πτυχή της υπόθεσης είναι ο συνδυασμός της επίθεσης με τη διαφαινόμενη υποβάθμιση του Στηβ Μπάνον (τακτικού μέλους της ανωτάτης επιτροπής εθνικής ασφαλείας των ΗΠΑ, διευθυντή της προεδρικής εκστρατείας του Τραμπ και άτυπου “εκπροσώπου” της Εναλλακτικής Δεξιάς στην κυβέρνηση), ο οποίος, σε αντίθεση με το προφίλ που προσπαθούν να περάσουν τα ΜΜΕ, εμφανίζεται απογοητευμένος από αυτή τη στροφή της πολιτικής Τραμπ. Ταυτοχρόνως, ο γαμπρός και σύμβουλος του Τραμπ - ο εβραϊκής καταγωγής κτηματομεσίτης Τζάρεντ Κούσνερ - καθώς και ο - επίσης εβραϊκής καταγωγής και πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος της Goldman Sachs - οικονομικός σύμβουλος της κυβέρνησης Γκάρυ Κον, εμφανίζονται ιδιαίτερα αναβαθμισμένοι με μεγάλη επιρροή στις πρόσφατες εξελίξεις.

Δεν αποτελεί έκπληξη, λοιπόν, το ότι την είδηση της αμερικανικής επίθεσης υποδέχτηκε με ικανοποίηση ολόκληρο το φιλελεύθερο πολιτικό και μηντιακό κατεστημένο ενώ, από την άλλη πλευρά, άρχισαν άμεσα οι διαμαρτυρίες από τα μέσα της Εναλλακτικής Δεξιάς στις ΗΠΑ, που κατηγορούν πλέον ξεκάθαρα τον Τραμπ για προδοσία και για παράδοση στους νεοσυντηρητικούς, αν και υπάρχουν ορισμένες φωνές που προσπαθούν να συμμαζέψουν τα ασυμμάζευτα μιλώντας για τακτικισμούς υψηλού επιπέδου και χάνοντας την ουσία.

Η ουσία είναι πως οι ΗΠΑ, όπως και κανείς άλλος, δεν έχουν καμία δουλειά στην περιοχή. Η εμπλοκή τους ήταν αυτή που ξεκίνησε το ντόμινο καταστροφής των εθνικών καθεστώτων στη Μέση Ανατολή, φέρνοντας στον αφρό τα πιο καθυστερημένα, φανατικά ισλαμικά στοιχεία και συμπαρασύροντας την Ευρώπη στο θέατρο του παραλόγου. Ως εκ τούτου, η παρέμβασή τους δεν έχει καμία ηθική δικαίωση και αποτελεί μέρος του προβλήματος και όχι της λύσης. Παρακολουθώντας, μάλιστα, επισταμένα τον πρόσφατο προεκλογικό αγώνα του Τραμπ στις ΗΠΑ, το σίγουρο είναι ότι δεν στηρίχτηκε, ούτε ψηφίστηκε, για να συνεχίσει την άσκηση αυτής της πολιτικής. Επιπλέον, μια και ο Τραμπ αναφέρθηκε στην “κόκκινη γραμμή” που πέρασε ο Άσαντ με τη δήθεν χημική επίθεση, η δική μας εθνικιστική κόκκινη γραμμή έχει να κάνει με την εθνική ανεξαρτησία, την αξιοπρέπεια και την αυτοδιάθεση κάθε εθνικής λαϊκής κοινότητας. Κι αυτήν την κόκκινη γραμμή την έχει ξεπεράσει προ πολλού ο αμερικανικός παρεμβατισμός.

Προσπαθώντας να μείνουμε ψύχραιμοι, μακριά από ερμηνείες, θεωρίες συνωμοσίας, εύκολες καθαρολογικές καταδίκες και ξεροκέφαλες παλαιοδεξιές δικαιολογίες, καλό είναι να κρατήσουμε στο μυαλό μας ότι η θητεία του Τραμπ δεν τελειώνει εδώ. Το μπρα-ντε-φερ της πολιτικής επιρροής συνεχίζεται και μένει να φανεί αν αυτή η στροφή των 180 μοιρών μπορεί να συνεχιστεί μέχρι τις 360 και να υπάρξει επαναφορά στον ορθό δρόμο ή εάν όλοι αυτοί (κι εμείς μαζί, στον βαθμό που μας αναλογεί) που στήριξαν ή εναπόθεσαν ελπίδες στον Τραμπ αποδειχτούν οι χρήσιμοι ηλίθιοι της ιστορίας ανόδου ενός αριβίστα. Αν ισχύσει το δεύτερο, θα είναι ίσως και το μικρότερο κακό από αυτά που θα επέλθουν.

από την συντακτική ομάδα 

Προτεινόμενοι σύνδεσμοι:

Κυριακή, 9 Απριλίου 2017
Ταυτότητα

Αρχείο

Δημοφιλείς Αναρτήσεις

-Ελεύθερη αναδημοσίευση κειμένων - Ομάδα Ιδεάπολις - επικοινωνία: ideapolisgr@yahoo.gr - Πάτα στις ρίζες σου γερά και κοίτα ψηλά -